Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 3 grudnia 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] 2013 r. nr [...], wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta, orzekającą o odmowie przyznania M. K. (dalej: skarżący) świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką K. K., ur. [...] 1927 r., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym.
Decyzją z dnia [...] 2013 r. organ I instancji orzekł o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku opieką nad matką.
W uzasadnieniu decyzji przywołano art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139 poz. 992 ze zm.) wskazując, że z przedłożonej dokumentacji wynika, że skarżący nie posiada dokumentu, z którego wynikałoby, że niepełnosprawność K. K. powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Z uwagi na powyższe organ uznał, że skarżący nie spełnia warunków do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zdaniem organu niepełnosprawność jego matki datuje się od 1997 r., w którym to K. K. miała 41 lat.
Od powyższej decyzji, w ustawowym terminie, odwołał się M. K. wskazując, że ze względu na stan zdrowia matki, skarżący musi sprawować nad matką stałą opiekę. Skarżący nie zgodził się z błędną argumentacją organu I instancji, iż niepełnosprawność jego matki nie powstała między 18 a 25 rokiem życia, przez co został pozbawiony świadczenia. M. K. wskazał, że złożył stosowne oświadczenie, iż przyczyną niepełnosprawności jego matki jest wrodzona wada wzroku.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po zapoznaniu się z całością akt w sprawie stwierdziło, że kwestionowana decyzja jest zgodna z obowiązującym w dacie jej wydania porządkiem prawnym.
W uzasadnieniu organ wskazał, że na podstawie orzeczenia Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia z dnia 13 lutego 1997 r. zaliczono K. K. do pierwszej grupy inwalidzkiej i uznano, że nie da się ustalić daty istnienia inwalidztwa. Natomiast z orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności z dnia 16 listopada 2005 r. wynika, że matka skarżącego zaliczona została do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności ze wskazaniami konieczności zapewnienia stałej lub długotrwałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z orzeczenia tego wynika także, że niepełnosprawność datuje się od 1997 r. Tym samym organ stwierdził, że skarżącemu nie przysługuje w oparciu o aktualnie obowiązujące przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium zwróciło także uwagę, iż decyzja w przedmiocie przyznania wnioskowanego świadczenia nie ma charakteru uznaniowego, w związku z tym, ani organ I instancji ani Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie miały możliwości wydania decyzji wbrew wyraźnym dyspozycjom określonym w przepisach prawa.
Dlatego też, w sytuacji życiowej w jakiej znajduje się Odwołujący - choć faktycznie sprawuje on osobistą opiekę nad chorą matką, która niewątpliwie wymaga stałej opieki - Kolegium nie mogło przyznać przedmiotowego świadczenia pielęgnacyjnego.
Jednocześnie Kolegium wskazało, iż w sytuacji w której skarżący nie spełnia warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a spełniałaby warunki do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, zasadnym byłoby złożenie wniosku o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Na powyższą decyzję Skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze zarzucił, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze dokonało błędnej interpretacji orzeczeń Obwodowej Komisji Lekarskiej ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia oraz Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności. Skarżący twierdzi, iż z orzeczenia Komisji wynika, że daty powstania niepełnosprawności jego matki nie da się ustalić. Wskazał również, że organy I i II instancji nie wystąpiły do PZON o udostępnienie danych, które legły u podstaw orzeczenia o przyczynie niepełnosprawności jego matki. Nie zostało także wzięte pod uwagę jego oświadczenie, iż jedną z przyczyn niepełnosprawności matki jest wada wrodzona wzroku- exotropia /strabismus divergens/ oraz jaskra. Wskazał również, że art. 1 i 3 ustawy z dn. 07.12.2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548) zostały uznane za niezgodne z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżona decyzja jest prawidłowa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a."), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.).
W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji orzekającą o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego na matkę.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2013 r. poz. 1456 ze zm. – dalej zwana ustawą). Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W powołanych przepisach został zawarty ściśle określony katalog osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, wyznaczony m.in. przesłanką pozostawania osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby będącej pod jej opieką (art. 17 ust 1 pkt 1-4 ustawy). W art. 17 ust. 1 pkt 1 i 4 ustawy wprost stwierdzono, że świadczenie przysługuje matce albo ojcu, bądź innym osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny.
Poza sporem jest, że na skarżącym ciąży względem matki obowiązek alimentacyjny i organy tego obowiązku nie kwestionują.
Jednak aby skarżący mógł otrzymać świadczenie pielęgnacyjne na matkę muszą być spełnione także przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Tymczasem, jak słusznie wskazały organy obu instancji Obwodowa Komisja Lekarska do Spraw Zatrudnienia orzeczeniem z dnia 13 lutego 1997 roku zaliczyła matkę skarżącego, K. K. do pierwszej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia i wskazała, że nie da się ustalić od kiedy istnieje inwalidztwo. Następnie Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności orzeczeniem z dnia 16 listopada 2005 r. zaliczył K. K. do znacznego stopnia niepełnosprawności. Z orzeczenie tego jednoznacznie wynika, że orzeczony stopień niepełnosprawności ma charakter trwały, a niepełnosprawność datuje się od 1997 r. tj. od czasu, gdy matka skarżącego miała 41 lat. Pomimo stosownego pouczenia powyższa decyzja nie została zaskarżona do Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. Podkreślić również należy, że z uwagi na fakt, że skarżący wielokrotnie domagał się stwierdzenia przez organy, że niepełnosprawność jego matki powstała przed 18 rokiem życia, organ zwrócił się do ZUS o dodatkowe informacje.
ZUS pismem z dnia 14 sierpnia 2013 r. odpowiedział, że nie posiada żadnej dokumentacji bądź orzeczenia stwierdzającego, że niepełnosprawność matki skarżącego powstała w okresie do 18 lub do 25 roku życia.
Skarżący zarówno w trakcie postepowania administracyjnego, jak i później przed sądem wskazywał, że matka ma wrodzona wadę wzroku i na tę okoliczność również na rozprawie w dniu 31 sierpnia 2014 r. przedstawił stosowne zaświadczenie lekarskie, wywodząc, że jego zdaniem jest to podstawa do przyjęcia że niepełnosprawność u jego matki istnieje od urodzenia. Podkreślić jednak należy, że wrodzona wada wzroku matki skarżącego nie może sama w sobie przesadzać o istnieniu u niej niepełnosprawność od urodzenia. O tym kiedy powstała niepełnosprawność orzekają powołane do tego specjalistyczne organy – w tym wypadku Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności, który, dysponując pełną dokumentacja lekarską, określił datę powstania niepełnosprawności u matki skarżącego na 1997 rok. Orzeczenie to jest zarówno dla organów, jak i dla Sądu jest wiążące.
Wobec nie spełnienia przez matkę skarżącego przesłanki z art. 17 ust. 1 lit b ustawy zbędne było ustalenie przez organy czy skarżący spełnił pozostałe przesłanki, w tym czy skarżący nie podjął lub zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką.
Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nie wykazała, by ta decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, wydane zostały z naruszeniem przepisów, tak prawa materialnego, jak i procesowego. Tak jak już wcześniej wspomniano, Sąd, nie może w ramach kontroli stosować kryterium słuszności, czy sprawiedliwości społecznej, jak również nie orzeka o istocie sprawy administracyjnej, czyli nie przyznaje określonych świadczeń.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie nie mógł uwzględnić skargi z braku uzasadnionych ku temu podstaw i wobec tego oddalił ją w myśl art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.