Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 21 listopada 2022 r., znak SKO-NP-4115-402/22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta Gminy Ł. o odmowie przyznania A. K. (dalej: "skarżąca") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką M. K. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, dalej: "k.p.a.") oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2022 r., poz. 615, dalej: "u.ś.r.").
Wnioskiem z dnia 31 maja 2022 r. skarżąca wystąpiła do Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką. Z oświadczenia skarżącej wynika, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w dniu 27 maja 2022 r. Z orzeczenia z dnia 23 czerwca 2005 r. Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania w N. wynika, że matka skarżącej jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, znaczny stopień niepełnosprawności istnieje od 23 czerwca 2005 r. Przyczyną niepełnosprawności są choroby układu oddechowego i krążenia. Z orzeczenia wynika, że matka skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z oświadczenia skarżącej wynika, że czynności opiekuńcze nad matką obejmują: wykonywanie porannej toalety, ubieranie, podawanie posiłków, leków, pomiary ciśnienia, pomiary poziomu cukrów, ćwiczenia, krótkie spacery- matka skarżącej ma problemy z chodzeniem, podawanie przekąsek, wykonywanie wieczornej toalety, oklepywanie, smarowanie.
Z powodu cukrzycy matka skarżącej ma problemy ze wzrokiem. Z wniosku wynika, że matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, mąż ma 79 lat, jest emerytem, osobą cierpiącą na liczne schorzenia, a stan zdrowia uniemożliwia mu sprawowanie opieki nad żoną.
Z przeprowadzonego w dniu 7 czerwca 2022 r. wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca mieszka z dziećmi i mężem w sąsiednim domu. Matka skarżącej mieszka z mężem. Choruje na cukrzycę, miażdżycę, choroby wieńcowe, dusznicę, niestabilność serca, jest częściowo sparaliżowana. Obecnie jest po czwartym udarze mózgu. W czasie przeprowadzania wywiadu środowiskowego przebywała w T. w Ł. na trzytygodniowej rehabilitacji. Po jego zakończeniu ma wrócić do domu. Mąż niepełnosprawnej jest sam osobą wymagającą częściowej opieki, ze względu na stan zdrowia i wiek nie jest w stanie opiekować się żoną. Matka skarżącej wymaga całodobowej opieki, a po kolejnym udarze jej stan niewątpliwie ulegnie pogorszeniu. Do tej pory opieka skarżącej nad matką obejmowała zawożenie matki do lekarzy, kupowanie leków, podawanie leków, gotowanie, pomaganie przy spożywaniu posiłków, przebieranie, pranie, mycie, kąpiele, pomoc w rehabilitacji.
W wywiadzie wskazano, że skarżąca jest jedynym dzieckiem niepełnosprawnej M. K., od wielu lat opiekuje się matką, poświęciła dla opieki możliwość podjęcia pracy zawodowej, schorowany ojciec skarżącej, będący osobą w podeszłym wieku, nie jest w stanie zapewnić niepełnosprawnej opieki, której ona wymaga.
Pismem z dnia 10 czerwca 2022 r. Wójt Gminy Ł. zawiadomił pełnomocnika skarżącej o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie wydania decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego.
Decyzją z dnia 4 lipca 2023 r. Wójt Gminy Ł. odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wskazując, że niepełnosprawność matki skarżącej powstała po ukończeniu przez nią wieku, o którym mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r.
W odwołaniu od decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania jego niekonstytucyjności w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności.
Decyzją z dnia 21 listopada 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta Gminy Ł. Organ wskazał, że w obecnie obowiązującym stanie prawnym niedopuszczalna jest odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie z powołaniem się na wiek, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Organ wskazał, że z akt sprawy wynika, że matka skarżącej jest mężatką, a jej mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła naruszenie:
- - art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. poprzez uznanie, że sam fakt pozostawania w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności eliminuje inne osoby bliskie z prawa uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego;
- - art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego i niezasadne uznanie, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;
- - art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres opieki nie wymagają rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia.
W oparciu o podniesione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje
Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Zakres kontroli sprawowanej przez sąd wynika z art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozpoznając skargę nie jest związany zarzutami, podstawą prawną, ani formułowanymi przez strony wnioskami.
Sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracyjnych, kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego.
Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w tak określonych granicach wykazała, że odpowiada ona wymogom prawa, a zatem skarga zasługiwała na oddalenie.
Wskazać należy, że okolicznością bezsporną w niniejszej sprawie jest, że wymagająca opieki matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, a na dzień wydania zaskarżonej decyzji małżonek nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że w sprawie zaistniała negatywna przesłanka przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego- w postaci pozostawania przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim, w sytuacji gdy małżonek wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Zgodnie z wiążącą Sąd uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r. (I OPS 2/22), którą Sąd podziela, warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.). Tymczasem w niniejszej sprawie, matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, a małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, co wykluczało przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej.
Sąd nie podzielił pozostałych podniesionych w skardze zarzutów. Zdaniem Sądu niezasadny jest zarzut naruszenia przez organy art. 7, art. 77 oraz 80 k.p.a. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego i niezasadne uznanie, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia. Trzeba bowiem wskazać, że w oparciu o całokształt dowodów zgromadzonych w sprawie organ ustalił pozostawanie matki skarżącej w związku małżeńskim, brak legitymowania się przez męża orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zakres opieki skarżącej nad matką, a także czas powstania niepełnosprawności matki skarżącej i jej stan zdrowia. Zwrócić należy uwagę, że uchybienie przez organy normom zawartym w przepisach art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., ma miejsce jedynie wówczas, gdy wbrew obowiązkowi należytego wyjaśnienia sprawy nie ustalają one faktów czy zdarzeń, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy, czyli mają znaczenie dla zastosowania określonej normy prawa materialnego, przyznającej stronie konkretne uprawnienie lub przewidującej jej obowiązek publicznoprawny (tak: wyrok NSA z 27.04.2020, II OSK 445/19).
O dowolności oceny można byłoby mówić wyłącznie w przypadku uzyskania wniosków niewynikających w sposób logiczny ze zgromadzonego materiału dowodowego lub pominięciu określonych dokumentów lub dowodów jako niezdatnych do poparcia przyjętej z góry tezy (tak wyrok NSA 16 lipca 2020 r., II OSK 837/20). Zdaniem Sądu ustalenia przyjęte za podstawę zaskarżonej decyzji znajdują oparcie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, dodatkowo wskazać należy, że skarżąca nie wykazała na czym polegać mają wadliwe ustalenia organów, czy naruszenie zasad swobodnej oceny dowodów.
Niezasadny jest również zarzut naruszenia prawa materialnego w postaci art. 17 ust. 1 u.ś.r. Przede wszystkim przepis ten musi być odczytywany łącznie z treścią art. 17 ust. 5 pkt 2 u.ś.r., a zatem przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie było możliwe ze względu na pozostawanie matki skarżącej w związku małżeńskim.
Dodatkowo, w ocenie Sądu prawidłowo ustalił organ w zaskarżonej decyzji, że z przeprowadzonych dowodów wynika, że opieka skarżącej nad matką nie wyklucza podjęcia zatrudnienia przez skarżącą, ani nie uzasadnia rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego. W pierwszej kolejności należy wskazać, że zasadnie zwrócił uwagę organ, że niepełnosprawność matki skarżącej powstała w 2005 r., skarżąca zrezygnowała z prowadzenia gospodarstwa rolnego w 2022 r., a równocześnie z akt sprawy nie wynika, aby wówczas nastąpiło pogorszenie stanu zdrowia matki skarżącej, uzasadniające twierdzenie, że zakres opieki jest tego rodzaju, że wyklucza prowadzenie gospodarstwa rolnego przez skarżącą. Zdaniem Sądu zakres czynności wskazanych przez skarżącą pomoc w ubieraniu, czynnościach higienicznych, podawanie leków, przygotowanie posiłków, uczestniczenie w wizytach lekarskich nie daje podstaw do stwierdzenia, że zakres opieki nad matką jest tego rodzaju, że wyklucza prowadzenie gospodarstwa rolnego przez skarżącą.
Podkreślić należy, że praca w gospodarstwie rolnym nie ma charakteru ciągłego, a w rezultacie umożliwia pogodzenie jej z opieką nad matką. Okoliczność braku konieczności rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego przez skarżącą potwierdza pośrednio okoliczność, że skarżąca nie mieszka razem z matką, lecz w sąsiednim domu. Zwrócić należy również uwagę, że skarżąca była w toku postępowania reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, nie podnosiła jednak aby w toku postępowania, w szczególności po powrocie matki z ośrodka rehabilitacyjnego doszło do rozszerzenia zakresu opieki, której wymaga matka skarżącej.
Sąd zwrócił uwagę, że wadliwe było zawiadamianie skarżącej o wszczęciu postępowania z urzędu pismem z dnia 10 czerwca 2022 r., podczas gdy zgodnie z art. 61 k.p.a. postępowanie w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego wszczynane jest na wniosek, a jak stanowi art. 61 § 3 k.p.a. datą wszczęcia postępowania jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej.
Sąd nie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji innych naruszeń, które dawałyby podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a.
Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.