Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 22 grudnia 2022 r., znak: SKO.ŚR/4111/1411/2022, działając na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615, dalej: "u.ś.r.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2000, dalej: "k.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania N. S. od decyzji Burmistrza M. z dnia 14 listopada 2022 r., nr [...], odmawiającej przyznania N. S. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką H. B. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.
Powyższa decyzja, która jest przedmiotem skargi, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
Decyzją z dnia 22 sierpnia 2022 r., nr [...], Burmistrz M. odmówił przyznania N. S. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką H. B., wskazując – w świetle art. 17 ust. 1b u.ś.r. – że z orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia 12 lipca 2022 r., znak: [...] wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność matki wnioskodawczyni.
Decyzją z dnia 14 października 2022 r., znak: SKO.ŚR/4111/1162/2022, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie orzekło kasatoryjnie. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazano, że: (i) w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) powód odmowy przyznania świadczenia wskazany przez organ pierwszej instancji nie sprzeciwia się jego przyznaniu, skoro matkę wnioskodawczyni zaliczono do znacznego stopnia niepełnosprawności; (ii) choć z treści wywiadu środowiskowego i oświadczeń wnioskodawczyni wynika, że jej matka ma jeszcze czworo dzieci, które zostały na terytorium U., to nie ma o nich żadnych informacji (stan zdrowia, stan majątkowy, gdzie konkretnie przebywają) i nie wyjaśniono, czy istnieją jakieś obiektywne przeszkody uniemożliwiające rodzeństwu wnioskodawczyni takie jej wsparcie w opiece nad matką, aby nie musiała rezygnować z podjęcia pracy; (iii) dalszych ustaleń wymaga zakres sprawowanej opieki (ile czasu konkretnie wnioskodawczyni poświęca dziennie na opiekę, w jakim zakresie możliwa jest jej obecność poza domem przy uwzględnieniu stanu zdrowia matki, czy istnieje możliwość podjęcia w ograniczonym zakresie pracy w domu), albowiem świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane w sytuacji choćby częściowej możliwości podjęcia pracy.
Decyzją z dnia 14 listopada 2022 r., nr MOPS.5211.24.2022.1, wydaną na podstawie art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2022 r. poz. 583 ze zm.), art.1, art. 2 pkt 2, art.3, art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1 b, art. 20 ust. 1, 2 i 3, art. 23, art. 24 ust. 1, 2, 3 i 3a, art. 26 u.ś.r., art. 66 ust.1 pkt 28a i art.75 ust. 11 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 roku o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1285 ze zm.), art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359, dalej: "k.r.o."), obwieszczenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 27 października 2021 r. w sprawie wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2022 (M.P. z 2021 r. poz. 1021), art. 6 ust. 2a i art. 18 ust. 5a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm.), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1466) – Burmistrz Makowa Podhalańskiego ponownie odmówił przyznania N. S. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką H. B. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazano, że po wezwaniu do uzupełnienia braków formalnych wnioskodawczyni udowodniła swoimi oświadczeniami, że nie ma realnych szans na pomoc ze strony rodzeństwa oraz że jest jedyną osobą mogącą zapewnić matce opiekę całodobową, wykluczając tym samym możliwość podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia.
Jednocześnie ponownie przytoczono art. 17 ust. 1b u.ś.r. i wskazano, że z orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia 12 lipca 2022 r., znak: [...], wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność matki wnioskodawczyni.
Działając na skutek odwołania N. S., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wydało opisaną na wstępie decyzję z dnia 22 grudnia 2022 r., którą utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, jak poprzednio, że powód odmowy przyznania świadczenia wskazany przez organ pierwszej instancji nie sprzeciwia się jego przyznaniu, skoro matkę wnioskodawczyni zaliczono do znacznego stopnia niepełnosprawności. Jednakże sama – wynikająca li tylko z treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności – konieczność sprawowania opieki nie stanowi samodzielnej i wystarczającej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie pielęgnacyjne skierowane bowiem jest nie do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, a tylko tych, którzy decydują się na brak aktywności zawodowej właśnie w celu sprawowania czynności opiekuńczych.
Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Art. 17 ust. 1 u.ś.r. wymaga, aby zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna było spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Wymóg rezygnacji (niepodejmowania) zatrudnienia (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.) jest ściśle związany nie tylko z koniecznością sprawowania rzeczywistej, osobistej, stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną, ale także z zakresem czasowym tej opieki, wynikającej ze stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz braku możliwości wykorzystania wsparcia innych osób, który uniemożliwia podjęcie zatrudnienia (pracy zarobkowej). Podkreślić bowiem należy, że obowiązek alimentacyjny względem matki ciąży w takim samym stopniu na wszystkich jej dzieciach, a realizacja obowiązku alimentacyjnego dzieci względem rodzica nie musi wyłącznie polegać na osobistej opiece, lecz może polegać na uczestniczeniu w finansowaniu usług osoby, która tę opiekę będzie w ich imieniu realizowała.
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, organ odwoławczy wskazał, że – jak wynika z oświadczenia z dnia 4 listopada 2022 r. – wnioskodawczyni jest najmłodsza z piątki rodzeństwa, a jej siostra i bracia są starsi (ur. 1956, 1958, 1962, 1964) i wszyscy otrzymują emeryturę na terytorium U. Są to zatem osoby o stałych dochodach niebędące w podeszłym wieku, choć borykające się z problemami. W takiej sytuacji przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego byłoby niezgodne nie tylko z przepisami prawa, ale także z zasadami współżycia społecznego, ponieważ de facto przerzucałoby na barki wszystkich podatników realizację obowiązku alimentacyjnego, który z mocy prawa w pierwszej kolejności ciąży na dzieciach. Niezależnie od powyższego organ odwoławczy wskazał, że z akt sprawy wynika, iż w wnioskodawczyni nie zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.
Pismem z dnia 26 stycznia 2023 r. N. S. złożyła skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie: 1) art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez uznanie, że zakres sprawowanej opieki nie uniemożliwia podjęcia przez nią zatrudnienia;
2) art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez uznanie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane, bo nie wykazano, aby rodzeństwo skarżącej było obiektywnie niezdolne do sprawowania opieki nad matką. W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła argumentację na poparcie sformułowanych zarzutów i wniosków.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z prawem.
Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że odpowiada ona prawu i nie ma podstaw do pozbawienia jej mocy wiążącej. Skarga okazała się niezasadna.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390, dalej "ustawa") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Wedle art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 17 ust. 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Z kolei art. 17 ust. 5 ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
- 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;
- 3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; (...) 5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
- 6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
W niniejszej sprawie organ pierwszej instancji wskazał, jako główną przeszkodę do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, powstanie niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, po 25 roku życia tudzież brak możliwości poczynienia ustaleń w tym zakresie (art. 17 ust. 1b ustawy). Tę przeszkodę trafnie zweryfikował organ odwoławczy, wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13, Dz. U. z 2014 r. poz. 1443). Organ odwoławczy prawidłowo wywiódł, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Nie jest zatem dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
Sąd w pełni podziela jednak stanowisko organu odwoławczego co do tego, że nie zostały spełnione przesłanki pozytywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego: 1) nie ma związku przyczynowego między brakiem zatrudnienia skarżącej a pomocą świadczoną matce;
- 2) poza skarżącą są jeszcze inne osoby (czworo pozostałych dzieci H. B.) zobowiązane do alimentacji wobec matki, które nie mają obiektywnych przeszkód, aby czynić temu obowiązkowi zadość.
Nie ulega wątpliwości, że spełnienie przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki powinno być oceniane przy uwzględnieniu ogółu okoliczności sprawy. "Związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być aktualna, to jest odnosząca się do czasu, w którym wnioskodawca wystąpił o przyznanie świadczenia" (wyrok WSA w Szczecinie z dnia 28 października 2021 r., II SA/Sz 560/21, CBOSA). Okoliczności niniejszej sprawy nie wskazują na to, że skarżąca zrezygnowała z pracy względnie nie podejmuje pracy wyłącznie z powodu konieczności sprawowania opieki nad matką. Zebrany materiał dowodowy, oceniany zgodnie z regułami wynikającymi z art. 80 k.p.a., nie dowodzi ani nawet nie uprawdopodabnia tego, że – gdyby nie opieka nad matką – skarżąca rzeczywiście podjęłaby określone zatrudnienie.
Zdaniem Sądu, organ odwoławczy prawidłowo stwierdził, że nie została spełniona podstawowa przesłanka wymieniona w art. 17 ust. 1 ustawy warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W tym kontekście należy też zauważyć, że czynności wykonywane przez skarżącą w ramach opieki nad matkę (codzienna toaleta, przygotowywanie posiłków, podawanie leków, sprzątanie, spacer, przygotowanie do odpoczynku, zakupy – k.46-47v aa) można łączyć z pracą, nie wykluczają one możliwości podjęcia zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Zdaniem Sądu, organy odwoławczy trafnie podkreślił też okoliczność, że osoba wymagająca opieki (H. B.) ma pięcioro dzieci. Wprawdzie wedle twierdzeń skarżącej mają one określone problemy, ale nie są osobami w bardzo podeszłym wieku (ur. 1956 r., 1958 r., 1962 r., 1964 r.) i, co ważne, mają stałe dochody w postaci emerytury. Zarówno w świetle polskiego prawa rodzinnego, jak i w świetle ukraińskiego prawa rodzinnego wszystkie dzieci H. B. mają wobec niej obowiązek alimentacyjny, który może być realizowany nie tylko przez osobiste starania, ale także przez pokrywanie w całości lub w części kosztów utrzymania i opieki. Stanowią o tym przepisy art. 135 § 2 i art. 140 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a także – równie wyraźnie – przepisy ukraińskiego kodeksu rodzinnego. W szczególności art. 202 ust. 1 tego kodeksu stanowi, że "dorosła córka/syn musi utrzymywać rodziców niezdolnych do pracy i potrzebujących pomocy finansowej".
Z kolei art. 203 ust. 1 precyzuje, że "oprócz opłacania alimentów córka/syn musi pokrywać wszelkie dodatkowe wydatki rodziców spowodowane poważną chorobą, niepełnosprawnością lub niezdolnością do pracy" (zob. oficjalne tłumaczenie Kodeksu rodzinnego Ukrainy – dokument dostępny na stronie internetowej Sądu Okręgowego w Rzeszowie).
"Pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, ponieważ to na rodzinie ciąży obowiązek opieki nad osobą niepełnosprawną. Pomoc Państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. współdziałanie wszystkich dzieci w opiece, ew. zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to – ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, jej stanu zdrowia) – istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź ww. sytuacja uniemożliwia jego podjęcie" (wyrok WSA w Krakowie z dnia 7 grudnia 2022 r., III SA/Kr 1104/22, CBOSA).
"Możliwość współdziałania rodzeństwa wnioskodawcy w opiece nad niepełnosprawnym rodzicem jest postrzegana jako element związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem aktywności zawodowej wnioskującego, a potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (...) W sytuacji gdy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji, w stosunku do których brak jest obiektywnych przeszkód w realizacji ww. ustawowego obowiązku, brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną, ponieważ w opiece powinny uczestniczyć również pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji, a zatem nie zachodziła konieczność rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia, a dokładniej nie było przeszkód aby takie zatrudnienie podjęła.
Co więcej, nie do pogodzenia z interesem społecznym, a w interesie społecznym jest przestrzeganie całego obowiązującego porządku prawnego, byłaby taka wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r., z której wynikałoby, że obowiązki Państwa obejmujące pomoc rodzinie, wyprzedzałyby obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców, ponieważ w takiej sytuacji doszłoby do przerzucenia realizacji tych obowiązków na całe społeczeństwo, w sytuacji gdy powinny one zostać zrealizowane przez członków rodziny. Doprowadziłoby to też do – z jednej strony – uprzywilejowania tych, którzy nie wywiązują się ze swych obowiązków wobec rodziców (gdyż to Państwo będzie płacić jednemu z wielu dzieci za opiekę nad rodzicem, zwalniając pozostałych faktycznie i finansowo z zapewnienia opieki rodzicowi) oraz – z drugiej strony – dodatkowego obciążenia tych, którzy wywiązują się ze swych obowiązków względem swoich rodziców, a mimo to ich podatki przeznaczane byłyby na pomoc osobom, których dzieci z tych obowiązków się nie wywiązują.
Zdaniem Sądu, godziłoby to w konstytucyjną zasadę równości wobec prawa, wyrażoną w art. 32 ust. 1, czy też zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP). Pominięcie przy wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. regulacji k.r.i.o. w zakresie konieczności wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego dzieci względem rodzica naruszałoby też zasadę praworządności (art. 7 Konstytucji RP), czy obowiązek przestrzegania prawa RP (art. 83 Konstytucji RP). Wobec tego "limitowanie" dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium konieczności wypełnienia przez wszystkie dzieci obowiązku alimentacyjnego względem rodzica nie może zostać uznane za naruszenie kryteriów przyznania tego świadczenia wyrażonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Ustawa ta jest jedną z wielu ustaw obowiązujących w polskim systemie prawnym i w żaden sposób nie uchyla, czy nie ogranicza obowiązków dzieci wobec rodziców.
Dlatego, zdaniem Sądu, wsparcia Państwa wymaga jedynie ten opiekun osoby z niepełnosprawnością, który sprawując faktycznie opiekę nad rodzicem, wykaże, że nie może uzyskać (wyegzekwować) pomocy od rodzeństwa i z tego względu zmuszony jest zrezygnować z pracy, czy też nie może jej podjąć" (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 5 czerwca 2023 r., III SA/Kr 375/23, oraz powołane tam orzecznictwo, w tym wyroki WSA w Krakowie z dnia 24 października 2022 r., III SA/Kr 669/22, i z dnia 5 grudnia 2022 r., III SA/Kr 918/22, CBOSA).
Organ ocenił zebrany materiał dowodowy prawidłowo i prawidłowo ustalił stan faktyczny (nie doszło do naruszenia przepisów statuujących zasadę prawdy obiektywnej ani innych przepisów prawa procesowego, w tym art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a.), prawidłowo zinterpretował i zastosował odnośne przepisy prawa materialnego (w tym art. 17 ust. 1 ustawy) i dokonał prawidłowej subsumcji stanu faktycznego pod hipotezę normy prawnej, konstatując konieczność wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a w szczególności nie narusza przepisów prawa powołanych w skardze.
Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.