Uzasadnienie
Uzasadnienie:
Zaskarżoną przez M. G., zwaną dalej skarżącą, decyzją z dnia 21 grudnia 2021 r. nr 1141.41621.7.2021 Rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego, działając na podstawie na podstawie art. 104 § 1 i 2, art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., zwanej dalej w skrócie k.p.a.) oraz zarządzenia nr 44 Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego z 27 czerwca 2018 r. w sprawie Regulaminu przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji podmiotowej na dofinansowanie zadań projakościowych w Uniwersytecie Jagiellońskim (zwanego dalej Regulaminem), w związku z art. 286 ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r. poz. 1669, zwanej dalej Przepisami wprowadzającymi), utrzymał w mocy decyzję Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego z dnia 22 listopada 2021 r. o odmowie przyznania skarżącej zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji podmiotowej na dofinansowanie zadań projakościowych w roku akademickim 2021/2022.
Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Decyzją z dnia 22 listopada 2021 r. nr 336.41621.1.2021 Rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego odmówił skarżącej przyznania zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji podmiotowej na dofinansowanie zadań projakościowych w roku akademickim 2021/2022.
W uzasadnieniu tej decyzji Rektor wskazał, że na podstawie oceny dokonanej przez doktorancką komisję stypendialną ustalono, iż skarżąca uzyskała w kategorii:
- 1. wyróżnianie się w pracy naukowej - spełnia warunek
- 2. wyróżnianie się w pracy dydaktycznej - spełnia warunek
Skarżąca uzyskała w wyniku oceny wniosku przez doktorancką komisję stypendialną 0 pkt, natomiast minimalna liczba punktów uprawniająca do przyznania zwiększenia stypendium doktoranckiego w roku akademickim 2021/2022 wynosi 16 pkt".
Od powyższej decyzji skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenia sprawy podnosząc w nim, że zgodnie z załącznikiem nr 1 do Uchwały Rady Wydziału [...] z dnia 25 czerwca 2020 r. powinna otrzymać 87 pkt w rankingu. Według skarżącej spełnia ona wszystkie warunki do przyznania stypendium, a komisja przyznała jej 0 pkt. Opisaną na wstępie decyzją z dnia 21 grudnia 2021 r. Rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego utrzymał w mocy decyzję wydaną w pierwszej instancji.
W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Rektor wskazał, że od dnia 1 października 2018 r. zasady funkcjonowania szkolnictwa wyższego oraz prowadzenia działalności naukowej reguluje ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2022 r., poz. 574, zwanej dalej Prawem o szkolnictwie wyższym i nauce), zastępując poprzednio obowiązującą w tym zakresie ustawę z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2017 r., poz. 2183 ze zm., zwanej dalej Prawem o szkolnictwie wyższym).
Zgodnie z art. 286 ust. 1 Przepisów wprowadzających, doktoranci, którzy rozpoczęli stacjonarne studia doktoranckie przed rokiem akademickim 2019/2020 (a więc również doktorant), mogą otrzymywać zwiększenie stypendium doktoranckiego, o którym mowa w art. 200a ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym, na zasadach dotychczasowych. Według tego przepisu zwiększenie stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej, o której mowa w art. 94b ust. 1 pkt 5 Prawa o szkolnictwie wyższym (stanowiącej dotację podmiotową na dofinansowanie zadań projakościowych, przeznaczona na finansowanie zwiększenia wysokości stypendiów doktoranckich, o których mowa w art. 200a, dla 30% najlepszych doktorantów, w uczelniach publicznych i niepublicznych), przysługuje doktorantom wyróżniającym się w pracy naukowej i dydaktycznej.
Tryb przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego określa regulamin określany przez rektora po uzyskaniu opinii właściwego organu samorządu doktorantów, z uwzględnieniem wiodącej zasady, że uprawnienie do pobierania świadczenia przysługuje nie więcej niż 30% najlepszych doktorantów na poszczególnych latach studiów doktoranckich. Z kolei zgodnie z art. 286 ust. 2 Przepisów wprowadzających regulaminy, o których mowa w art. 200a ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym, przyjęte przed dniem wejścia w życie Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce zachowują moc do 31 grudnia 2023 r.
W konsekwencji, moc zachowuje również Regulamin zwiększania stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej, wprowadzony Zarządzeniem Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego nr 44 z dnia 27 czerwca 2018 r. Tryb zwiększenia stypendium doktoranckiego, co do zasady pozostawiono do swobodnego ustalenia w uczelni, przy uwzględnieniu nie przekraczania granic wyznaczonych przepisami prawa powszechnie obowiązującego. Rektor, jako organ uczelni i zarazem organ administracji publicznej w postępowaniu o przyznanie zwiększenia stypendium doktoranckiego zobligowany jest do działania w graniach i na podstawie prawa. W Regulaminie tym uwzględniono zasadę, że uprawnienie do zwiększenia stypendium przysługuje nie więcej niż 30% najlepszych doktorantów na poszczególnych latach studiów doktoranckich (§ 2 ust. 3 Regulaminu).
Na podstawie § 2 ust. 2 Regulaminu "zwiększenie stypendium może być przyznane doktorantowi na drugim i kolejnych latach studiów doktoranckich, który wyróżniał się osiągnięciami w pracy naukowej i dydaktycznej w roku akademickim poprzedzającym rok akademicki, na który ma być ono przyznane". Ustęp 3 stanowi, że "uprawnienie do otrzymywania zwiększenia stypendium przysługuje nie więcej niż 30% najlepszych doktorantów na poszczególnych latach studiów".
Zgodnie z § 4 ust. 3 Regulaminu, doktorancka komisja stypendialna sporządza listy rankingowe odrębnie dla każdego roku studiów doktoranckich wraz z podaniem punktacji uzyskanej przez każdego wnioskodawcę. W myśl § 5 ust. 2 Regulaminu "na listach rankingowych kolejne pozycje uzyskują doktoranci zgodnie z liczbą punktów przyznaną im na podstawie wniosków o przyznanie zwiększenia stypendium i wymaganej dokumentacji, według systemu punktacji ustalonego przez radę jednostki organizacyjnej prowadzącej studia doktoranckie, z uwzględnieniem § 2 ust. 1 i 2".
Zgodnie z § 5 ust. 5 Regulaminu "na podstawie list rankingowych komisje wskazują osoby rekomendowane do przyznania zwiększenia stypendium z zachowaniem następujących zasad odnoszących się do liczby przyznanych zwiększeń stypendiów w danej jednostce organizacyjnej prowadzącej studia doktoranckie:
- 1) za 100% doktorantów, którzy stanowią podstawę określenia 30% najlepszych doktorantów uprawnionych do otrzymywania zwiększenia stypendium na danym roku studiów doktoranckich uznaje się liczbę doktorantów według stanu na dzień sporządzenia listy rankingowej, z zastrzeżeniem pkt 5;
- 2) liczba doktorantów, którym przyznano zwiększenie stypendium nie może przekraczać 30% doktorantów danego roku studiów, z zastrzeżeniem pkt 4;
- 3) przy ustalaniu 30% najlepszych doktorantów na poszczególnych latach studiów należy stosować metodę zaokrąglania w dół, z zastrzeżeniem pkt 4;
- 4) na każdym roku studiów doktoranckich przyznaje się co najmniej jedno zwiększenie stypendium, pod warunkiem spełnienia przez doktoranta kryteriów, o których mowa w § 2 ust. 1 albo 2;
- 5) na liście rankingowej należy wskazać liczbę doktorantów według stanu na dzień sporządzenia listy rankingowej na podstawie załączonego raportu, o którym mowa w § 4 ust. 5".
Zdaniem Rektora, z przytoczonych powyżej przepisów prawa wynika, że aby otrzymać zwiększenie stypendium doktoranckiego, doktorant musi zająć miejsce na liście rankingowej rekomendowane do przyznania przedmiotowego świadczenia stypendialnego. Rozstrzygnięcie wydane w tym zakresie opiera się o opinię doktoranckiej komisji stypendialnej, która dokonuje merytorycznej oceny dokonań doktorantów.
Rektor powołał się na opinię Kierownika Studiów Doktoranckich, z której wynika, że skarżąca nie spełnia wymogu wyróżniania się w pracy dydaktycznej i przez to nie została rekomendowana do zwiększenia stypendium. Zgodnie bowiem z uchwałą Rady [...] UJ z dnia 25 czerwca 2020 r. doktorant, aby uzyskać zwiększenie stypendium powinien mieć wyróżniające osiągnięcia zarówno naukowe jak i dydaktyczne. Doktorantka w swoim wniosku nie wykazała żadnego osiągnięcia dydaktycznego i przez to nie może dostać zwiększenia stypendium (nie spełnia warunku koniecznego).
Całość zgromadzonego materiału dowodowego: wniosek o zwiększenie stypendium doktoranckiego; lista rankingowa do zwiększenia stypendium doktoranckiego w roku akademickim 2021/2022 dla osób na przedłużeniu po czwartym roku studiów na Wydziale [...] UJ ([...]); zaskarżona decyzja; wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy z załącznikami; opinia Kierownika Studiów Doktoranckich Rektor uznał za wiarygodne i wystarczające do rozpoznania sprawy, a zaskarżoną decyzję za prawidłową.
Wyjaśnił, że postępowanie o zwiększenie stypendium doktoranckiego jest postępowaniem konkursowym (motywacyjnym). Punktacja osiągnięć skarżącej dokonana na podstawie uchwały Rady Wydziału [...] UJ z dnia 25 czerwca 2020 r. w sprawie: zmiany szczegółowych kryteriów przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej uczestnikom studiów doktoranckich prowadzonych w dziedzinie nauk [...], w dyscyplinie [...] oraz w dyscyplinie [...] na kierunku [...], przedstawia się następująco:
- I. Wyróżnianie się w pracy naukowej:
- 1) " [...]" - 25 pkt;
- 2) " [...]" - O pkt;
- 3) "[...]" - 8 pkt;
- 4) "[...]" - 35 pkt;
- 5) " [...]" – 3 pkt;
- 6) " [...]" - 3 pkt;
- 7) " [...]" - 5 pkt;
- 8) " [...]" - 8 pkt;
- II. Wyróżnianie się w pracy dydaktycznej:
"Spełnione zgodnie z programem studiów." - 0 pkt, nieuznane, ponieważ zgodnie z pkt. 4 załącznika nr 1 Uchwały w kategorii "wyróżnianie się w pracy dydaktycznej" punktowane są przeprowadzone zajęcia dydaktyczne (skarżąca nie zgłosiła takiego osiągnięcia) lub szczególne osiągnięcia, czyli inne udokumentowane we wniosku i uznane przez doktorancką komisję stypendialna istotne osiągnięcia dydaktyczne nieuwzględnione w pozostałych kryteriach. Zrealizowanie przedmiotów przewidzianych programem studiów nie jest osiągnięciem punktowanym.
Rektor w pełni podzielił opinię Kierownika Studiów Doktoranckich.
Zdaniem Rektora, z wyżej przytoczonym przepisów prawa wynika, że stypendium mogą otrzymać doktoranci, którzy spełnili obie przesłanki, tj. wyróżnianie się w pracy naukowej oraz wyróżnianie się w pracy dydaktycznej (m.in. § 2 ust. 1 załącznika nr 1 uchwały Rady Wydziału "zwiększenie stypendium doktoranckiego na drugim roku i kolejnych latach studiów nie może być przyznane doktorantowi, jeśli nie spełnił on wszystkich kryteriów, o których mowa w ust. 3-4) oraz znaleźli się w grupie 30% najlepszych doktorantów. W konsekwencji Doktorantka nie spełnia wszystkich wymogów w niniejszym postępowaniu, ponieważ nie spełniła obligatoryjnej przesłanki polegającej na "wyróżnianiu się w pracy dydaktycznej".
Zatem mimo, iż jej pozostałe osiągnięcia w kategorii "wyróżnienie w pracy naukowej" zostały ocenione przez wydziałową komisję na 87 pkt (co jest zbieżne z obliczeniami Doktorantki we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy), z uwagi na niespełnienie wszystkich obligatoryjnych przesłanek, w rankingu otrzymała 0 pkt (pozycje na liście rankingowej od 15 do 38 z wynikiem 0 pkt; na liście rankingowej prawidłowo uwzględniono 38 osób według stanu na dzień sporządzenia listy rankingowej, tj. [...] października 2021 r. 30% z 38 to 11.4, zatem do otrzymania zwiększenia stypendium uprawnionych jest 11 osób: pozycje na liście rankingowej od 1 do 10 oraz 12, pozycje 10-12 ex-aequo z wynikiem 16 pkt, z czego zgodnie z kryteriami obowiązującymi na Wydziale stypendium otrzymali Doktoranci znajdujący się na pozycji 10 i 12. Poza grupą 30% znalazła się również osoba z wynikiem 16 pkt znajdująca się na 11 pozycji listy rankingowej).
Postępowanie o zwiększenie stypendium doktoranckiego ma charakter konkursowy, motywacyjny i rywalizacyjny (z powodu bowiem ograniczonej liczby stypendium może ono zostać przyznane tylko niektórym doktorantom, tym którzy uzyskali najwyższą ocenę osiągnięć). W konkursie tym wyłania się 30% najlepszych doktorantów na danym roku studiów. W postępowaniu o przyznaniu zwiększenie stypendium doktoranckiego Uczelnia, jako organizator konkursu musi postępować z zachowaniem przyjętych i ogłoszonych wcześniej zasad tak, by nie narazić się na zarzut nierównego traktowania wszystkich uczestników konkursu. Stypendium to nie przysługuje wszystkim uczestnikom studiów doktoranckich. Różnica choćby 0.1 pkt między wnioskodawcami może przesądzić o przyznaniu lub odmowie przyznania stypendium. Doktoranci powinni zatem mieć świadomość, iż zwiększenie stypendium doktoranckiego może nie zostać im przyznane w konkretnym roku akademickim.
Tym samym przyznanie skarżącej zwiększenia stypendium stałoby w sprzeczności z ww. przepisami prawa, bowiem przekroczony zostałby wtedy 30% limit przyznań świadczeń na danym roku studiów. Nie stwierdzono uchybień w sporządzeniu właściwej dla skarżącej listy rankingowej. Kryteria ustalone na Wydziale [...] UJ mają charakter zobiektywizowany i pozwoliły na sprawiedliwe sporządzenie listy rankingowej, która odzwierciedla rzeczywiste dokonania uczestników studiów doktoranckich i pozwala wyłonić najlepszych.
W wyniku ponownego rozpoznania sprawy sytuacja skarżącej nie uległa pogorszeniu. Wydziałowa komisja stypendialna popełniła omyłkę polegającą na uznaniu osiągnięcia w kategorii "wyróżniania się w pracy dydaktycznej" poprzez oznaczenie osiągnięcia w systemie USOSweb, a które to oznacza, że przy tworzeniu decyzji za pomogą algorytmu osiągnięcie uznawane jest za "spełnione" (choć komisja prawidłowo nie przyznała za to osiągnięcie punktów). Jednakże, jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, wniosek został prawidłowo oceniony (z adnotacji komisji wynika, że osiągniecie w kategorii" wyróżnianie się w pracy dydaktycznej " nie zostało uznane i przypisano mu 0 pkt).
Zatem wniosek o zwiększenie stypendium został prawidłowo oceniony przez komisję, ale nastąpiła omyłka w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odnośnie spełnienia przez skarżącą kryteriów do przyznania stypendium. Ustalenie w tym trybie stanu faktycznego sprawy nie można uznać za "mniej korzystny" dla strony, niż ustalony pierwotnie, bowiem nie stanowi ono rozstrzygnięcia sprawy. Decyzja w sprawie zwiększenia stypendium doktoranckiego nie jest decyzją w zakresie określonej liczby punktów, ale dotyczy odmowy lub przyznania stypendium (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 października 2015 r., sygn. akt: I OSK 1223/15, LEX 1985727).
Rektor podkreślił że konkurs, którego celem jest wyłonienie kandydatów uprawnionych do zwiększenia stypendium doktoranckiego dotyczy wąskiego grona osób, które posiadają pełne wyższe wykształcenie oraz wiedzę i doświadczenie związane z zasadami funkcjonowania Uczelni. Zatem doktoranci na tym etapie kształcenia powinni mieć wiedzę o punktowanych osiągnięciach.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła Rektorowi naruszenie przepisów:
- - art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. poz. 483, z 2001 r. poz. 319, z 2006 r. poz. 1471 oraz z 2009 r. poz. 946, dalej jako: "Konstytucja RP") poprzez nałożenie na wnioskodawcę warunku niemożliwego do spełnienia, tj. obowiązku wykazania się wyróżniającymi wynikami w pracy dydaktycznej w warunkach braku możliwości prowadzenia zajęć dydaktycznych;
- - art. 32 ust. 1 Konstytucji RP poprzez stosowanie odrębnych zasad przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji na dofinansowanie zadań projakościowych w odniesieniu do różnych osób wnioskujących o przyznanie tego zwiększenia;
- - art. 200a ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym w zw. z art. 286 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce. poprzez odmowę przyznania zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji podmiotowej na dofinansowanie zadań projakościowych osobie, która spełnia wszystkie kryteria do jego przyznania;
- - art. 139 k.p.a.) poprzez zmianę kwalifikacji spełnienia przesłanki wyróżniania się w pracy naukowej w decyzji wydanej w wyniku rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy;
- - art. 8 § 2 k.p.a. poprzez odstąpienie bez uzasadnionej przyczyny od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie prawnym i faktycznym;
- - art. 207 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym w zw. z art. 286 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. poprzez przeprowadzenie niedopuszczalnego środka dowodowego w postaci opinii kierownika studiów doktoranckich;
- - art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego i prawnego sprawy;
- - art. 6 i 7 k.p.a. w zw. z art. 7 Konstytucji RP poprzez wszystkie wyżej wymienione naruszenia przepisów prawa procesowego i materialnego.
W odpowiedzi na skargę Rektor podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) tej działalności administracji publicznej, a więc czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 286 ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r., poz. 1669, zwanej dalej Przepisami wprowadzającymi) doktoranci, którzy rozpoczęli stacjonarne studia doktoranckie rozpoczęte przed rokiem akademickim 2019/2020, mogą otrzymywać zwiększenie stypendium doktoranckiego, o którym mowa w art. 200a ust. 1 ustawy uchylanej w art. 169 pkt 3, na zasadach dotychczasowych.
Stosownie do art. 286 ust. 2 Przepisów wprowadzających, do dnia 31 grudnia 2023 r. regulaminy, o których mowa w art. 200a ust. 1 ustawy uchylanej w art. 169 pkt 3, przyjęte przed dniem wejścia w życie ustawy, o której mowa w art. 1, zachowują moc.
Zatem wobec znajdującego zastosowanie w tej sprawie art. 200a ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2017 r., poz. 2183 ze zm., zwanej dalej Prawem o szkolnictwie wyższym), zwiększenie stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej, o której mowa w art. 94b ust. 1 pkt 5, przysługuje doktorantom wyróżniającym się w pracy naukowej i dydaktycznej.
Tryb przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego określa regulamin określony przez rektora po uzyskaniu opinii właściwego organu samorządu doktorantów, z uwzględnieniem zasady, że uprawnienie do otrzymywania tego stypendium przysługuje nie więcej niż 30% najlepszych doktorantów na poszczególnych latach studiów doktoranckich.
Cytowany przepis art. 200a ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym określa jedynie minimalne reguły przyznawania zwiększenia wysokości stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej. Takie uregulowanie oznacza, że to regulaminy poszczególnych uczelni precyzują sposób postępowania w tym zakresie. W istocie zatem prawo strony do zwiększenia stypendium jest gwarantowane przepisami Prawa o szkolnictwie wyższym, natomiast procedura jego przyznania pozostawiona została względnemu uznaniu rektora uczelni, który określa ją w drodze stosownego regulaminu.
Wobec powyższego podkreślić w tym miejscu należy w sposób wyraźny, że postanowienia Regulaminu mają podustawowy, wewnątrzzakładowy charakter. Tego rodzaju akt podustawowy nie może określać żadnych warunków dodatkowych udzielania pomocy materialnej studentów i doktorantów. Nie może on więc kreować ani warunków ogólnych ani szczegółowych. Ogólne konstytucyjne określenie "warunki" zawarte w art. 70 ust. 4 zdanie trzecie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej należy ujmować jako ogół okoliczności decydujących o przyznaniu bądź nieprzyznaniu pomocy finansowej. W języku prawnym Konstytucji RP oznacza to nie tylko przesłanki merytoryczne, lecz także reguły proceduralne ("tryb"). Istotnie, Prawo o szkolnictwie wyższym w art. 186 ust. 1 zawierało upoważnienie dla rektora uczelni do ustalenia, w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego, szczegółowego regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów i doktorantów, jednak nie oznacza to uprawnienia do wprowadzania dodatkowych wymogów, czy też wymogów sprzecznych z ustawą.
Regulamin jest regulacją prawną wiążącą jedynie destynatariuszy uczelni (tj. wszystkich jej użytkowników, por. m. in wyrok NSA z 4 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 82/13; LEX nr 1310288) i jako taki wewnątrzzakładowy akt nie może być uznany za powszechnie obowiązujący, jednak z chwilą przyjęcia danej osoby w poczet użytkowników zakładu, staje się ona podmiotem praw i obowiązków, które przysługują bądź obciążają użytkowników danego zakładu. Użytkownika, który dobrowolnie przystąpił do zakładu administracyjnego (np. doktoranta), wiążą przepisy zawarte w aktach normatywnych wewnątrzzakładowych, ponieważ jego wniosek o przyjęcie jest równocześnie wyrażeniem zgody na poddanie się reżimowi prawnemu obowiązującemu w danym zakładzie. Nie oznacza to jednak przyzwolenia na dowolne działanie organów. Działanie organów administracji publicznej, zaś w tym przypadku organów tego rodzaju w znaczeniu funkcjonalnym, nawet w tak specyficznej sferze jaką jest nauka, zawsze musi być działaniem w granicach i na podstawie prawa, a obowiązku tego w żaden sposób nie uchyla autonomia szkół wyższych (por. wyrok NSA z dnia 9 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 1384/09; LEX nr 585357).
W efekcie, sąd administracyjny, wyposażony także w kompetencję do kontroli legalności aktu podustawowego, może odmówić zastosowania, zawartych w nim przepisów w indywidualnej sprawie sądowoadministracyjnej, które w jego opinii naruszają przepisy hierarchicznie nadrzędne (art. 178 ust. 1 in fine Konstytucji RP).
Tryb przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej w Uniwersytecie Jagiellońskim został określony w Regulaminie przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji podmiotowej na dofinansowanie zadań projakościowych w Uniwersytecie Jagiellońskim, wprowadzonego Zarządzeniem nr 44 Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego z dnia 27 czerwca 2018 r.(zwanego dalej Regulaminem).
Zgodnie z § 2 ust. 2 Regulaminu "zwiększenie stypendium może być przyznane doktorantowi na drugim i kolejnych latach studiów doktoranckich, który wyróżniał się osiągnięciami w pracy naukowej i dydaktycznej w roku akademickim poprzedzającym rok akademicki, na który ma być ono przyznane".
Ustęp 3 § 2 Regulaminu stanowi, że "uprawnienie do otrzymywania zwiększenia stypendium przysługuje nie więcej niż 30% najlepszych doktorantów na poszczególnych latach studiów".
Stosownie do treści § 3 ust. 1 Regulaminu "doktorant ubiegający się o przyznanie zwiększenia stypendium na drugim i kolejnych latach studiów doktoranckich jest zobowiązany złożyć do 20 września u kierownika studiów doktoranckich, skierowany do Rektora UJ, wniosek o jego przyznanie w formie papierowej, po uprzednim wypełnieniu wniosku w wersji elektronicznej w USOSweb na stronie www.usosweb.uj.edu.pl wydrukowaniu i podpisaniu. Doktorant, który złożył wniosek o przyznanie zwiększenia stypendium do 20 września, może do 30 września uzupełnić wniosek w USOSweb, a następnie złożyć go ponownie wraz z dokumentacją potwierdzającą osiągnięcia obejmujące okres od momentu złożenia wniosku do 30 września. Podstawę oceny spełnienia przez doktoranta kryteriów określonych w § 2 ust. 2 stanowi dokumentacja złożona przez niego wraz ze sprawozdaniem z wykonania obowiązków w danym roku akademickim oraz dokumentacja dodatkowa złożona w przypadku uzupełnienia wniosku."
Jak stanowi z kolei ust. 2 § 3 Regulaminu "doktorant przyjęty na pierwszy rok studiów składa wniosek o przyznanie zwiększenia stypendium do 30 września, po dokonaniu wpisu na studia doktoranckie. W przypadku doktoranta przyjętego na studia doktoranckie po 30 września, składa on wniosek o przyznanie zwiększenia stypendium w terminie 5 dni od dnia dokonania wpisu."
W świetle § 3 ust. 3 Regulaminu "wniosek o przyznanie zwiększenia stypendium zawiera:
- 1) dane doktoranta: imię, nazwisko, numer PESEL, a w przypadku jego braku – numer dokumentu potwierdzającego tożsamość, oraz wskazanie roku studiów doktoranckich;
- 2) opinię opiekuna naukowego albo promotora – w przypadku ubiegania się o zwiększenie stypendium na drugim i kolejnych klatach studiów doktoranckich;
- 3) informacje potwierdzające spełnienie kryteriów, o których mowa w § 2."
Zgodnie z § 4 ust. 1 Regulaminu kierownik studiów doktoranckich niezwłocznie przekazuje prawidłowo złożone wnioski wraz z wymaganą dokumentacją doktoranckiej komisji stypendialnej, powołanej na wniosek kierownika jednostki organizacyjnej prowadzącej studia doktoranckie przez Rektora UJ, w skład której wchodzi co najmniej trzech nauczycieli akademickich wykonujących pracę w jednostce organizacyjnej uczelni, posiadających co najmniej stopień doktora habilitowanego (ust. 2 § 4 Regulaminu).
Ust. 3 § 4 Regulaminu stanowi, że doktorancka komisja stypendialna sporządza listy rankingowe odrębnie dla każdego roku studiów doktoranckich wraz z podaniem punktacji uzyskanej przez każdego wnioskodawcę.
W myśl § 5 ust. 2 Regulaminu "na listach rankingowych kolejne pozycje uzyskują doktoranci zgodnie z liczbą punktów przyznaną im na podstawie wniosków o przyznanie zwiększenia stypendium i wymaganej dokumentacji, według systemu punktacji ustalonego przez radę jednostki organizacyjnej prowadzącej studia doktoranckie, z uwzględnieniem § 2 ust. 1 i 2".
Zgodnie z § 5 ust. 4 Regulaminu kryteria oceny doktoranta oraz system punktacji ogłasza się i podaje do publicznej wiadomości przed rozpoczęciem roku akademickiego.
Stosownie do § 5 ust. 5 Regulaminu "na podstawie list rankingowych komisje wskazują osoby rekomendowane do przyznania zwiększenia stypendium z zachowaniem następujących zasad odnoszących się do liczby przyznanych zwiększeń stypendiów w danej jednostce organizacyjnej prowadzącej studia doktoranckie:
- 1) za 100% doktorantów, którzy stanowią podstawę określenia 30% najlepszych doktorantów uprawnionych do otrzymywania zwiększenia stypendium na danym roku studiów doktoranckich uznaje się liczbę doktorantów według stanu na dzień sporządzenia listy rankingowej, z zastrzeżeniem pkt 5;
- 2) liczba doktorantów, którym przyznano zwiększenie stypendium nie może przekraczać 30% doktorantów danego roku studiów, z zastrzeżeniem pkt 4;
- 3) przy ustalaniu 30% najlepszych doktorantów na poszczególnych latach studiów należy stosować metodę zaokrąglania w dół, z zastrzeżeniem pkt 4;
- 4) na każdym roku studiów doktoranckich przyznaje się co najmniej jedno zwiększenie stypendium, pod warunkiem spełnienia przez doktoranta kryteriów, o których mowa w § 2 ust. 1 albo 2;
- 5) na liście rankingowej należy wskazać liczbę doktorantów według stanu na dzień sporządzenia listy rankingowej na podstawie załączonego raportu, o którym mowa w § 4 ust. 5".
Jak stanowi § 6 ust. 1 Regulaminu decyzję w sprawie przyznania lub odmowy przyznania zwiększenia stypendium, okresu jego pobierania oraz jego wysokości podejmuje Rektor UJ, który może też zmienić decyzję w sprawie odmowy przyznania zwiększenia stypendium, jeżeli zostaną zwolnione środki finansowe przeznaczone na ten cel (§ 7 Regulaminu).
Analiza regulacji ustawowych, jak i podustawowych prowadzi do wniosku, że są dwa kryteria, które doktorant musi spełnić, by otrzymać zwiększenie stypendium doktoranckiego – mianowicie ma być osobą wyróżniającą się w pracy naukowej i dydaktycznej.
Natomiast, jak wskazują postanowienia Regulaminu obowiązujące i doktoranta i uczelnię, sposób weryfikacji poszczególnych wniosków, powinien znaleźć odzwierciedlenie w spisanym z posiedzenia właściwej doktoranckiej komisji stypendialnej protokole, skoro sporządza ona listę rankingową doktorantów ubiegających się o tą pomoc materialną. A zatem protokół ten powinien zawierać wskazanie jakie okoliczności różnicowały punktację za poszczególne osiągnięcia naukowe konkretnych doktorantów, które osiągnięcia tego rodzaju i dlaczego punktowano wyżej w danej kategorii osiągnięć, a które i dlaczego uznano za mniej istotne. Wyjaśnienie to powinno odnosić się do konkretnych osiągnięć wskazanych we wnioskach. Podobnie rzecz się ma do osiągnięć dydaktycznych doktoranta.
Tymczasem nie ulega wątpliwości, że ocena poszczególnych wniosków doktorantów i przyznawanie im konkretnej liczby punktów za osiągnięcia ma charakter uznaniowy. Uznaniowość nie może być jednak mylona z dowolnością. Uznaniowość co prawda oznacza, że to do organu należy wybór jednego z możliwych sposobów postępowania, jednakże wybór ten powinien wynikać z określonych przesłanek, być poparty stosowną argumentacją wskazującą na należyte rozważenie wszystkich dopuszczalnych opcji postępowania. Innymi słowy, uznaniowość tym się różni od arbitralności (dowolności) rozstrzygnięcia, że działanie podjęte w ramach uznania następuje po starannym i wszechstronnym wyjaśnieniu sprawy/zagadnienia, z odwołaniem się do argumentacji dlaczego podjęto takie, a nie inne działanie i dokonano wyboru takiego, a nie innego sposobu postępowania. Wynika to z podstawowych zasad postępowania administracyjnego: zasady legalności (art. 6 k.p.a.), zasady uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.), zasady budzenia zaufania uczestników postępowania do organów władzy publicznej (art. 8 k.p.a.), zasady informowania (art. 9 k.p.a.).
Standardy postępowania administracyjnego powinny, zdaniem Sądu, obowiązywać również w postępowaniu przed komisją doktorancką, a już z całą pewnością przed Rektorem, jako organem właściwym w obydwu instancjach do przyznania przedmiotowego zwiększenia stypendium. Rektor powinien zatem w uzasadnieniu decyzji wydanej w przedmiocie przyznania zwiększenia stypendium - ocenić prawidłowość uzasadnienia przyznania przez komisję określonej ilości punktów za poszczególne osiągnięcia spełniające kryterium wyróżniania się w pracy naukowej oraz w pracy dydaktycznej i wskazać, jak tego nakazuje art. 107 § 3 k.p.a., z jakich powodów uznał, że komisja za poszczególne publikacje naukowe w sposób właściwy uzasadniła przyznanie ubiegającemu się o zwiększenie stypendium doktorantowi określonej ilości punktów.
Tym bardziej Rektor powinien się do tych kwestii odnieść, skoro w rozpoznawanej sprawie skarżąca na etapie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zakwestionowała liczbę przypisanych jej punktów.
Rzeczą więc Rektora było kwestie te zweryfikować. Nie jest, w ocenie Sądu, spełnieniem tego wymogu wskazanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jedynie, że za wyróżnianie się w pracy dydaktycznej skarżąca otrzymała 0 pkt i że punktowane są przeprowadzone zajęcia dydaktyczne. Natomiast za wyróżnianie się w pracy naukowej przedstawienie jedynie ilości przyznanych skarżącej punktów za wyszczególnione prace naukowe, bez wskazania, czy tak przyznana ilość punktów została należycie uzasadniona w świetle kryteriów ocen wskazanych w załączniku nr 1."Szczegółowe zasady oceny wniosków o przyznanie zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej na Wydziale [...] UJ w dziedzinie nauk [...] w dyscyplinie [...] oraz w dyscyplinie [...] na kierunku [...]."
Kwestie co do sposobu przyznanej punktacji nie zostały jednak należycie uzasadnione w zaskarżonej decyzji. Tymczasem wyjaśnienie tych zagadnień powinno być szersze, obrazujące sposób punktacji publikacji skarżącej na tle publikacji pozostałych doktorantów.
Zgodnie ze wskazanym już art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. A zatem Rektor nie powinien był bezkrytycznie przyjąć ustaleń doktoranckiej komisji stypendialnej w zakresie przyjętej sumarycznej punktacji poszczególnych wniosków, jak i nie powinien był zignorować twierdzeń skarżącej, ale nawet jeśli uznał je za bezpodstawne, powinien wyjaśnić stronie swój tok rozumowania ze wskazaniem dlaczego ocenia je jako bezzasadne i nie mające wpływu na treść rozstrzygnięcia. Wreszcie, nie jest wystarczające przytoczenie w uzasadnieniu decyzji całej, bądź fragmentów treści przepisów. Obowiązkiem organu w części prawnej uzasadnienia decyzji jest przedstawienie rozumienia tych przepisów i wskazanie prawnych konsekwencji z nich wynikających, a więc przedstawienie ich wykładni i zastosowania.
Nie można w żaden sposób uznać za spełniającego wymóg oceny prawidłowości uzasadnienia przyznania przez doktorancką komisję stypendialną określonej ilości punktów jedynie stwierdzenie przez Rektora, że: "...wniosek o zwiększenie stypendium został prawidłowo oceniony przez komisję," bez wskazania z jakich powodów Rektor tak uważa. Nic w zakresie spełnienia przez skarżącą kryterium wyróżniającej pracy dydaktycznej nie wyjaśnia stwierdzenie, że de facto otrzymała ona 0 punktów za to kryterium, a błąd, który pojawił się w uzasadnieniu decyzji pierwszoinstancyjnej, iż skarżąca spełnia ten warunek, wynikał z oznaczenie tego osiągnięcia w systemie USOSweb. W pierwszym rzędzie należało dokonać wykładni przepisów i dokonać jej przedstawienia, kiedy zdaniem Rektora doktorant spełnia to kryterium biorąc także pod uwagę fakt, że doktoranci, którym wyrażono zgodę na przedłużenie studiów doktoranckich są także uprawnieni do uzyskania przedmiotowego stypendium, a którzy zwolnieni są z obowiązku uczestniczenia w zajęciach.
Rektor miał więc obowiązek ustosunkowania się do twierdzeń skarżącej o spełnieniu przez nią wszystkich warunków i wyjaśnienie w jaki sposób następuje spełnienie przez doktoranta, w świetle przepisów ustawowych i wewnątrzzakładowych, kryterium wyróżniającej się pracy dydaktycznej w obliczu postanowień § 5 ust. 2, ust. 5 in fine i ust. 7 uchwały nr 46/IV/2015 Senatu Uniwersytetu Jagiellońskiego z dnia 29 kwietnia 2015 r. w sprawie Regulaminu studiów doktoranckich. W końcu nie można pomijać w procesie zarzucalności spełnienia określonego kryterium rzymskiej paremii – ad impossibilia nemo obligatur – stanowiącej podwaliny jednej z podstawowych konstytucyjnych zasad - zasady praworządności.
Również w ocenie Sądu obowiązkiem Rektora, w pierwszej, jak i w drugiej instancji było przedstawienie rzeczywistej liczby wszystkich doktorantów i ilu było uczestników tych studiów w roku akademickim 2021/2022, gdyż ma to znaczenie dla prawidłowości ustalenia 30% najlepszych doktorantów -dla których przyznawane jest zwiększenie stypendium.
Te naruszenia prawa, które wystąpiły, nie pozwalały przyjąć ustalonego przez organ stanu faktycznego za niebudzący wątpliwości i wiarygodny, zaś podjętego rozstrzygnięcia za nienaruszającego prawo. Zarzucane uchybienia zostały uznane za istotne z punktu widzenia wpływu na wynik sprawy, bowiem to właśnie sposób punktowania doktorantów, nieznajdujący odzwierciedlenia w uzasadnieniu decyzji Rektora, zadecydował o nieprzyznaniu konkretnej osobie zwiększenia stypendium doktoranckiego.
Powyżej przedstawione uchybienia sprawiają, że zaskarżona decyzja w istocie całkowicie wymyka się kontroli sądowoadministracyjnej. Nie można bowiem ocenić, na jakich faktycznie przesłankach została oparta odmowa przyznania skarżącej zwiększenia wysokości stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2022 r., poz. 329), orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku.
O kosztach postępowania Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł, na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2022 r., poz. 329), jak w punkcie II sentencji wyroku.