Uzasadnienie
Decyzją z dnia 20 stycznia 2020 r., znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania I. T. (dalej jako skarżąca) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z dnia [...] 2019 r. znak [...] odmawiającą skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku koniecznością sprawowania opieką nad ojcem S. D. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie prawnym i faktycznym.
Decyzją z dnia [...] 2019 r. organ I instancji odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku koniecznością sprawowania opieką nad ojcem. Organ ustalił, że ojciec skarżącej ur. 3 września 1933 r., legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w dniu 27 listopada 2018 r., jednak zdaniem organu nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, zaś ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od 16 września 2004 r.
W odwołaniu skarżąca powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, w którym Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z Konstytucją i wniosła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego. Nadto powołała liczne wyroki sądów administracyjnych i domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji i przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 20 stycznia 2020 r., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium powołało art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i wskazało, że skarżąca złożyła oświadczenie że zrezygnowała z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem.
Nadto Kolegium wskazało, że skarżąca zamieszkuje razem z ojcem, który ze względu na choroby układu krążenia i przebyte dwa zawały (wszczepioną sztuczną zastawkę), cukrzycę, jest schorowany, porusza się przy pomocy laski i balkonika. Organ nie kwestionuje, że skarżąca sprawuje opiekę nad ojcem w sposób prawidłowy, pomaga mu w codziennych czynnościach, podaje posiłki, lekarstwa, gotuje i robi zakupy, a także umawia wizyty lekarskie.
Organ ustalił także, że skarżąca w okresie od 21 listopada 1994 r. do 30 października 2019 r. była ubezpieczona w KRUS, jednak 14 listopada 2019 r. zbyła swoje gospodarstwo rolne i w związku z tym zaprzestała pracy w tym gospodarstwie. Dodatkowo oprócz skarżącej osobami zobowiązanymi do alimentacji względem S. D. są: jego córka A., która mieszka i pracuje w M, córka B. i syn W., którzy mieszkają i pracują we Francji.
Kolegium uznało, że pomimo spełnienia przez skarżącą warunku wynikającego z treści art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych skarżącej nie można przyznać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ brak jest podstaw do uznania aby w przedmiotowej sprawie zachodził związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z pracy w gospodarstwie rolnym niepodejmowaniem innego zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki. Organ podkreślił, że skarżąca do 30 października 2019 r. prowadziła gospodarstwo rolne i zajęcie to godziła z opieką nad ojcem, który od 2004 r. był osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Brak zatem podstaw, zdaniem organu aby przyjąć, że sprzedaż gospodarstwa rolnego i niepodejmowanie zatrudnienia pozostawało w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem.
W ocenie organu skoro przez 15 lat skarżąca godziła pracę w gospodarstwie z opieką nad ojcem, to sprzedaż gospodarstwa "nie jest związana z koniecznością sprawowania opieki, a być może wynika z innych przyczyn". Niezależnie od powyższego, Kolegium podkreśliło, że istnieją jeszcze trzy osoby zobowiązane do świadczeń alimentacyjnych wobec ojca skarżącej.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zarzucając jej naruszenie:
- 1. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik przedmiotowej sprawy w postaci naruszenia:
- a. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy z zebranego materiału dowodowego wynika, że zostały spełnione wszystkie przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w szczególności istniał bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją z pracy w gospodarstwie rolnym, a podjęciem opieki nad niepełnosprawnym ojcem;
- 2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik przedmiotowej sprawy w postaci naruszenia:
- a. art. 7 K.p.a. w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 80 K.p.a., poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy oraz dokonanie niewłaściwej, dowolnej oceny zebranego materiału dowodowego w postaci przyjęcia, że od momentu orzeczenia niepełnosprawności ojca, czyli od 2004 r. sprawuję nad nim opiekę jednocześnie pracując w gospodarstwie rolnym, podczas, gdy z materiału dowodowego wynika, że opiekuję się ojcem od dopiero około 4 lat, co miało istotny wpływ na ocenę organu jakoby nie zachodził związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją z wykonywania pracy, a koniecznością sprawowania opieki nad ojcem;
- b. art. 138 § 1 K.p.a. poprzez utrzymanie decyzji organu I Instancji w mocy, w sytuacji gdy ww. decyzja winna zostać uchylona.
W uzasadnieniu skargi skarżąca szczegółowo opisała wszystkie schorzenia ojca. Wskazała, że stan zdrowia ojca znacznie się pogorszył od 2019 r. Oprócz przewlekłej niewydolności serca, miażdżycy, przewlekłej choroby nerek i wielu innych chorób, ojciec skarżącej cierpi również na zaawansowaną cukrzycę o chwiejnym przebiegu, która wymaga regularnego badania poziomu cukru i podawania domięśniowo kilka razy dziennie odpowiedniej dawki insuliny. Z uwagi na postępującą demencję, ojciec skarżącej wymaga stałej pomocy i opieki ze strony innych osób. Aby zapewnić mu odpowiednią opiekę, skarżąca zmuszona była sprzedać gospodarstwo rolne, ponieważ dłużej nie była w stanie jednocześnie opiekować się ojcem i pracować na gospodarstwie.
Jednocześnie wskazała, że jest jedyną osobą, która może opiekować się ojcem, ponieważ jej rodzeństwo: B. i W. pracują i mieszkają na stałe we Francji, natomiast druga siostra A. pracuje zawodowo, całymi dniami nie ma jej w domu, a dodatkowo sama cierpi na chorobę nowotworową i nie jest w stanie opiekować się ojcem. Do skargi skarżąca dołączyła wypisy z pobytu ojca w Szpitalu Powiatowym [...] na Oddziale Chorób Wewnętrznych z Pododdziałem Kariologii i Geriatrii w następujących okresach: od 9 do 23 czerwca 2017 r. oraz od 4 do 16 sierpnia 2019 r., od 7 do 14 października 2019 r., od 25 stycznia do 4 lutego 2020 r.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując w całości stanowisko z zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2017.1369, dalej "P.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia a także uchylenia decyzji jej poprzedzającej.
Materialnoprawną podstawę wydania decyzji stanowił przepis art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2017. 1952), dalej jako ustawa. Przepis art. 17 ust. 1 ww. ustawy, w dacie rozstrzygania przez organ I instancji stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności;
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W przedmiotowej sprawie wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia i innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem złożyła jego córka, a więc osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Ojciec skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w dniu 27 listopada 2018 r., przy czym daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, zaś ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od 16 września 2004 r. Nie ulega jednak wątpliwości, że ojciec skarżącej, z uwagi na swój stan zdrowia wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby.
Podstawę odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego zdaniem organu I instancji stanowiło nie spełnienie przesłanek z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w szczególności fakt, że niepełnosprawność ojca skarżącej nie powstała w okresie wskazanym w powołanym powyżej przepisie.
Na pełną aprobatę zasługuje stanowisko SKO uwzględniające treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym Trybunał orzekł, iż art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Tym samym w tej części Kolegium nie podzieliło stanowiska organu I instancji, że skoro niepełnosprawność ojca skarżącej nie powstała do 18 roku życia lub do 25 roku życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, to treść art. art. 17 ust. 1b ustawy sprzeciwia się przyznaniu skarżącej wnioskowanego świadczenia. Organ odwoławczy powołując się na treść powyższego wyroku Trybunału uznał, że moment powstania u ojca skarżącej niepełnosprawności nie może stanowić negatywnej przesłanki przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.
Natomiast zdaniem Kolegium podstawową przeszkodą przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego jest brak podstaw do uznania aby w przedmiotowej sprawie zachodził związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z pracy w gospodarstwie rolnym, niepodejmowaniem innego zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki.
Sąd nie podzielił tego zarzutu Kolegium.
Przede wszystkim podkreślić należy, że w przedmiotowej sprawie spełnione zostały pozytywne przesłanki ustawowe przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Ani organ I instancji, ani organ odwoławczy nie zdołały skutecznie zakwestionować przytoczonych przez skarżącą we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego okoliczności dotyczących sprawowania przez nią stałej opieki nad niepełnosprawnym ojcem czy też zakresu tej opieki.
Z wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca mieszka razem z ojcem i sprawuje nad nim całodobową opiekę, poprzez zapewnienie pomocy przy czynnościach higienicznych, ubieraniu, podawaniu posiłków, lekarstw, a w szczególności podawaniu kilka razy dziennie insuliny, przed podaniem której należy każdorazowo zbadać poziom cukru we krwi, zapewnieniu opieki medycznej. Ojciec skarżącej porusza się przy pomocy laski i balkonika, cierpi na postępującą demencję, przez co wymaga pomocy drugiej osoby, a to z kolei uniemożliwia skarżącej podjęcie jakiejkolwiek pracy. Organy nie kwestionowały, że skarżąca sprawuje opiekę nad ojcem w sposób prawidłowy.
Jako zupełnie bezpodstawne należy ocenić stwierdzenie Kolegium, że "skoro przez 15 lat skarżąca godziła pracę w gospodarstwie z opieką nad ojcem, to sprzedaż gospodarstwa nie jest związana z koniecznością sprawowania opieki, a być może wynika z innych przyczyn". Kolegium w żaden sposób nie uzasadniło takiego stwierdzenia. Natomiast skarżąca wykazała, że do sprzedaży gospodarstwa rolnego zmusiło ją pogorszenie stanu zdrowia jej ojca i fakt, że już dłużej nie mogła pogodzić opieki nad ojcem z pracą na gospodarstwie. Potwierdzają to dołączone do akt liczne karty informacyjne ze szpitala powiatowego, w którym ojciec skarżącej przebywał w 2017 r. jeden raz, natomiast w 2019 r. 3 razy: bo w czerwcu, sierpniu i październiku na następnie przełomie stycznia i lutego 2020 r. Świadczy to jednoznacznie o tym, że stan zdrowia ojca skarżącej w 2019 r. znacznie się pogorszył, co było powodem sprzedaży gospodarstwa rolnego i rezygnacji przez skarżącą z pracy.
Reasumując podkreślić także należy, że skarżąca z uwagi na pokrewieństwo (ojciec - córka) zobowiązana jest do alimentacji. Jak już wskazano powyżej skarżąca wspólnie zamieszkuje z ojcem w tym samym domu i sprawuje opiekę nad ojcem posiadającym orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżąca złożyła również stosowne oświadczenie, że zrezygnowała z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem (k. 11).
Odnosząc się do zarzutu, że ojciec skarżącej ma czworo dzieci i wszystkie są jednakowo zobowiązane do alimentacji, wskazać należy, że dwoje dzieci pracuje i na stałe miesza we Francji, natomiast córka A. z racji pracy zawodowej oraz tego, że sama jest chora nie jest w stanie zapewnić ojcu całodobowej opieki. Nadto podkreślić należy, że żaden przepis ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wskazuje, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeśli pozostałe dzieci mogą chociaż częściowo sprawować opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem.
Prowadząc ponowne postępowanie organ ustali stan faktyczny sprawy niezbędny do oceny zaistnienia wszystkich przesłanek wymaganych przez ustawodawcę do nabycia uprawnienia przez skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, biorąc pod uwagę powyżej przedstawione stanowisko Sądu.
Z powyższych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.