Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie (dalej SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 27 grudnia 2021 r. nr SKO.PS/4110/707/2021 działając na podstawie art. 106 ust. 5 w zw. z art. 61 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U.z 2020 r. Nr 1876 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735) po rozpatrzeniu odwołania skarżącego S. K., utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydent Miasta Krakowa z dnia 17 września 2021 roku, nr [...] zmieniającą decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 15 października 2018 r. nr [...], zmieniona decyzjami Prezydenta Miasta Krakowa pod tym samym numerem, wydanymi kolejno 13 listopada 2019 r. i 7 grudnia 2020 r. w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej za pobyt córki M. K. Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
W dniu 10 września 2018 r., córka skarżącego M. K. zamieszkała w Domu Pomocy Społecznej w K. ul. [...] w K., w którym obecny miesięczny koszt utrzymania mieszkańca wynosił obecnie 6.500,00 zł.
W dniu 15 października 2018 r. Prezydent Miasta Krakowa wydał decyzję nr [...], ustalając skarżącemu - jako osobie obowiązanej - odpłatność za jej pobyt w placówce. Decyzja ta była kolejno dwukrotnie zmieniana, w związku ze zmianą sytuacji dochodowej skarżącego - zgodnie z ostatnio obowiązującym rozstrzygnięciem, skarżącemu ustalono opłatę za pobyt córki w domu pomocy społecznej w wysokości 623,13 zł, z której był on całkowicie zwolniony w okresie od 1 października 2020 r. do 31 marca 2021 r.
W związku z upływem okresu zwolnienia, a także z uwagi na fakt pobierania przez Skarżącego emerytury, której waloryzacja przypada zwyczajowo na marzec każdego roku, 8 czerwca 2021 r. przeprowadzono ze skarżącym rodzinny wywiad środowiskowy mający na celu ustalenie jego aktualnej sytuacji osobistej i dochodowej weryfikując, czy obecnie jest on w stanie ponosić koszty pobytu córki w placówce. W trakcie wywiadu ustalono, że emerytura netto skarżącego wzrosła o 113,62 zł, tj. o wartość przekraczającą 10% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej i wynosi obecnie 2839,74 zł, przekraczając wartość 300% kryterium dochodowego ustalonego w art.8 ust. 1 pkt 1 ustawy o 736,74 zł.
Mając powyższe na uwadze, w dniu 16 czerwca 2021 r. organ wystosował do skarżącego pismo, w którym zaprosił go do zawarcia określonej w art. 103 ust. 2 ustawy umowy opiewającej na kwotę 736,74 zł. Organ wyjaśnił jednocześnie, że dokumenty medyczne przedstawione przez skarżącego w trakcie rodzinnego wywiadu środowiskowego nie potwierdzają jego niepełnosprawności lub długotrwałej, przewlekłej choroby, a sporządzone przez niego zestawienie wydatków nie jest poparte żadnymi fakturami, rachunkami czy innymi dokumentami kasowymi, które wskazywałyby jak często i w jakiej wysokości ponosi on określone wydatki. Mając to na uwadze organ wskazał, że dowody przedstawione przez skarżącego nie są wystarczające, aby ponownie zastosować względem niego ulgę określoną w art. 64 ustawy.
Jednocześnie skarżącemu wyznaczono 7-dniowy termin na złożenie oświadczenie woli w zakresie zawarcia umowy określonej w art. 103 ust. 2 ustawy, opiewającej na kwotę 736,74 zł wskazując, że odmowa jej podpisania lub brak odpowiedzi w wyznaczonym terminie spowoduje wydanie decyzji administracyjnej w sprawie.
Z uwagi na to, że skarżący nie zawarł umowy określonej w art. art. 103 ust 2 ustawy o pomocy społecznej na kwotę 736,74 zł, Prezydent Miasta Krakowa decyzją z dnia 17 września 2021 r. nr [...] zmienił decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 15 października 2018 r. nr [...], która była zmieniona decyzjami Prezydenta Miasta Krakowa pod tym samym numerem, wydanymi kolejno 13 listopada 2019 r. i 7 grudnia 2020 r. i ustalił skarżącemu opłatę za pobyt córki w Domu Pomocy Opieki Społecznej w K. w wysokości 736,74 zł miesięcznie począwszy od 1 lipca 2021 r.
Odwołanie od powyższej decyzji złożył skarżący, wskazując na swoją trudną sytuację zdrowotną i wnosząc o zwolnienie go z obowiązku ponoszenia opłat w całości względnie w części.
W wyniku rozpoznania odwołania, SKO w Krakowie wydało opisaną na wstępie decyzję z dnia 27 grudnia 2021 r.
Na wstępie organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie.
W motywach rozstrzygnięcia, Kolegium podkreśliło, że córka skarżącego została w 2018 r. umieszczona w domu pomocy społecznej. Od tej daty zatem co do zasady na skarżącym ciąży obowiązek ponoszenia odpłatności za pobyt córki w Domu Pomocy Społecznej, a także gminy w zakresie obowiązku ponoszenia wskazanych opłat. Obowiązek ten jest wtórny i ma charakter subsydiarny, tj. pomocniczy, a warunkiem wstępnym uruchomienia postępowania w sprawie ustalenia wysokości opłat ponoszonych przez te podmioty jest stwierdzenie, że mieszkaniec domu kosztów tych z własnych dochodów nie jest w stanie pokrywać, co wynika z art. 61 ust. 1 u.p.s. w części stwierdzającej, że osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.
Skarżący był jedyną osobą zobowiązaną do ponoszenia opłaty za pobyt córki w domu pomocy społecznej. Decyzją wydaną dnia 19 lipca 2021r. Prezydent Miasta Krakowa ustalił, iż od 1.08. 2021r. opłata za pobyt córki w DPS w K. wynosi 1963,11 zł.
Dalej organ odwoławczy podkreślił, że zaskarżona decyzja wydana została w sprawie zmiany decyzji dotyczącej ustalenia odpłatności za pobyt córki w domu pomocy społecznej w związku ze zmianą sytuacji dochodowej skarżącego. Zmiana dochodu osoby zobowiązanej do ponoszenia odpłatności przekroczyła bowiem 10% odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub kryterium dochodowego na osobę w rodzinie - wynoszącego odpowiednio 701 i 528 zł (art. 106 ust 3a ustawy o pomocy społecznej). Aktualny dochód skarżącego wynosił 2 839,74 zł. Poprzednia wysokość emerytury wynosiła 2 726,13 zł. Wobec zatem tej zmiany oraz z uwagi na to, że skarżący nie podpisał umowy dot. ponoszenia opłaty za pobyt córki w DPS, organ I instancji w dniu 19.08. 2021r. wszczął postępowanie w przedmiocie ustalenia obciążenia skarżącego opłatą za pobyt córki w DPS. W ocenie Kolegium zaskarżona decyzja organu I instancji była prawidłowa, uwzględnia bowiem zmianę sytuacji dochodowej skarżącego.
Organ odnosząc się do odwołania w którym skarżący zawarł wniosek o zwolnienie z opłaty za pobyt córki w Domu Pomocy Społecznej, wyjaśnił, że zwolnienie musi się odnosić do skonkretyzowanego obowiązku. Dlatego też rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt. Organ I instancji winien zatem wszcząć postępowanie i wydać decyzję orzekająca w tym zakresie.
Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodził się skarżący i wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Skarżący zarzucił, iż Kolegium podobnie jak organ I instancji nie wyliczyło jakie są konieczne koszty utrzymania córki M. K. w DPS, a ma to znaczenie dla wysokości opłaty. Córka otrzymuje od skarżącego i drugiej siostry M. środki, które 1 t mogą być przeznaczone na jej utrzymanie i powinny one zostać uwzględnione w wyliczeniu. Skarżący wskazał, iż udziela córce osobistej i materialnej pomocy. Dodał, że nadal podtrzymuje z wniosek o zwolnienie go w całości lub w części od konieczności uiszczania kosztów pobytu córki w DPS, ze względu na jego bardzo trudną sytuację osobistą i zdrowotną.
W tych okolicznościach skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W dniu 8 kwietnia 2022 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynęło nadesłane przez M. G. (córkę skarżącego) pismo, do którego załączono kopię odpisu skróconego aktu zgonu S. K. wydane przez Urząd Stanu Cywilnego w K. Z przedmiotowej kopii odpisu skróconego aktu zgonu wynika, że skarżący zmarł 26 marca 2022 r.
W tych okolicznościach Sąd postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2022 r. zawiesił postępowanie sądowe do czasu ustalenia następców prawnych.
Postanowieniem z dnia 9 listopada 2022 r. Sąd podjął zawieszone postępowanie sądowe z udziałem następców prawnych zmarłego S. K. to jest M. G. i M. K., w której imieniu działa przedstawiciel ustawowy M. G. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd w niniejszej sprawie, z punktu widzenia kryterium legalności jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie (dalej: SKO lub Kolegium) z dnia 27 grudnia 2021r., które utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 17 września 2021 roku, w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej za pobyt córki M. K. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej (ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2268), dalej zwana u.p.s..
Art.
- 60. Ust. 1 u.p.s. przewiduje generalna zasadę, iż pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Zgodnie z ust. 2 powołanego przepisu średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca:
- 1) w domu pomocy społecznej o zasięgu gminnym - ustala wójt (burmistrz, prezydent miasta) i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku;
- 2) w domu pomocy społecznej o zasięgu powiatowym - ustala starosta i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku;
- 3) w regionalnym domu pomocy społecznej - ustala marszałek województwa i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku.
Powyższe ogłoszenie stanowi podstawę do ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej od następnego miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zostało opublikowane. Do tego czasu odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej ustala się na podstawie ogłoszenia z roku poprzedniego.
Zgodnie z art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:
- 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,
- 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,
- 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej
- - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.
Z kolei ust. 2 art. 61 u.p.s. przewiduje, że opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:
- 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;
- 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:
- a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,
- b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;
- 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.
Z kolei zgodnie z art. 61 ust. 2d u.p.s. w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji. Natomiast przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. Na podstawie art. 61 ust. 2f u.p.s. wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia.
Na podstawie powołanych przepisów pobyt osoby w domu pomocy społecznej jest odpłatny, a ta odpłatność jest ponoszona zarówno przez osobę, która w takim domu przebywa, jak i przez osoby zobowiązane wobec niej alimentacyjnie. Pierwszym więc elementem takiego postępowania, jest ustalenie wysokości odpłatności ponoszonej przez osoby zobligowane do tego na podstawie art. 61 ust. 2 u.p.s. Takie ustalenie może nastąpić bądź na odstawie umowy zawartej w trybie art. 103 u.p.s., bądź na podstawie decyzji administracyjnej.
W niniejszej spawie skarżący odmówił zawarcia umowy z kierownikiem domu pomocy społecznej. W związku z powyższym kwota opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej została ustalona stosownie do art. 61 ust. 2 u.p.s. Średni miesięczny koszt utrzymania osoby w domu pomocy społecznej został ustalony zarządzeniem nr 334/2021 Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 12 lutego 2021r. (dziennik Urzędowy Województwa Małopolskiego, Kraków, dnia 24 lutego 2021r., poz.1147) i w odniesieniu do domu przeznaczonego dla osób dorosłych niepełnosprawnych intelektualnie - Domu Pomocy Społecznej w K., ul. [...] wynosił 6500 zł.
Należy więc podkreślić, że wbrew stanowisku skarżącej nie jest powyższe wyliczenie zindywidualizowane dla każdego mieszkańca tegoż domu pomocy społecznej. Stąd nie uwzględnia się przy określaniu wysokości opłaty rzeczywistych kosztów poniesionych na utrzymanie konkretnej osoby. Kwota określona przez Prezydenta Miasta Krakowa odnosi się więc do wszystkich mieszkańców domu pomocy społecznej ul. [...]. Kwestia z kolei przyczyniania się do utrzymania konkretnego mieszkańca domu pomocy społecznej przez osobę zobligowaną do częściowego ponoszenia kosztów jego pobytu w domu pomocy społecznej może być podnoszona w postępowaniu w sprawie zwolnienia z opłat.
Zgodnie bowiem z uchwałą Naczelny Sąd Administracyjny obowiązek wnoszenia, przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej – a więc między innymi przez wstępnego, a w niniejszej sprawie ojca M. K. - opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby, a w konsekwencji wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę, wymaga skonkretyzowania i zindywidualizowania począwszy od dnia jego powstania w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej.
Natomiast sama decyzją o zwolnieniu od ponoszenia tej opłaty w całości lub części ma charakter następczy i w sprawie tej wszczyna się odrębne postępowanie administracyjne. Z treści art. 64 u.s.p. wynika bowiem, że zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może dotyczyć sytuacji, w której zarówno osoba zobowiązana, jak i wysokość opłaty została już wcześniej ustalona. Zwolnienie musi się bowiem odnosić do skonkretyzowanego obowiązku strony. Uzyskanie zaś zwolnienia na podstawie decyzji administracyjnej wydanej w trybie art. 64 ustawy sprawia, że osobie, która je uzyskała, nie będzie można postawić zarzutu niewykonania zobowiązania z tytułu opłat, a w konsekwencji gminie nie będzie przysługiwało, prawo dochodzenia od tej osoby zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. Tak więc okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej, majątkowej czy zdrowotnej, a mające znaczenie przy rozpoznaniu wniosku złożonego na podstawie art. 64 u.p.s., nie mogą mieć znaczenia w niniejszej sprawie, gdyż rozstrzyganie na podstawie art. 64 u.p.s. nie mieści się w przedmiocie postępowania o ustalenie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej.
Wprawdzie w niniejszej sprawie organ I instancji w uzasadnieniu decyzji ustalającej opłatę odniósł się również do wypełnienia przez skarżącego przesłanek określonych w art. 64 ustawy o pomocy społecznej, tym niemniej Kolegium prawidłowo już potraktowało tę decyzję, jako decyzję jedynie ustalającą opłatę za pobyt M. K. w Domu Pomocy Społecznej.
Zaskarżona decyzja wydana została w ramach zgodnej z prawem zmiany decyzji dotyczącej ustalenia odpłatności za pobyt córki skarżącego w domu pomocy społecznej, gdyż nastąpiła w związku ze zmianą sytuacji dochodowej skarżącego. Zgodnie bowiem z art. 106 ust. 3 u.p.s. zmiana dochodu osoby samotnie gospodarującej lub rodziny w okresie pobierania świadczenia pieniężnego nie wpływa na wysokość świadczenia pieniężnego, jeżeli kwota zmiany nie przekroczyła 10% odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.
Z kolei ust. 5 art. 106 u.p.s. przewiduje, że decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust.
5. W niniejszej sprawie zmiana dochodu osoby zobowiązanej do ponoszenia odpłatności przekroczyła 10% odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Należy bowiem zaznaczyć, że decyzje organów obu instancji zostały wydane w 2021r. Dopiero od 1 stycznia 2022r. podwyższono w ustawie o pomocy społecznej kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej na kwotę 776 zł. W momencie więc wydawania decyzji przez organy obowiązywała wciąż kwota 701 zł. jako kwota kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Stąd przy wyliczeniu 300% kryterium dochodowego organy uwzględniały wyżej wymienioną kwotę, która obowiązywała w 2021r., a w konsekwencji dochód skarżącego przekroczył o 736,74 zł. wartość 300% kryterium dochodowego. Aktualny wówczas dochód skarżącego wynosi 2 839,74 zł. Poprzednia zaś wysokość jego emerytury wynosiła 2 726,13 zł. Różnica wynosiła więc 113,61 zł., a więc przekroczyła 10% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Wobec zatem tej zmiany oraz z uwagi na to, że skarżący nie podpisał umowy dot. ponoszenia opłaty za pobyt córki w DPS, organ I ustalił obciążenie skarżącego opłatą za pobyt córki w DPS.
W tym stanie rzeczy uznając, że podniesione zarzuty okazały się nieuzasadnione, zaś zaskarżona decyzja odpowiada kryterium legalności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji niniejszego wyroku.