Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 2 grudnia 2019 r. po rozpatrzeniu odwołania A. G. od decyzji Wójta Gminy z dnia [...] 2018 r. ustalającej wysokość i zwrot nienależnie pobranego przez A. G. świadczenia wychowawczego na jej pierwsze dziecko: F. G. w kwocie 1500 zł, za okres od 1 lutego 2018 r. do 30 kwietnia 2018 r. przyznanego decyzją Wójta Gminy z dnia [...] 2017 r. - działając na podstawie art. 25 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, oraz art. 138 § 1 pkt. 1 K.p.a. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
Zaskarżoną decyzją organ l instancji orzekł o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze na dziecko A. G. – F. G. przyznanego decyzją Wójta Gminy z dnia 29 września 2017 r. Nr [...] wypłacone w kwocie 1500 zł, za okres od dnia 1 lutego do 30 kwietnia 2018 r. i zobowiązał A. G. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w kwocie 1500 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.
W uzasadnieniu decyzji organ l instancji organ wskazał, że A. G. we wskazanym okresie od dnia 1 lutego do 30 kwietnia 2018 r. nie spełniała kryterium dochodowego uprawniającego do uzyskania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko o czym zgłosiła w czerwcu 2018 r. Świadczenie wychowawcze zostało zatem nienależnie pobrane w tym okresie.
Od tej decyzji odwołanie złożyła A. G. wskazując na swoją trudna sytuację życiową.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania podzieliło stanowisko organu l instancji, stwierdziło że nienależnie pobrano świadczenia w okresie od dnia 1 lutego do 30 kwietnia 2018 r. r. ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego. Wskazano, że A. G. dostarczyła organowi l instancji umowę o pracę zawartą 1 grudnia 2017 r. i zaświadczenia o dochodzie uzyskanym z tytułu zatrudnienia od 1 grudnia 2017 r. będącego uzyskaniem dochodu w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, i uzyskanie przez nią dochodu w kwocie 1594,45 netto co spowodowało przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do pobierania świadczenia wychowawczego.
Kolegium po przeliczeniu dochodu rodziny A. G. ustaliło, iż dochód ten we wskazanym okresie w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosił 914,94 zł i przekroczył kryterium wskazane w ustawie wynoszące 800 zł na osobę w rodzinie. W rozpatrywanej sprawie zachodzą przesłanki nienależnie pobranych świadczeń określone w art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, gdyż świadczenie wychowawcze wypłacone zostało mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, a osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania. W sprawie poza sporem jest że A. G. rozpoczęła z dniem 1 grudnia 2017r. zatrudnienie w Publicznej Szkole w P. Wysokość dochodu osiągniętego za miesiąc następujący po miesiącu podjęcia zatrudnienia tj. za styczeń 2018 r. wyniósł 1594,45 zł.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zobowiązującej do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego organ l instancji nie przedstawił co prawda szczegółowego uzasadnienia przeprowadzonych obliczeń dochodu rodziny A. G. Jednak Kolegium uznało, iż do miesięcznego dochodu z roku poprzedzającego okres świadczeniowy (2016) -1150,37 należy dodać kwotę miesięcznego dochodu uzyskanego 1594,45 zł co w rezultacie stanowi kwotę 2744,82 zł, a w przeliczeniu na osobę w rodzinie zaś kwotę 914,94 zł. Uzyskanie tego dochodu przez A. G. spowodowało przekroczenie kryterium 800 zł uprawniające do otrzymania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie w okresie od 1 lutego do 30 kwietnia 2018 r.
Na powyższą decyzję Kolegium skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła A. G. wskazując, że jej sytuacja finansowa i rodzina uległa pogorszeniu. Podała, że nie jest w stanie podjąć pracy i spłacić swoich zaległości.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując przy tym argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej jako P.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.
Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 P.p.s.a.).
Mając na uwadze tak zakreślony zakres kognicji, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiot zaskarżenia w niniejszej sprawie stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 2 grudnia 2019 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] 2018 r., którą ustalono wysokość i zwrot nienależnie pobranego przez A. G. świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko: F. G. w kwocie 1500 zł za okres od dnia 1 lutego do 30 kwietnia 2018 r. przyznanego decyzją Wójta Gminy z [...] 2017 r.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy organy zasadnie uznały świadczenie wychowawcze na syna F. pobrane przez A. G. w tym okresie za nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi.
Materialnoprawną podstawą orzekania organów stanowiły przepisy ustawy z 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (zwana dalej "ustawą"). Zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Jak natomiast stanowi art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy - za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania.
Mając na względzie powyższe zwrócić należy uwagę, że wydanie decyzji zobowiązującej do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego może nastąpić dopiero po stwierdzeniu, że zachodzi jedna z przesłanek, wymienionych w art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy. Ustawodawca rozstrzygnął w tym przepisie, że chodzi o świadczenia "nienależnie pobrane", które nie są tożsame ze "świadczeniami nienależnymi".
W orzecznictwie przyjmuje się, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym, występującym wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadła, natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Przyjmuje się ponadto, że obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia.
Przypomnieć również należy, że powinnością organu administracji publicznej rozstrzygającego władczo o prawach i obowiązkach jednostki jest zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego, przy czym czynności te muszą mieć charakter wyczerpujący (art. 77 § 1 K.p.a). Nakaz ten posiada rangę zasady postępowania administracyjnego (zasada zupełności postępowania dowodowego) i stanowi logiczną konsekwencję unormowanej w art. 7 K.p.a. zasady prawdy obiektywnej. Materiał dowodowy sprawy stanowi nieodłączny element procesu administracyjnego, powstaje w wyniku czynności dowodowych i jest utrwalany celem poddania go wszechstronnej analizie i ocenie. Organ może uznać daną okoliczność za udowodnioną tylko w oparciu o ocenę dokonaną na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.).
Co więcej, w proces ustalania rzeczywistego stanu faktycznego angażowana jest zawsze strona postępowania. W myśl bowiem art. 81 K.p.a., okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów. Oczywiście, o ile zakres obowiązków organu związanych z realizacją powyższych reguł unormowany jest przepisami proceduralnymi, o tyle zakres okoliczności faktycznych podlegających ustaleniu i ocenie zależeć będzie zawsze od indywidualnej sprawy rozstrzyganej w postępowaniu. Nie ulega wątpliwości, że zakres okoliczności faktycznych niezbędnych do rozpatrzenia sprawy indywidualnej, a tym samym do wydania decyzji administracyjnej, określają zasadniczo przepisy prawa materialnego. To one bowiem określają przesłanki przyznania jednostce uprawnienia bądź nałożenia obowiązku. Organ administrujący musi więc dokonać zawsze prawidłowej subsumcji przepisów prawa materialnego nie tylko na potrzeby rozstrzygnięcia sprawy, ale także dla prawidłowego zakreślenia okoliczności istotnych dla sprawy, podlegających ustaleniu w toku postępowania dowodowego.
Przyjęcie więc, iż organ wyczerpująco zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy możliwe jest tylko pod warunkiem, że w postępowaniu zostały zebrane i rozważone dowody dotyczące okoliczności przewidzianych we wszystkich przepisach prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie.
Stan akt niniejszej sprawy wskazuje, że organy obu instancji nie spełniły powyższych wymagań. Wynika to jednoznacznie z analizy zebranego materiału dowodowego w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci.
Kwestią zasadniczą wymagającą omówienia w przedmiotowej sprawie jest sposób wyliczenia wysokości dochodu, decydującej zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane przez skarżącą. Należy podkreślić, że podstawą obliczania dochodu rodziny jest - zgodnie z art. 3 pkt 2 ustawy - przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Przy obliczaniu dochodu rodziny uwzględnia się także, na podstawie art. 5 ust. 4 i ust. 4a dochód utracony i dochód uzyskany, które ustala się (w przypadku utraty dochodu na wniosek osoby, o której mowa w art. 4 ust. 2), na podstawie dochodu rodziny - odpowiednio - pomniejszonego lub powiększonego o utracony lub o uzyskany dochód.
W przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, do dochodu rodziny dodaje się miesięczną kwotę dochodu uzyskanego przez członka rodziny, o ile dochód ten osoba otrzymuje w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych. W przedmiotowej sprawie wyliczenie dochodu rodziny A. G. dokonano w ten sposób, że do miesięcznego dochodu rodziny z roku poprzedzającego okres świadczeniowy - 1150,37 zł dodano kwotę miesięcznego dochodu uzyskanego przez A. G. 1594,45 zł, co w rezultacie stanowiło kwotę 2744,82 zł. Dzieląc to na liczbę członków rodziny skarżącej organy ustaliły, że na osobę w rodzinie przypadała kwota 914,94 zł. Z powyższego wyliczenia wynika, że organy całościową kwotę podzieliły na trzy osoby. W tym miejscu pojawiają się już jednak pewne wątpliwości.
Po pierwsze wskazać należy, że z akt sprawy wynika, że skarżąca jest w trakcie rozwodu (pismo Sądu Okręgowego Wydział Cywilny - Rodzinny). Ponadto już na etapie odwołania skarżąca podnosiła, że wychowuje dwoje dzieci. Nie jest jasna sytuacja jej męża. Z akt wynika że mąż nie mieszka ze skarżącą, jego miejsce pobytu nie jest znane. Nie jest ustalone czy dochód bazowy był dochodem męża. Organy nie wypowiedziały się w sposób jasny czy dochód bazowy nie jest czasem dochodem utraconym. Nadto skarżąca w odwołaniu podnosi że ma 2 dzieci na utrzymaniu, zatem niejasna jest sytuacja ilości osób w rodzinie, ta okoliczność nie może być przedmiotem domysłów, musi być jednoznacznie ustalona. Wszystkie te wskazane okoliczności powinny być wyjaśnione. Wracając do wyliczenie dochodu rodziny A. G. wskazać należy, że zgodnie z art. 5 ust. 4 b ustawy w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych.
Ustawodawca przy ustalaniu kryterium dochodowego, jako bazę traktuje rok kalendarzowy poprzedzający rok świadczeniowy. Przepis art. 5 ust. 4 b tego zasadniczo nie zmienia gdyż dochód członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny (w roku bazowym), a nie rodziny jak to przyjęły organy obu instancji powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych. Przepis art. 5 ust. 4 b ustawy nie mówi o modyfikacji, to znaczy o przeliczeniu dochodu z roku "bazowego", tj. poprzedzającego rok świadczeniowy, ustawodawca, wskazuje tylko że do wyliczonego średniego dochodu na członka w roku bazowy należy dodać dochód uzyskany po roku kalendarzowym. Oczywiście dalej tak zsumowany dochód należy podzielić przez ilość członków rodziny. Taka interpretacja przepisu jest do pogodzenia z celem ustawy.
Ponownie rozpatrując sprawę w przedmiocie nienależnie pobranych przez skarżąca świadczeń rodzinnych organy winny brać pod uwagę wykładnię przepisów art. 3 pkt 2, 23, art. 5 ust. 4b ustawy przedstawioną wyżej przez Sąd i dopiero w zależności od wysokości tak wyliczonego dochodu stwierdzić, czy nastąpiło przekroczenie progu dochodowego uprawniającego do uzyskania świadczenia przez skarżącą.
Wobec powyższego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w związku z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.