Uzasadnienie
Decyzją z dnia 27 stycznia 2020 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] 2019 r. nr [...] odmawiającą M. R. (dalej: skarżący) przyznania świadczenia wychowawczego na syna M. R. Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
W dniu 1 lipca 2019 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na syna M. Następnego dnia wniosek taki złożyła matka dziecka – G. R. W sprawie ustalono, że prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego, Wydział XI Cywilny - Rodzinny z dnia 19 czerwca 2019 r., sygn. akt [...] orzeczono rozwiązanie małżeństwa G. i M. R., a wykonywanie władzy rodzicielskiej nad synem M. powierzono matce dziecka, natomiast skarżącemu została ograniczona władza rodzicielska do prawa współdecydowania w istotnych sprawach dziecka oraz zostały zasądzone alimenty na rzecz syna.
Działając na podstawie art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci organ I instancji wystąpił do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z prośbą o przeprowadzenie wywiadu rodzinnego zarówno u skarżącego, jak i matki dziecka, w miejscu ich zamieszkania. Z wywiadów wynika, że po rozwiązaniu małżeństwa oboje rodzice z dzieckiem mieszkają we wspólnym domu, natomiast pomieszczenia w tym domu użytkowane są zgodnie z wyrokiem sądu. Dziecko zamieszkuje wraz z matką, o czym świadczy fakt, że jeden z dwóch pokoi, przeznaczony do wyłącznego użytkowania przez matkę dziecka, to pokój dziecka. Matka sprawuje bezpośrednią opiekę nad dzieckiem, zaspokaja jego potrzeby życiowe (zakup żywności i odzieży), odrabia z synem lekcje oraz zapewnia prawidłowy rozwój fizyczny, poprzez zapewnienie udziału w zajęciach sportowych judo. Natomiast skarżący utrzymuje stałe kontakty z synem, między innymi zabiera go na wycieczki oraz odwozi go na treningi judo. Rodzice dziecka, pracują w systemie zmianowym, stąd gdy jedno pracuje, drugie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Przeprowadzony wywiad środowiskowy nie wykazał, że syn mieszka z ojcem.
Wobec tak ustalonego stanu faktycznego organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] 2019 r. odmówił skarżącemu przyznania świadczenia wychowawczego, uznając że faktyczną opiekę nad dzieckiem sprawuje jego matka.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych, mający bezpośredni wpływ na treść rozstrzygnięcie, polegającym na uznaniu, że skarżący nie sprawuje faktycznej opieki nad dzieckiem.
Zaskarżoną decyzją SKO utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Powołując się na treść art. 4 ust. 1 i 2 oraz art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci organ odwoławczy stwierdził, że wobec ustaleń wynikających z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz treści wyroku rozwodowego rodziców dziecka wynika, że to matka sprawuje opiekę nad synem w sensie faktycznym i prawnym.
Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze zarzucił:
- naruszenie prawa materialnego, tj.:
- art. 4 w zw. z art. 22 w zw. z art. 15 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, poprzez błędne przyjęcie, że świadczenie wychowawcze na dzieci nie przysługuje wnioskodawcy, bowiem dla istnienia tego uprawnienia w przypadku rodziców po rozwodzie świadczenie przysługuje osobie, której Sąd powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej, podczas gdy w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wskazano, że istotnym kryterium nie jest tu rozstrzygniecie o władzy rodzicielskiej, ale faktyczne przebywanie dziecka u danego rodzica, gdyż ustawa posługuje się tu sformułowaniem opieka nad dzieckiem i zwrot ten na gruncie ustawy należy rozumieć jako faktyczną pieczę nad dzieckiem.
- naruszenie prawa procesowego, tj.:
- art. 7 K.p.a., poprzez wydanie skarżonej decyzji bez uwzględnienia słusznego interesu strony polegającego na możliwości korzystania z konstytucyjnie i ustawowo gwarantowanych prawa do równego traktowania z kobietami w życiu rodzinnym oraz równouprawnienia w dostępie do świadczeń wychowawczych społecznego,
- art. 107 § 1 i 3 w zw. z art. 6, art. 7, art. 7a § 1 i art. 8 K.p.a., poprzez posługiwanie się przez organ intencjonalnymi domniemaniami faktycznymi na niekorzyść skarżącego, oparcie decyzji na spekulacjach w zakresie prawdziwości i znaczenia dowodów przedłożonych przez skarżącego, redukcyjne wnioskowanie na zebranych dowodach, celowe wzmacnianie przez organ argumentów przemawiających za uznaniem prymatu interesu G. R., a przy tym pomijanie dowodów świadczących o tym, że to skarżący faktycznie wykonuje opiekę nad synem,
- art. 77 § 1 K.p.a., poprzez niespełnienie statuowanego w nim obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, w szczególności pominięcie zwrócenia się do Sądu Okręgowego w przedmiocie interpretacji postanowień tegoż Sądu w sprawie do sygn. [...] - a to w zakresie wzajemnych zobowiązań i uprawnień skarżącego i jego byłej żony w stosunku do małoletniego syna.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.
Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2019.2325), uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia, wskazane są w przepisie art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stosownie do przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" - "c" kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych decyzji z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisami proceduralnymi. Orzekanie - w myśl art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub podjęta została czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.
Oceniając zaskarżoną decyzję w tak określonych granicach Sąd doszedł do przekonania, że odpowiada ona prawu i brak jest podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego.
Podstawę materialnoprawną kontrolowanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U.2019.2407, dalej jako ustawa). Celem tej regulacji jest udzielenie przez państwo rodzicom (opiekunom) dzieci pomocy w ich wychowaniu w formie częściowego pokrycia wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (świadczenie wychowawcze). Jak wynika z art. 4 ust. 2 powołanej ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, opiekunowi prawnemu dziecka albo dyrektorowi domu pomocy społecznej. W świetle art. 5 ust. 1 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko.
Zgodnie z treścią art. 22 powołanej ustawy w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przepisy art. 15 ust. 2 i 3 stosuje się.
W ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie organ miał uzasadnione podstawy do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, z uwagi na przypadek określony w art. 22 cyt. ustawy - tj.: istniejące wątpliwości dotyczące sprawowania opieki nad dzieckiem. Ustalenie bowiem osoby lub osób sprawujących faktyczną opiekę nad dzieckiem spoczywa na organie administracji publicznej, a obowiązek ten aktualizuje się w sytuacji, gdy tak jak w kontrolowanej sprawie, każdy z rodziców dziecka oddzielnie zwrócił się z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na to samo dziecko.
Konieczne jest w każdej takiej sytuacji badanie, która z ww. osób faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Należy się przy tym posłużyć kilkoma kryteriami, które pozwolą na jednoznaczne ustalenie, który z rodziców (opiekunów faktycznych dziecka albo opiekunów prawnych dziecka) rzeczywiście sprawuje opiekę nad dzieckiem, takimi jak: posiadanie władzy rodzicielskiej, wspólne zamieszkiwanie i przebywanie z dzieckiem, zaspokajanie jego potrzeb bytowych, wychowawczych i emocjonalnych, wychowanie i utrzymanie. Wszystkie te kryteria powinny wystąpić kumulatywnie. Dziecko powinno pozostawać na utrzymaniu uprawnionego do świadczeń rodzica, zaś otrzymane świadczenia muszą być przeznaczone na to dziecko, bowiem taki jest ich cel (por. Blicharz Jolanta (red.), Glumińska-Pawlic Jadwiga (red.), Zacharko Lidia (red.), Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Komentarz, wyd. II LEX/el. 2019 - komentarz, stan prawny: 1 października 2019 r.).
Ustalając kto faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem organy uwzględniły bezsporny fakt, że wyrokiem Sądu Okręgowego, Wydział XI Cywilny - Rodzinny z dnia 19 czerwca 2019 r., sygn. akt [...] orzeczono rozwiązanie małżeństwa G. i M. R., a wykonywanie władzy rodzicielskiej nad synem powierzono matce dziecka, natomiast skarżącemu została ograniczona władza rodzicielska do prawa współdecydowania w istotnych sprawach dziecka oraz zostały zasądzone od alimenty.
W następstwie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono natomiast, że byli małżonkowie wspólnie z dzieckiem zamieszkują jeden dom, każdy z nich zajmuje pomieszczenia zgodnie ze sposobem określnym w roku rozwodowym. Matka dziecka sprawuje bezpośrednią opiekę nad dzieckiem, zaspokaja jego potrzeby życiowe min. poprzez zakup odzieży i żywności, odrabia z nim lekcje zapewnia udział w zajęciach sportowych judo. Skarżący opiekuje się dzieckiem, kiedy jego matka jest w pracy, zabiera go na wycieczki i dowozi na treningi judo. Kiedy oboje rodzice pracują, dzieckiem zajmują się rodzice skarżącego lub koleżanka matki.
W ocenie Sądu, tak poczynione prawidłowo ustalenia dały pełne podstawy organowi do przyjęcia, że to matka w sensie prawnym i faktycznym sprawuje opiekę nad dzieckiem. Skarżący z uwagi na sytuację mieszkaniową i system pracy obojga rodziców dziecka aktywnie wspiera matkę w opiece nad dzieckiem. Nie mniej jednak nie można pominąć faktu, że to matka ma pełnię władzy rodzicielskiej i to ona decyduje we wszystkich sprawach dziecka natomiast władza rodzicielska skarżącego została ograniczona do współdecydowania jedynie w istotnych sprawach dziecka. Słusznie zatem przyjął organ, że wobec ustaleń faktycznych dotyczących sposobu sprawowania opieki nad dzieckiem decydujący będzie fakt, że to matce dziecka zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej, którą też faktycznie nad dzieckiem sprawuje.
Niezasadne w ocenie Sądu są podnoszone przez skarżącego zarzuty odnośnie braku wpływu na rozstrzygnięcie faktu, że ma on ograniczoną władzę rodzicielską nad dzieckiem. Jak wyżej wspomniano, o tym kto faktycznie zajmuje się dzieckiem decyduje szereg okoliczności ustalanych w toku postępowania, a sprawowanie władzy rodzicielskiej jest jedną z nich. W stanie faktycznym niniejszej sprawy wobec faktu, że to matce dziecka powierzono sprawowanie władzy rodzicielskiej nad dzieckiem, mieszka ona z dzieckiem i sprawuje nad nim bezpośrednią opiekę, słusznie przyjęto, że to ona faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem.
Sąd nie dopatrzył się również naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. Organy stosując się do obowiązujących norm podjęły wszelkie starania celem ustalenia stanu faktycznego sprawy. Przyjęta ocena zaistniałego stanu rzeczy nie nosi też znamion dowolności i jest zgodna z zasadami logicznego myślenia i doświadczenia życiowego. Zastosowano również właściwe normy prawa materialnego, co w rezultacie doprowadziło do prawidłowego rozstrzygnięcia.
Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji wyroku działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.