Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 28 stycznia 2021 r. znak [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy i Miasta z dnia [...] 2020 r. w przedmiocie odmowy przyznania J. M. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia i innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad mężem W. M. Zdaniem organu odwoławczego wyłącznym powodem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego był art. 17 ust. 5 pkt 1. lit a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111) - zwana dalej "u.ś.r". zgodnie z którą świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone (między innymi) prawo do renty. W toku postępowania administracyjnego ustalono bowiem, że J. M. ma przyznane prawo do rolniczej renty, ponieważ jest trwale niezdolna do pracy w gospodarstwie rolnym. W toku postępowania administracyjnego ustalono także, że mąż J. M., W. M. jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze dwukrotnie zwracało się do skarżącej z zapytaniem, czy zawiesiła swoje prawo do renty i jeśli tak to od kiedy. Skarżąca natomiast oświadczyła, że nie zamierza rezygnować z renty z tytułu wypadku przy pracy.
Na powyższą decyzję J. M. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, jak również poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a ustawy z dnia z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, poprzez pozbawienie skarżącej w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jako osoby mającej ustalone prawo do emerytury w wysokości niższej, niż to świadczenia, a tym samym dokonanie nieuprawionego zróżnicowania sytuacji skarżącej, jako opiekuna osoby niepełnosprawnej.
Jej renta rolnicza wynosi bowiem 1098,20 zł, a wysokość świadczenia pielęgnacyjnego to 1971,00 zł. Skarżąca powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. (sygn. akt SK 2/17), w którym Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Ponadto skarżąca powołała się istnienie nowej linii orzeczniczej w sądach administracyjnych w odniesieniu do wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a. u.ś.r., zapoczątkowanej wyrokiem WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 20 lutego 2019 r. (sygn. akt II SA/Go 833/18).
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli Sądu było rozstrzygnięcie dotyczące odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem W. M. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy powołanej wyżej ustawy o świadczeniach rodzinnych, a w szczególności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a tej ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: osoba sprawująca opiekę: ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.
Organy obu instancji uznały, że skarżąca spełnia negatywną przesłankę do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego wskazaną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., a mianowicie ma ustalone prawo do renty rolniczej.
Sąd nie podziela argumentacji przedstawionej przez Kolegium, w której organ wywodzi istnienie negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z faktu, że skarżąca ma ustalone prawo do renty rolniczej. Organ dokonując wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. prowadzącej do odmowy przyznania świadczenia, poprzestał jedynie na literalnej wykładni tego przepisu, która w niniejszej sprawie prowadzi do błędnych wniosków. Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1546/19 wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. winna uwzględniać także kontekst historyczny pojawienia się tego przepisu w systemie prawa, który przesądza o konieczności zastosowania reguł wykładni systemowej i funkcjonalnej. Odczytanie znaczenia tego przepisu w obecnych realiach - jako pozbawiającego w całości świadczenia pielęgnacyjnego także opiekuna otrzymującego świadczenie znacznie niższe, pozostaje w sprzeczności z wynikami takiej wykładni.
Sąd w pełni podziela stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim przedstawione w wyroku z dnia 20 lutego 2019 r., II SA/Go 833/18, zgodnie z którym narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury w wysokości niższej niż to świadczenie. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd przytoczył kontekst w jakim ustawodawca uchwalając w 2003 r. ustawę o świadczeniach rodzinnych wyłączył możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom, którzy mają prawo do określonych świadczeń. Określił wówczas wysokość świadczenia pielęgnacyjnego na 420 zł miesięcznie i była to kwota niższa niż ówczesna wysokość najniższej emerytury i innych świadczeń wyłączających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Taka relacja utrzymywała się aż do 1 maja 2014 r. kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie było waloryzowane i obecnie jest już niemal dwukrotnie wyższe od otrzymywanej przez skarżącą najniższej emerytury.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że skarżąca posiada ustalone prawo do renty rolniczej w wysokości 1 098,20 zł, natomiast wysokość świadczenia pielęgnacyjnego wynosi 1.971,00 zł. Zatem różnica pomiędzy wskazanymi świadczeniami wynosi 872,80 zł. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela wyrażony w orzecznictwie pogląd w zakresie uznania, że odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może naruszać zasady równości różnicując w sposób nieuprawniony sytuację opiekunów osób niepełnosprawnych.
W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że zgodnie z zasadą równości wobec prawa wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Jeżeli zatem prawodawca różnicuje podmioty prawa, które charakteryzują się wspólną cechą istotną, to wprowadza odstępstwo od zasady równości (tak w wyrokach Trybunału Konstytucyjnego: z dnia 9 marca 1988 r., U 7/87; z 6 maja 1998 r., K 37/97; z 20 października 1998 r., K 7/98; z 17 maja 1999 r., P 6/98; z 4 stycznia 2000 r., K 18/99; z 18 grudnia 2000 r., K 10/00; z 21 maja 2002 r., K 30/01; z 28 maja 2002 r., P 10/01 oraz z 18 marca 2014 r., SK 53/12).
Sąd nie znalazł racjonalnych argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Tym samym podnoszony przez skarżącą zarzut obrazy przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a ustawy z dnia z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, poprzez pozbawienie skarżącej w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jako osoby mającej ustalone prawo do emerytury w wysokości niższej, niż to świadczenia, a tym samym dokonanie nieuprawionego zróżnicowania sytuacji skarżącej, jako opiekuna osoby niepełnosprawnej jest w pełni uzasadniony.
Sąd zwraca jednak uwagę, podobnie jak to zrobił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z 7 lipca 2021 r., III SA/Kr 51/21, że z uwagi na przedstawione powyżej zasady konstytucyjne uznać należy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę lub rentę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 291 z późn. zm.). Samo "zawieszenie" nie będzie skutkowało utratą prawa do świadczenia, a jedynie umożliwi skorzystanie skarżącej z wyższego świadczenia. Zgodnie bowiem z powołanym przepisem prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty.
Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do renty, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy, skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty świadczeń poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 ustawy. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych). Przyznana renta jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z ww. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach.
Sąd dostrzega, że Kolegium zwracało skarżącej uwagę na kwestię zawieszenia prawa do renty, niemniej jednak, zdaniem Sądu doszło do pomyłki – z odpowiedzi skarżącej wynika bowiem, że zrozumiała informację Kolegium jako sugestię rezygnacji z renty, co mogłoby ją narazić na bezpowrotną utratę tego świadczenia. W tej sytuacji Sąd zdecydował się jednak skargę uwzględnić, tyle tylko, że to skarżąca będzie mogła ostatecznie zadecydować, czy wybierając wyższe świadczenie pielęgnacyjne zawiesi tymczasowo prawo do renty, czy jednak pozostanie przy wypłacie renty. Zawieszenie prawa do renty nie pozbawi bowiem skarżącej w przyszłości prawa do tego świadczenia, o ile np. odwróceniu ulegną proporcje wysokości wypłat lub odpadnie podstawa świadczenia pielęgnacyjnego.
W ponownym postępowaniu organy uwzględnią stanowisko Sądu wyrażone w niniejszym wyroku.
W rezultacie Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z uwagi na naruszenie prawa materialnego tj. ww. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, działając na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.)