Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie:
- - art. 10 ust. 3 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (Dz.U. 2011. 687);
- - z art. 752 i 753 § 2 Kodeksu cywilnego,
- - art. 1 pkt 1, art. 6 oraz art. 105 § 1 i art. 138 § 1 pkt. 2 Kodeksu postępowania administracyjnego – decyzją z dnia 10 stycznia 2014r nr [....] uchyliło w całości decyzję Prezydenta Miasta z dnia [....] 2013 r. Nr [....] odmawiającą skarżącej M. K. refundacji kosztów pogrzebu i w tym zakresie umorzyło postępowanie pierwszej instancji.
Powyższe decyzje zostały wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny ustalony przez organy:
W dniu 22 lutego 2013r. skarżąca zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. z wnioskiem o zwrot kosztów pogrzebu swojej sąsiadki M. S., dla której skarżąca była opiekunem prawnym ustanowionym przez Sąd Rejonowy [....], Wydział [....] postanowieniem z dnia [....] 2012r., sygn.akt [....]. We wniosku skarżąca podniosła, że M. S. przebywała w Domu Opieki Społecznej w G., natomiast zmarła w szpitalu w K. Zgodnie z wolą zmarłej, skarżąca pochowała ją na cmentarzu w N. Do wniosku zostało dołączone postanowienie o ustanowieniu opieki prawnej, akt zgonu M. S. oraz rachunki dotyczące pochówku.
Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w G. uznając się za organ niewłaściwy w sprawie, pismem z dnia [....] 2013r. nr [....] przekazał wniosek skarżącej do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z siedzibą w T. – stwierdzając, że wniosek powinna rozpatrzeć ta gmina, na terenie której znajduje się ośrodek, w którym ostatnio przebywała zmarła.
Z kolei Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w B. z siedzibą w T. również uznając się za organ niewłaściwy w sprawie, pismem z dnia [....] 2013r. nr [....] przekazał wniosek skarżącej do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej – Filia Nr [....] w K. wskazując, iż zgodnie z art.10 ust.3 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (Dz.U.2011.687), zwłoki niepochowane przez podmioty, o których mowa w ust.1, albo nieprzekazane publicznej uczelni medycznej albo publicznej uczelni prowadzącej działalność dydaktyczna i badawczą w dziedzinie nauk medycznych, chowane są przez gminę właściwą ze względu na miejsce zgonu.
Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej – Filia Nr [....] w K. pismem z dnia [....] 2013r. zwrócił wniosek do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z siedzibą w T. stwierdzając, że zmarła nie była zameldowana na terenie K., nie była kierowana przez MOPS z K. do domu opieki społecznej, a zatem właściwą gmina do rozstrzygnięcia sprawy jest gmina, która skierowała M. S. do domu pomocy społecznej.
W związku z zaistniałym negatywnym sporem kompetencyjnym, Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z siedzibą w T. złożył wniosek do Samorządowego Kolegium Odwoławczego o jego rozstrzygnięcie.
Postanowieniem z dnia [....] 2013r. nr [....] Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że organem właściwym do rozpatrzenia wniosku skarżącej o zwrot kosztów pogrzebu M. S. jest Prezydent Miasta.
W uzasadnieniu ww. postanowienia Kolegium stwierdziło, że niniejsza sprawa nie dotyczy przyznania zasiłku celowego na pokrycie kosztów pogrzebu, lecz refundację poniesionych przez skarżącą kosztów na ten cel za gminę zobowiązaną do tego na podstawie właściwych przepisów.
W opinii Kolegium Gmina Miejska K. jest zobowiązana do pokrycia kosztów pogrzebu M. S. Mając na uwadze powyższe okoliczności Prezydent Miasta rozpatrzył wniosek skarżącej i decyzją z dnia [....] 2013 r. nr [....] odmówił refundacji kosztów pogrzebu.
Organ ustalił, że zmarła M. S. na stałe zameldowana była w miejscowości P. [....], gmina G. W ostatnim okresie życia przebywała w Domu Pomocy Społecznej w B., skąd została przewieziona do szpitala w K., gdzie zmarła w dniu [....] 2013r.
Skarżąca jako opiekun prawny zorganizowała pogrzeb, zgodnie z wolą Zmarłej i poniosła z tego tytułu określone koszty. Ośrodek Pomocy Społecznej nie był jednak wcześniej o tym informowany.
W ocenie organu w rozpoznawanej sprawie nie zaszły przesłanki do pochowania zwłok M. S. przez Gminę Miejską K., ponieważ zwłoki te zostały pochowane przez skarżącą. Organ podniósł, iż ustawa o pomocy społecznej nie przewiduje świadczenia w formie refundacji kosztów pogrzebu.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła, iż od lutego 2013 r. zwracała się do różnych instytucji o zwrot kosztów pogrzebu, jednak w dalszym ciągu sprawa ta pozostaje niezałatwiona. Skarżąca zorganizowała pogrzeb M. S. nie wiedząc, że nie jest to obowiązkiem opiekuna prawnego, jednak pozostawała w takim przeświadczeniu. Zorganizowanie pogrzebu wymagało zaciągnięcia pożyczek, gdyż skarżąca jest osobą niepracującą, opiekującą się upośledzoną córką.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżoną decyzję i umorzyło postępowanie pierwszej instancji.
W ocenie organu odwoławczego skarżąca nie starała się o zasiłek celowy na pokrycie kosztów pogrzebu M. S., ale o zwrot kosztów pogrzebu, które winna ponieść Gmina. W związku z tym do rozpatrzenia wniosku skarżącej nie będą miały zastosowania przepisy ustawy o pomocy społecznej.
Organ wyjaśnił, że art.10 ust.3 ustawy o cmentarzach i chowaniu nakłada na właściwą gminę obowiązek dokonania pochówku, jednak ani przepisy tej ustawy, ani żaden inny przepis powszechnie obowiązującego prawa nie zobowiązuje, ani też nie uprawnia organów gminy do orzekania w formie decyzji administracyjnej o zwrocie kosztów pogrzebu osobie, która pochówku dokonała pomimo, iż nie była do tego zobowiązana.
Decyzja organu pierwszej instancji została zatem wydana bez podstawy prawnej, a przez to jest obarczona wadą powodującą jej nieważność skutkującą koniecznością wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Jak wyżej podniesiono, żaden przepis prawa nie przewiduje możliwości przyznania, czy też odmowy przyznania refundacji kosztów pogrzebu w drodze decyzji administracyjnej.
W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, skarżąca organizując pogrzeb M. S. działała w zastępstwie Gminy K., a zatem jej roszczenie o refundacje kosztów poniesionych z tego tytułu ma charakter cywilnoprawny tj. prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia (art. 752 i 753 § 2 Kodeksu cywilnego). Roszczenie to może być dochodzone w drodze powództwa cywilnego.
Organ odwoławczy pouczył skarżącą, że w razie spełnienia ustawowych przesłanek, może się starać o zasiłek pogrzebowy (do 4000 zł.). Zgodnie z art. 78 ust.1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U.2013.1440) zasiłek pogrzebowy przysługuje osobie, która pokryła koszty pogrzebu.
Na powyższą decyzję wpłynęła skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w której skarżąca podniosła, że poprzednia decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego była dla niej korzystna.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2002.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji z przepisami prawa materialnego i procesowego, nie zaś według kryterium słuszności, czy celowości.
Na podstawie art.134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270) Sąd przy rozstrzyganiu sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Mając na uwadze wskazane powyżej kryterium legalności, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, że mimo rozważenia w toku dokonanych czynności przepisu art.134 § 1 ww. ustawy, skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Z akt niniejszej sprawy wynika, że skarżąca kierując się koniecznością zachowania godności należnej zmarłej M. S. zajęła się organizacją pogrzebu i zgodnie z jej wolą pochowała na cmentarzu w N. Podkreślić należy, że skarżąca nie była zobowiązana do organizacji pogrzebu, gdyż jak wynika z art. 10 ust. 1 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych, prawo pochowania zwłok ludzkich ma najbliższa pozostała rodzina osoby zmarłej, a mianowicie: 1/pozostały małżonek(ka); 2/krewni zstępni; 3/ krewni wstępni; 4/krewni boczni do 4 stopnia pokrewieństwa; 5/ powinowaci w linii prostej do 1 stopnia.
Prawo pochowania zwłok osób wojskowych zmarłych w czynnej służbie wojskowej przysługuje właściwym organom wojskowym w myśl przepisów wojskowych. Prawo pochowania zwłok osób zasłużonych wobec Państwa i społeczeństwa przysługuje organom państwowym, instytucjom i organizacjom społecznym. Prawo pochowania zwłok przysługuje również osobom, które do tego dobrowolnie się zobowiążą.
Z kolei art.10 ust.2 ww. ustawy stanowi, że zwłoki niepochowane przez podmioty wymienione w ust.1 mogą być przekazane do celów naukowych publicznej uczelni medycznej lub publicznej uczelni prowadzącej działalność dydaktyczną i badawczą w dziedzinie nauk medycznych.
Zwłoki niepochowane przez podmioty, o których mowa w ust. 1, albo nieprzekazane publicznej uczelni medycznej albo publicznej uczelni prowadzącej działalność dydaktyczną i badawczą w dziedzinie nauk medycznych - zgodnie z art. 10 ust. 3 ustawy są chowane przez gminę właściwą ze względu na miejsce zgonu, a w przypadku osób pozbawionych wolności zmarłych w zakładach karnych lub aresztach śledczych - przez dany zakład karny lub areszt śledczy, z wyjątkiem zwłok osób, które uwolniły się z zakładu karnego lub aresztu śledczego, oraz osób, które przebywały poza terenem zakładu karnego lub aresztu śledczego, w szczególności w trakcie korzystania z zezwolenia na czasowe opuszczenie tego zakładu lub aresztu bez dozoru lub asysty funkcjonariusza Służby Więziennej.
Z przytoczonych wyżej przepisów jednoznacznie wynika, że Gmina K. zobowiązana była do pochowania M. S., a w konsekwencji również Gmina K. zobowiązana była ponieść koszty sprawienia pogrzebu.
Niemniej jednak, skoro skarżąca pokryła koszty pogrzebu, to powinna rozważyć możliwość rekompensaty tych kosztów poprzez uzyskanie zasiłku pogrzebowego. Zgodnie z art.78 ust.1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zasiłek pogrzebowy przysługuje osobie, która pokryła koszty pogrzebu.
Zasiłek pogrzebowy przysługuje również pracodawcy, domowi pomocy społecznej, gminie, powiatowi, osobie prawnej kościoła lub związku wyznaniowego, jeżeli pokryły koszty pogrzebu (art.78 ust.2 ww. ustawy).
Prawo to jednak wygasa w razie niezgłoszenia wniosku o jego przyznanie w okresie 12 miesięcy od dnia śmierci osoby, po której zasiłek przysługuje (art.81 ww. ustawy).
Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 grudnia 2010r., sygn.akt I UK 222/10 stwierdził, że przepisy art.78 – 79 ustawy z dnia 17 grudnia o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, określają zasadę wypłaty zasiłku pogrzebowego lub zwrotu kosztów pogrzebu w udokumentowanej wysokości – oprócz bliskich – także osobom obcym, bez jakiegokolwiek ich różnicowania, oraz na rzecz podmiotów wymienionych w art.78 ust.2 tej ustawy.
Sąd administracyjny nie jest jednak uprawniony do rozstrzygania kwestii zasiłku pogrzebowego, ani innych roszczeń z tytułu refundacji kosztów pogrzebu np. jak sugeruje Samorządowe Kolegium Odwoławcze – prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia. Rozważania, czy roszczenie skarżącej może być dochodzone w postępowaniu cywilnym, wykraczają poza kompetencje tego Sądu.
Skarżąca zwróciła się z wnioskiem o zwrot poniesionych kosztów pogrzebu do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G., a organ ten nie mógł orzekać w zakresie zgłoszonego żądania. Oznacza to, że Prezydent Miasta nie mógł wydać żadnego orzeczenia – ani o refundacji, ani o odmowie refundacji kosztów pogrzebu. W postępowaniu administracyjnym brak jest bowiem podstaw prawnych do merytorycznego rozpatrzenia wniosku skarżącej.
W związku z powyższym Samorządowe Kolegium Odwoławcze, zgodnie z art.138 § 1 pkt.2 w związku z art.105 § 1 Kodeksu postepowania administracyjnego zasadnie uchyliło decyzję organu pierwszej instancji i umorzyło postępowanie jako bezprzedmiotowe.
Odnosząc się do zarzutu skargi, że " pierwsza decyzja SKO była korzystna i nakazywała zwrot kosztów..." należy stwierdzić, że w dniu [...] 2013r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało postanowienie nr [....] rozstrzygające właściwość organu do rozpatrzenia wniosku skarżącej o zwrot kosztów pogrzebu. W postanowieniu tym organ wskazał, że wniosek skarżącej powinien być rozpatrzony przez Prezydenta Miasta. Postanowienie to nie zawierało merytorycznego rozstrzygnięcia samego wniosku.
W związku z powyższym twierdzenie skarżącej jest nieuzasadnione.
W tym stanie rzeczy, nie znajdując podstaw do uznania, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego lub zasady postępowania administracyjnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, Sąd działając na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2012.270.), orzekł jak w sentencji.