Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowiez 19 lipca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 401/23

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją z 10 stycznia 2023 r., znak IG-II.7221.187.2022.PS Małopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego utrzymał w mocy decyzję Starosty B. z 21 listopada 2022 r., znak: [...] odmawiającą R. S. (dalej: skarżący) aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów w przedmiocie ujawnienia w bazie danych ewidencji gruntów i budynków skarżącego jako władającego na zasadach samoistnego posiadania dla działki nr 1 położonej w obrębie ewidencyjnym O., gmina N. Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Wnioskiem z 20 sierpnia 2022 r. skarżący zwrócił się do organu pierwszej instancji o wpisanie go do ewidencji gruntów jako władającego działką 1 we wsi O., gmina N. na zasadach posiadania samoistnego.

Decyzją organu pierwszej instancji z 21 listopada 2022 r. orzeczono jak na wstępie.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wydanemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 k.p.a., art. 8 oraz 107 § 3 k.p.a., art. 20 ust. 2b i 24 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne jak również art. 172 i art. 336 k.c.

W uzasadnieniu odwołania skarżący odniósł się obszernie do instytucji samoistnego posiadania oraz wskazał, że dysponował i nadal dysponuje nieruchomości położoną w miejscowości O. w sposób właściwy dla posiadacza samoistnego. Skarżący dysponuje nieruchomością na własne cele, z pominięciem innych osób, nie biorąc pod uwagę uprawnień innych osób wynikających z ksiąg wieczystych. Zaznaczył, że zmarła w 2012 r. M. D. widniejąca obecnie w ewidencji nie była samoistnym posiadaczem działki. Zdaniem skarżącego nie można uznać za samoistnego posiadacza przedmiotowej nieruchomości A. D., który jest ujawniony w księgach wieczystych jako właściciel gdyż osoba ta nie znajdowała się w posiadaniu działki i nie wykonywała wobec tej nieruchomości żadnego władztwa.

Nadto wskazał, że płaci podatek od nieruchomości za przedmiotową działkę. Zdaniem skarżącego organ w żaden sposób nie odniósł się w uzasadnieniu decyzji do ewentualnych okoliczności działających na korzyść skarżącego.

Decyzją z 10 stycznia 2023 r. Małopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy powołał mające zastosowanie w sprawie przepisy art. 20 ust. 1, ust. 2 i ust. 2b, art. 24 ust. 2b i ust. 2c ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne i stwierdził, że ujawnienie w ewidencji gruntów i budynków podmiotu władającego gruntem na zasadach samoistnego posiadania jest instrumentem o charakterze wyjątkowym i znajduje zastosowanie tylko w przypadku, gdy dotycząca gruntu dokumentacja formalnoprawna nie pozwala na ustalenie osoby właściciela. Władającego ujawnia się zatem wtedy, gdy prawny status danego gruntu jest nieuregulowany, a jedyną relacją jaką można stwierdzić pomiędzy osobą fizyczną lub jednostką organizacyjną, a tym gruntem, jest relacja faktyczna polegająca na władaniu.

Dalej organ odwoławczy w pełni podzielając stanowisko i ustalenia organu pierwszej instancji stwierdził, że kluczowymi okolicznościami w sprawie są ustalenia dotyczące stanu prawnego działki ewidencyjnej nr 1 o pow. 1,02 ha, ujawnionej w jednostce rejestrowej [...], obręb O., jednostka ewidencyjna N. - obszar wiejski, w której jako podmiot ewidencyjny - władający na zasadach samoistnego posiadania - figuruje M. D. c. J. i M. Osoba ta zmarła 6 marca 2012 r. natomiast była ujawniona w rejestrach gruntów najpierw jako właściciel pgr. 2/3, 3/2, 4/2, 5/2 i 6/2, a następnie jako władająca działką nr 1.

W ramach przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że pgr. 3/2, 4/2, 5/2, 6/2 i cz. pgr. 7/1 położone w O. odpowiadają działce ewidencyjnej nr 1 o pow. 1,02 ha. Informacje te wynikają z przedłożonego przez wnioskodawcę wypisu z wykazu synchronizacyjnego dla działki nr 1, sporządzonego przez geodetę uprawnionego L. M. 29 października 1999 r. Z wypisu tego wynika ponadto, iż właścicielami działki ewidencyjnej nr 1 są: A. D., L. D. oraz B. D. Ustalono również, że dla pgr. 3/2, 4/2, 5/2, 6/2 prowadzona jest księga wieczysta nr [...], gdzie jako właściciela w udziale 2/12 części ujawniono A. D., natomiast dla pgr. 7/1 prowadzona jest księga wieczysta nr [...], gdzie również jako właściciel figuruje A. D. w udziale 2/12 części.

Stwierdzono zatem, że obecny wpis w jednostce rejestrowej [...] jest nieaktualny, co nie oznacza, że wniosek skarżącego może być rozpatrzony pozytywnie. Organ nie kwestionując faktu samoistnego posiadania przez skarżącego przedmiotowej działki wskazał, że uwzględnienie jego wniosku nie jest możliwe z uwagi na to, że można ustalić właścicieli działki ewidencyjnej nr 1, czego skarżący jest świadomy.

W ocenie organu II instancji analiza obowiązujących przepisów jak i materiału dowodowego zgromadzonego przez organ l instancji wskazuje, że zaskarżona decyzja Starosty B. jest zgodna z prawem.

Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.:

1. 1) art.
2. 7. 75 § 1, 77 § 1 k.p.a. poprzez niewystarczające zebranie materiału dowodowego;
3. 2) art. 77 § 1, art. 75 § 1 i 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej, oceny dowodów poprzez negowanie stanu posiadania skarżącego na zasadach posiadania samoistnego w sytuacji władania gruntem jak właściciel;
4. 3) art. 107 § 3 w zw. z art. 11, art. 8 § 1 k.p.a. poprzez sporządzenie wadliwego uzasadnienia decyzji zawierającego się m.in. w ogólnym stwierdzeniu, że obecny wpis jest niewątpliwie nieaktualny, jednak wobec obowiązujących przepisów niemożliwe jest spełnienie żądania skarżącego mimo, iż fakt posiadania samoistnego przez skarżącego jest bezsporny;
5. 4) niezastosowanie się organu do zasady praworządności wyrażonej w przepisie art. 6 k.p.a. i w konsekwencji wydanie decyzji z naruszeniem powszechnie obowiązujących przepisów prawa;
6. 5) art. 8 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie słusznego interesu skarżącego w oparciu o powszechnie obowiązujące przepisy prawa i tym samym naruszenie zasady pogłębiania zaufania do władzy publicznej;
7. 6) art. 24 ust. ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne, oraz art. 20 ust. 2 lit. b ustawy, poprzez jego błędną wykładnię polegająca na tym, że organ nie uznał prawa posiadania samoistnego nieruchomości jako prawa podlegającego ujawnieniu w ewidencji, co pozostaje również w sprzeczności z art. 172 K.c. i n. oraz art. 336 K.c. i n.;
8. 7) naruszenie prawa materialnego poprzez zastosowanie błędnej wykładni przepisu art. 2 pkt 8 w zw. z art. 20 ust. 1 ustawy i w konsekwencji przyjęcie, iż wpis w ewidencji dotyczący posiadania samoistnego ma charakter konstytutywny oraz stanowi podstawę ustalenia podmiotu władającego nieruchomością.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), dalej: "p.p.s.a." sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Zakres kontroli sprawowanej przez sąd wynika z art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozpoznając skargę nie jest związany zarzutami, podstawą prawną, ani formułowanymi przez strony wnioskami.

Sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracyjnych, kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego.

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w tak określonych granicach wykazała, że odpowiada ona wymogom prawa, a zatem skarga zasługiwała na oddalenie.

Istota sprawy sprowadzała się do rozstrzygnięcia, czy możliwe było ujawnienie w ewidencji gruntów i budynków skarżącego jako podmiotu władającego gruntem na zasadach samoistnego posiadania w sytuacji gdy zgromadzone w sprawie dokumenty wskazują na istnienie właściciela gruntu.

Materialną podstawą rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 maja 1989r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U. z 2021 r, poz. 1990 ze zm.), dalej jako: "p.g.k."

W myśl art. 24 ust. 2a pkt 1 i 2 p.g.k. oraz ust. 2b tej ustawy, aktualizacja operatu ewidencyjnego odbywa się z urzędu lub na wniosek. Dokonuje się jej w drodze czynności materialno - technicznej lub w drodze decyzji administracyjnej (art. 24 ust. 2b pkt 1 i 2 p.g.k.). Aktualizacja operatu ewidencyjnego polega na zastąpieniu dotychczasowych zapisów ewidencyjnych nowymi lub na ich zmodyfikowaniu zgodnie z zasadą aktualności. Dokonuje się jej np. na podstawie dokumentów, wymienionych w art. 23 ust. 1-4 p.g.k. czy też materiałów zasobu, przepisów prawa bądź wykrycia błędnych informacji. Zmiany o jakich mowa wyżej mogą dotyczyć nie tylko samych gruntów jak powierzchnia, przebieg granic, ale także danych podmiotów władających gruntami. Jest to konsekwencją art. 20 ust. 2 pkt 1 lit. a i b p.g.k., który nakazuje wykazać w ewidencji gruntów i budynków: 1) właścicieli nieruchomości, 2) podmioty, w których władaniu lub gospodarowaniu, w rozumieniu przepisów o gospodarowaniu nieruchomościami Skarbu Państwa, znajdują się nieruchomości, 3) w przypadku gruntów, dla których ze względu na brak księgi wieczystej, zbioru dokumentów albo innych dokumentów nie można ustalić ich właścicieli - osoby lub inne podmioty, które władają tymi gruntami na zasadach samoistnego posiadania.

Z wymienionych przepisów wynika, że ujawnienie w ewidencji gruntów i budynków osoby władającej - jak się tego domaga skarżący - ma charakter wyjątkowy gdyż znajduje zastosowanie tylko wtedy gdy brak jest danych odnośnie właściciela tego gruntu.

Tymczasem na jak wynika z niekwestionowanych ustaleń organów obu instancji odnośnie stanu prawnego przedmiotowej działki ewidencyjnej nr 1, pgr. 3/2, 4/2, 5/2, 6/2 i cz. pgr. 7/1 położone w O. odpowiadają działce ewidencyjnej nr 1 o pow. 1,02 ha. Informacje te wynikają z przedłożonego przez wnioskodawcę wypisu z wykazu synchronizacyjnego dla działki nr 1, sporządzonego przez geodetę uprawnionego L. M. 29 października 1999 r. Z wypisu tego wynika ponadto, iż właścicielami działki ewidencyjnej nr 1 są: A. D., L. D. oraz B. D. Ustalono również, iż dla pgr. 3/2, 4/2, 5/2, 6/2 prowadzona jest księga wieczysta nr [...], gdzie jako właściciela w udziale 2/12 części ujawniono A. D., natomiast dla pgr. 7/1 prowadzona jest księga wieczysta nr [...], gdzie również jako właściciel figuruje A. D. w udziale 2/12 części.

Zatem organy prawidłowo ustaliły, że w księgach wieczystych nieruchomości widnieje jej właściciel.

Co więcej organy trafnie wskazały, że sam skarżący świadomy jest okoliczności, iż dla działki ewidencyjnej nr 1 istnieją dokumenty (w tym księgi wieczyste), na podstawie których można ustalić osobę właściciela. Już we wniosku wszczynającym postępowanie jako załącznik skarżący przedłożył bowiem wypis z wykazu synchronizacyjnego, a na późniejszym etapie również odpisy zwykłe ksiąg wieczystych nr [...] oraz nr [...]. Ponadto przedłożył organowi wniosek o zasiedzenie nieruchomości oznaczonej jako działka ewidencyjna nr 1, skierowanym do Wydziału l Cywilnego Sądu Rejonowego w B., w którym ustalony przez organy stan prawny działki.

Sąd w pełni aprobuje stanowisko organów, że ujawnienie w ewidencji gruntów podmiotu władającego na zasadach samoistnego posiadania nie jest zależne wyłącznie od zbadania przesłanek posiadania samoistnego gruntu, ale również od ustalenia stanu prawnego danego gruntu. Zgodnie z literalnym brzmieniem art. 20 ust. 2 pkt 1 lit. b p.g.k., dopiero gdy nie można ustalić właścicieli gruntu można ujawnić w ewidencji władającego tymi gruntami na zasadach samoistnego posiadania. Przy czym wymieniony w ww. przepisie warunek braku możliwości ustalenia właściciela - z uwagi na rejestrowy charakter organu ewidencyjnego - oznacza, że organ ustala jedynie, czy istnieje dokumentacja wskazująca właściciela, a nie to, czy dane te są aktualne (por. wyrok WSA w Gliwicach z 8 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 1136/22).

Zatem poczynione w niniejszej sprawie ustalenie, że w księgach wieczystych nieruchomości widnieje właściciel gruntu sprawia, że badanie przez organ kwestii władania przez skarżącego gruntem na zasadzie samoistnego posiadania jest zbędne. Z resztą żaden z organów tej okoliczności nie kwestionował. Odmowa aktualizacji wpisu nastąpiła z innego powodu niż brak samoistnego posiadania gruntu przez skarżącego. Dlatego też zarzuty skargi w zakresie prawidłowego zbadania przez organ władania przez skarżącego gruntem na zasadzie samoistnego posiadania należy uznać za całkowicie chybione.

Z przedstawionych wyżej powodów nie jest też zasadny zarzut skargi sformułowany w pkt 3. Sąd stwierdza, że organ nie uchybił żadnym przepisom prawa – ani materialnym ani procesowym - twierdząc, że mimo iż obecny wpis nie jest aktualny z uwagi na śmierć widniejącej tam osoby - ujawnienie skarżącego nie jest możliwe z uwagi na jednoznaczną treść przepisu art. 20 ust. 2 pkt 1 lit. b p.g.k i ustalenie ujawnienia właściciela działki w księgach wieczystych nieruchomości.

Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. albowiem organ wniósł o jej rozpoznanie w tym trybie, a skarżący w wyznaczonym terminie się temu nie sprzeciwił.