Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowiez 25 sierpnia 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 412/22

Uzasadnienie

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 31 stycznia 2022 r. SKO.ŚR/4111/1807/2021 działając na podstawie art. 3 pkt 23, art. 4, art. 5, art. 6, art. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2020. 111 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2021.735. t.j., dalej jako: "u.ś.r."), po rozpatrzeniu odwołania E. L. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy W z dnia 19 listopada 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy świadczenia w formie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na dzieci K., K.1 i K.2 L. na okres od 1 listopada 2021r do 31 października 2022r,

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniu 13 sierpnia 2021 r. skarżąca zwróciła się o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami.

Wójta Gminy W decyzją z dnia 19 listopada 2021 r. nr [...] odmówił przyznania wnioskowanego zasiłku wraz z dodatkami. Organ stwierdził, że dochód rodziny przekracza kryterium określone w art. 5 ust. 1 u.ś.r. Dalej organ stwierdził, że różnica pomiędzy przysługującą kwotą świadczeń rodzinnych, tzw. "łączną kwotą zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami", a wysokością dochodu przekraczającego kryterium wynosi: - 1 322,31 zł. (512,16 zł. - 1 834,47 zł.) a więc przekroczenie dochodu rodziny jest wyższe niż "łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami", co oznacza, że nie może zostać zastosowana zasada " złotówka za złotówkę".

Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie wniosła skarżąca, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i bezpośrednie przyznanie prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami. Podniosła, że do dochodu bezzasadnie doliczono całe wyrównanie świadczenia rentowego, nie pomniejszając go o kwotę 20.123,14zł. wynikającą z potrącenia z tytułu pobranego zasiłku stałego i okresowego. Faktyczna kwota świadczenia jaka została przekazana to 35.437,53zł.

Opisaną we wstępie decyzją SKO w Krakowie utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie.

Kolegium stwierdziło, że w przedmiotowej sprawie prawidłowo ustalono, że na dochód pięcioosobowej rodziny wnioskodawczyni w 2020r składają się: dochód ze stypendium socjalnego przyznanego na 12 miesięcy w łącznej kwocie 2848,OOzł, co daje dochód 237,33zł miesięcznie oraz dochód ojca dzieci z tytułu renty przyznanej przez sąd za okres od 1 października 2015r do 30 kwietnia 2020r -wypłacony w 2020r, a także za okres od 1 maja 2020r do 30 kwietnia 2023r wpłacony w październiku 2021r, który wynosił (po odliczeniu składek na ubezpieczenie zdrowotne - w wysokości 6090,OOzł oraz podatku w kwocie 91,OOzł) 61 485,67zł, co dawało miesięcznie kwotę 4967,14zł. A zatem należało przyjąć, że łącznie rodzina posiadała dochód miesięczny w wysokości 5204,47zł, a na osobę 1040,89zł.

Świadczenie rodzicielskie wnioskodawczyni z KRUS wypłacane do sierpnia 2020r uznano za dochód utracony, dlatego nie wliczmy go do dochodu. Kolegium przyjęło, że organ prawidłowo doliczył całe wyrównanie świadczenia rentowego męża wnioskodawczyni do dochodu, nie pomniejszając go o kwotę 20.123,14zł wynikającą z potrącenia pobranego zasiłku stałego i okresowego, gdyż przepisy prawa takiego potrącenia nie przewidują, wyraźnie bowiem określają w art. 3 pkt 23 u.ś.r., co należy rozumieć przez dochód utracony. W myśl art. 3 pkt 1 a u.ś.r. ilekroć w ustawie jest mowa o: dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1387, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Zdaniem SKO przepis ten w katalogu odliczeń nie zawiera zasiłku okresowego czy zasiłku stałego. Kryterium dochodowe dla tej rodziny wynosi: 3 370,00 zł. (674,00 zł. x 5 osób). Kwota przekroczenia kryterium dochodowego dla całej rodziny wynosi: 1834,47 zł. (5204,47 zł - 3370,00 zł). Łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami wynosi: 512,16 zł. Różnica pomiędzy przysługującą kwotą świadczeń rodzinnych, tzw. "łączną kwotą zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami", a wysokością dochodu przekraczającego kryterium wynosi: - 1 322,31 zł. (512,16 zł. - 1 834,47 zł.), a więc przekroczenie dochodu rodziny jest wyższe niż "łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami", co oznacza, że nie może zostać zastosowana zasada " złotówka za złotówkę".

Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji. Podniosła podobnie jak w odwołaniu, że do dochodu bezzasadnie doliczono całe wyrównanie świadczenia rentowego, nie pomniejszając go o kwotę 20.123,14zł. wynikającą z potrącenia z tytułu pobranego zasiłku stałego i okresowego. Faktyczna kwota świadczenia jaka została przekazana to 35.437,53zł.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Na wstępie wskazać trzeba, że niniejsza sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów, w oparciu o art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 z późn. zm.), ze względu na konieczność jej rozpoznania, a także uwzględniając aktualną sytuację epidemiczną, jak również brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 31 stycznia 2022r. utrzymującej w mocy decyzję Wójta Gminy W z dnia 19 listopada 2021r., na mocy której odmówiono skarżącej świadczenia w formie zasiłku rodzinnego wraz z przysługującymi dodatkami na dzieci ma okres od 1 listopada 2021r. do 31 października 2022r., pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.), zwana dalej "u.ś.r.".

Zgodnie z art. 5 ust. 1 u.ś.r. zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 674,00 zł. Zgodnie z ust. 3 powołanego przepisu w przypadku gdy dochód rodziny przekracza kwotę, o której mowa w ust. 1 lub 2, pomnożoną przez liczbę członków danej rodziny o kwotę nie wyższą niż łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługujących danej rodzinie w okresie zasiłkowym, na który jest ustalane prawo do tych świadczeń, zasiłek rodzinny wraz z dodatkami przysługuje w kwocie ustalonej zgodnie z ust. 3a, który stanowi iż wówczas, zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku rodzinnego przysługują w wysokości różnicy między łączną kwotą zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, o której mowa w ust. 3, a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny.

Z kolei w art. 5 ust. 4-4b u.ś.r. ustawodawca przewidział sytuację zmian w strukturze dochodów rodziny, które winny być uwzględnione w celu ustalenia dochodu zbliżonego do dochodu faktycznie uzyskiwanego. Zmiany te mogą polegać na uzyskaniu dochodu, jak też na jego utracie. Definicję legalną utraconego dochodu zawiera art. 3 pkt 23 u.ś.r., a uzyskanego dochodu art. 3 pkt 24 u.ś.r. Zmiany polegające na uzyskaniu dochodu mogą nastąpić:

1. - w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy,
2. - po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy.

W zależności od charakteru zamian w strukturze dochodów, jak i czasu ich powstania ustawodawca przewidział różne zasady modyfikowania wysokości dochodu branego pod uwagę przy ustalaniu uprawnień do zasiłku rodzinnego i dodatków do niego.

Zgodnie z art. 5 ust. 4 u.ś.r. w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego.

Z kolei art. 5 ust. 4b u.ś.r. stanowi, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych..

Samo pojęcie dochodu zostało zdefiniowane w art. 3 pkt 1 u.ś.r. i oznacza po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób:

1. a) przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1128, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne,
2. b) dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne,
3. c) inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, które ściśle zostały wymienione w powołanym przepisie.

W niniejszej sprawie mąż skarżącej w 2020r., a więc w roku kalendarzowym, z którego dochód bierze się pod uwagę przy ocenie przysługiwania prawa do świadczeń rodzinnych, otrzymał zaległą rentę licząc od 1 października 2015r. do 30 kwietnia 2021r. osiągnął przychód w wysokości 67886,67 zł. Z tejże kwoty Zakład Ubezpieczeń Społecznych potrącił zaliczkę na podatek w wysokości 6216 zł, składki na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 6090 zł., oraz 20123 zł. tytułem wypłaconych od 2015r. zasiłków z pomocy społecznej. Skutkiem tychże potrąceń było, że mąż skarżącej efektywnie otrzymał kwotę 35437,53 zł. Także w październiku 2021r. mąż skarżącej otrzymał zaległą rentę za okres od 01 maja 2020r. do 30 września 2021r. wraz ze świadczeniem za październik 2021r. Kwota ta wynosiła realnie 12714,85 zł. gdyż z ogólnie przysługującej kwoty 24248,91 została potrącona między innymi kwota 8284,91 zł z tytułu wypłaconych zasiłków z pomocy społecznej.

Potrącenie wypłaconych zasiłków społecznych odbyło się na podstawie art. 99 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 z późn. zm.). Zgodnie z jego ust. 1 osobie, której przyznano emeryturę lub rentę za okres, za który wypłacono zasiłek stały lub zasiłek okresowy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz inne organy rentowe, które przyznały emeryturę lub rentę, wypłacają to świadczenie pomniejszone o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconych za ten okres zasiłków i przekazują te kwoty na rachunek bankowy właściwego ośrodka pomocy społecznej, a w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych - centrum usług społecznych.

Z uwagi na fakt obliczenia dochodu rodziny za rok 2020 bez uwzględnienia realnego potrącenia z tytułu zasiłków z pomocy społecznej w kwocie 20123 zł., jak również doliczenia zaległej renty za okres od maja 2020r. do końca września 2021r. bez odliczenia potrąconych zasiłków z pomocy społecznej, w niniejszej sprawie okazało się, że dochód rodziny na osobę przekracza kwotę określoną w art. 5 ust. 1 jak i 3 u.ś.r.

Pierwszym problemem prawnym w niniejszej sprawie jest więc, czy można do dochodu rodziny w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych wliczyć otrzymana przez męża skarżącej zaległe świadczenie rentowe w całości bez odejmowania potrąconej kwoty z tytułu otrzymanych zasiłków społecznych, czy też należy uwzględnić jedynie realnie otrzymany dochód w rodzinie.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że termin dochód - w zakresie wskazanym w art. 3 pkt 1 u.ś.r. - ma obejmować wszystko to, co efektywnie wpływa na sytuację materialną rodziny (wyrok NSA z 21 listopada 2019 r., I OSK 869/18, LEX Nr 2778250; T. Brzezicki (w:) Świadczenia rodzinne. Komentarz, red. P. Rączka, Warszawa 2021, art. 3). Stąd z tego zakresu nie należy wyłączać jednorazowej wypłaty świadczeń emerytalno-rentowych, nawet za okres wsteczny, co oznacza, iż świadczenia te podlegają uwzględnieniu w całości przy obliczaniu dochodu dla celów ustalenia prawa do wnioskowanego świadczenia (Por. wyrok WSA w Poznaniu z 7 czerwca 2018 r., IV SA/Po 278/18, LEX Nr 2520359; wyrok WSA w Poznaniu z 24 lipca 2019 r., II SA/Po 326/19, LEX Nr 2707106). Zatem w praktyce to przepisy dochodowe decydują do jakiego roku kalendarzowego należy zaliczyć uzyskane dochody (wyrok WSA we Wrocławiu z 10 września 2019 r., IV SA/Wr 202/19, LEX Nr 2757517).

Nie budzi zatem wątpliwości Sądu, że kwota otrzymana tytułem wyrównania renty powinna być wliczona do dochodu tylko w tym roku, w którym efektywnie ją wypłacono. Przy czym dochód "uzyskany" to dochód efektywnie wypłacony, którym dana osoba może dysponować na swoje potrzeby. W okresie poprzedzającym efektywne przekazanie skarżącemu środków pieniężnych nie miał ich i nie mógł ich przeznaczyć na swoje utrzymanie. W okresie poprzedzającym wypłatę, skarżący nie uzyskiwał dochodu w postaci renty, a jedynie posiadał roszczenie o jej przyznanie. Nie można jednak utożsamiać pojęcia "posiadania roszczenia" z pojęciem "uzyskiwania dochodu" (Por. wyrok WSA we Wrocławiu z 10 września 2019 r., IV SA/Wr 202/19, LEX Nr 2757517; wyrok WSA w Gliwicach z 14 sierpnia 2019 r., II SA/Gl 731/19, LEX Nr 2723496).

Zdaniem jednak Sądu orzekającego w niniejszej sprawie należy uwzględnić jedynie efektywny dochód, uzyskany przez męża skarżącej. Kwota 20 123 zł. został bowiem skutecznie potrącona ze świadczenia przekazanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Wprawdzie ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera katalogu świadczeń, które należy odliczać od dochodu, wzorem ustawy o pomocy społecznej, tym niemniej sprzeczne z konstytucyjną zasadą solidaryzmu społecznego, sprawiedliwości społecznej oraz równości byłoby doliczenie do dochodu kwoty, która rodzinie nie została realnie przekazana w 2020r., a była wypłacana jako zasiłki pomocy społeczne w latach od 2015r. do 2020r.

Zasada sprawiedliwości społecznej została umiejscowiona w art. 2 Konstytucji wraz z zasada demokratycznego państwa prawa, a zasada równości znajduje się w art. 32 ust. 1 Konstytucji, który stanowi, że: Wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne.

"Mimo bliskości treści, zasady (zasad) sprawiedliwości społecznej nie należy utożsamiać z zasadą równości (zob. SK 26/01 z 12 grudnia 2001 r.; por. P 5/01 z 24 kwietnia 2002 r.). W każdym bowiem razie sprawiedliwość społeczna nie skutkuje nakazem likwidowania wszelkich nierówności, bez względu na okoliczności ich powstania i trwania (co słusznie zauważa P. Sarnecki, [w:] Prawo..., s. 76). W pewnym sensie zasady równości i sprawiedliwości są wzajemnie komplementarne. O ile zasada równości zakłada jednakowe traktowanie wszystkich podmiotów wyróżnionych według cechy relewantnej w danej sferze stosunków społecznych, o tyle zasada sprawiedliwości ujawnia, czy wybór danego kryterium wyodrębnienia był prawidłowy, adekwatny do sytuacji danej osoby (zob. K 5/05 z 24 maja 2006 r.)." (M. Zubik, W. Sokolewicz [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. Tom I, wyd. II, red. L. Garlicki, Warszawa 2016, art.

2. "Najogólniej definiuje się sprawiedliwość jako powinność "określonych działań względem innych podmiotów z punktu widzenia równości", zakładającą równowagę między obciążeniami a nagrodami oraz korzyści wzajemne (zob. J. Karp, Sprawiedliwość społeczna..., s. 36–38 i 54–57, z powołaniem na W. Sadurskiego). Sprawiedliwość społeczna wyraża "(...) dążenie do zachowania równowagi w stosunkach społecznych i powstrzymywania się od kreowania nieusprawiedliwionych, niepopartych obiektywnymi wymogami i kryteriami przywilejów dla wybranych grup obywateli" (K 24/00 z 21 marca 2001 r.)." (M. Zubik, W. Sokolewicz [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. Tom I, wyd. II, red. L. Garlicki, Warszawa 2016, art. 2). Należy także podkreślić, że poprzez realizacje zasady sprawiedliwości społecznej realizuje się również zasadę solidaryzmu społecznego, która jest szczególnie istotna w zakresie spraw związanych z zabezpieczeniem społecznym.

Niewątpliwie zasiłek rodzinny oraz dodatki do tego zasiłku są przysporzeniami na rzecz rodziny pochodzącymi od społeczeństwa w ramach realizacji zasady solidaryzmu, w sytuacji gdy jednostka nie jest w stanie zaspokoić samodzielnie swoich potrzeb życiowych. Z zasady sprawiedliwości społecznej i solidaryzmu wynika obowiązek uwzględniania efektywnego dochodu jaki uzyskuje rodzina, gdyż wówczas można realnie stwierdzić, czy Państwo powinno jej pomóc w zaspokojeniu podstawowych potrzeb. Uwzględnianie dochodu, który pozostaje jedynie na papierze i z którego rodzina nie mogła w żaden sposób korzystać, skutkuje tym, że nie jest prawidłowo wypełniana przez organy administracyjne ani zasada solidaryzmu społecznego, ani sprawiedliwości społecznej.

Nie można również uznać, że organ respektował zasadę równości wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji, gdyż niewątpliwe doszło do zróżnicowania sytuacji z jednej strony tych obywateli, którym ustalono prawo do zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, a którzy efektywnie uzyskali taki sam realny dochód jaki uzyskała rodzina skarżącej po potrąceniu kwoty z tytułu wypłaconych wcześniej zasiłków pomocy społecznej, a z drugiej strony skarżącej, której dochód, stanowiący podstawę do ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami, został powiększony o kwotę, która została potrącona przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych i której rodzina skarżącej efektywnie nie otrzymała. W doktrynie przyjmuje się, że "kluczowy charakter dla rozważania zasady równości ma więc zawsze ustalenie (dobór) "cechy istotnej", bo przesądza ona o uznaniu porównywanych podmiotów za podobne lub odmienne. Uznanie owego podobieństwa pozwala na podjęcie badania, czy podmioty podobne są traktowane podobnie przez przepisy prawa.

Dopiero zaś stwierdzenie, że prawo nie traktuje podmiotów podobnych w sposób podobny (a więc wprowadza zróżnicowanie), prowadzi do postawienia pytania, czy takie zróżnicowanie jest dopuszczalne w świetle zasady równości. Ustalenie klasy podmiotów podobnych powinno być dokonywane zawsze ad casum. Wymaga bowiem analizy treści regulacji prawnej. Ustalenie to musi być dokonywane zawsze adekwatnie do treści stosunku prawnego, ze względu na dające się wyodrębnić klasy porównywanych podmiotów. Bez poprawnego wyznaczenia klasy podmiotów podobnych nie da się poprawnie zastosować testu równości. Jeśli klasa zostanie błędnie wyznaczona za szeroko, niemal zawsze dalej prowadzony test dopuszczalnego zakresu odstępstwa od zasady równości przyniesie negatywny wynik. Test oceny równości wskazywać będzie nierówność. Toteż w przypadkach wątpliwych Trybunał zazwyczaj opowiada się za przyjęciem węższej klasy podmiotów należących do tej samej klasy (por. np. wyrok z 16 listopada 2004 r., P 19/03 czy wyrok z 4 lipca 2013 r., P 7/10)" (L. Garlicki, M. Zubik [w:] M. Derlatka, K. Działocha, S. Jarosz-Żukowska, A. Łukaszczuk, P. Sarnecki, W. Sokolewicz, J. Trzciński, M. Wiącek, K. Wojtyczek, L. Garlicki, M. Zubik, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. Tom II, wyd. II, Warszawa 2016, art. 32).

Niewątpliwie cechą istotną w niniejszej sprawie, którą należ w tym przedmiocie porównywać jest realny dochód uzyskany przez rodzinę. W tej materii nie może nastąpić zróżnicowanie w zbiorze rodzin uzyskujących ten sam realnych dochód i uzyskujących świadczenia rodzinne wraz z dodatkami. Ten dochód bowiem gwarantuje obiektywnie prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków zgodnie z zasadą sprawiedliwości i solidaryzmu społecznego.

Podsumowując należy stwierdzić, że obowiązek realizacji zasady solidaryzmu społecznego następuje w momencie, gdy jednostka (rodzina) nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a wynika to z osiąganego przez nią dochodu. Nie można przy tym brać pod uwagę dochodu wirtualnego, ale jedynie taki, który faktycznie został tejże rodzinie wypłacony, gdyż inaczej byłoby to sprzeczne raz, z zasadą sprawiedliwości społecznej, a dwa, z zasadą równości z uwzględnieniem kryterium realnie otrzymanego dochodu w zbiorze rodzin, które uzyskały ten sam dochód w konkretnym roku kalendarzowym.

Ponadto jak już wyżej było wskazane w art. 5 ust. 4-4b u.ś.r. ustawodawca przewidział sytuację korekty w strukturze dochodów rodziny. Korekta ta może polegać bądź na dodaniu jakiejś kwoty do uzyskanego dochodu, jak też na odjęciu określonej kwoty.

Definicja dochodu utraconego znajduje się w art. 3 pkt 23 u.ś.r., zgodnie z którą oznacza to utratę dochodu spowodowaną:

1. a) uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego,
2. b) utratą zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych,
3. c) utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,
4. d) utratą zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej, renty socjalnej lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz. U. z 2021 r. poz. 419 i 1621),
5. e) (uchylona),
6. f) wykreśleniem z rejestru pozarolniczej działalności gospodarczej lub zawieszeniem jej wykonywania w rozumieniu art. 16b ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2021 r. poz. 266, 1535 i 1621) lub art. 36aa ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423, z późn. zm.),
7. g) (uchylona),
8. h) utratą zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,
9. i) utratą zasądzonych świadczeń alimentacyjnych w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do tych świadczeń lub utratą świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do świadczeń alimentacyjnych;
10. j) utratą świadczenia rodzicielskiego,
11. k) utratą zasiłku macierzyńskiego, o którym mowa w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników,
12. l) utratą stypendium doktoranckiego określonego w art. 209 ust. 1 i 7 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce;

Powyższe wyliczenie tworzy katalog zamknięty. Tym niemniej należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 3 pkt 23 lit. d u.ś.r. utratą dochodu jest również utrata renty. W orzecznictwie przyjmuje się, że wymóg utraty renty w rozumieniu art. 3 pkt 23 lit. d) u.ś.r. zostaje spełniony również w sytuacji częściowej utraty renty, wynikającej np. ze zmiany decyzji przyznającej to świadczenie, skutkującej zmniejszeniem kwoty wypłacanej renty. Wykładni normy prawnej nie można bowiem przeprowadzać w oderwaniu od kontekstu całego przepisu i całej ustawy, celu danej regulacji i reguł oraz wartości systemu prawa. Dlatego należy przy interpretacji art. 3 pkt 23 lit. d u.ś.r. stosować wykładnię celowościową i systemową oraz prokonstytucyjną (Wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 3 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SA/Bd 194/13, z dnia 18 listopada 2014 r., sygn. akt II SA/Bd 1124/14 i z dnia 25 stycznia 2017 r., sygn. akt II SA/Bd 1068/16, a w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego - w wyrokach z dnia 14 listopada 2012 r., sygn. akt I OSK 759/12 (którym NSA uchylił ww. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 1 grudnia 2011 r. powołujący się na ww. wyrok NSA z dnia 4 listopada 2011 r.) i z dnia 20 listopada 2007 r., sygn. akt I OSK 153/07.

Pogląd ten można także odnaleźć w orzeczeniach sądów w Łodzi (z dnia 12 kwietnia 2011 r. II SA/Łd 257/12), Białymstoku (z dnia 25 kwietnia 2013 r., II SA/Bk 82/13), Olsztynie (z 11 kwietnia 2017 r. II SA/Ol 217/17), Poznaniu (z 5 kwietnia 2017 r., II SA/Po 106/17), Kielcach (z dnia 1 marca 2017 r., II SA/Ke 1022/16 ze wskazaniem szeregu innych orzeczeń) i Warszawie (z dnia 18 stycznia 2017 r. I SA/Wa 1802/17 Wyrok WSA w Bydgoszczy z 26.06.2017 r., II SA/Bd 396/17, LEX nr 2333588).

Sąd w niniejszej sprawie podziela powyższe stanowisko, ale równocześnie wskazuje, że za utraconą częściowo rentę należy również uznać kwotę, która została z niej potrącona z tytułu wypłaconych zasiłków z pomocy społecznej. Interpretacja przepisów u.ś.r. zmierzać winna bowiem do uzyskania obrazu rzeczywistych dochodów członków rodziny.

Mając powyższe na uwadze wliczeniu do dochodu rodziny kwoty potrąconej z tytułu wypłaconych zasiłków z pomocy społecznej sprzeciwia się z jednej strony konstytucyjna zasada sprawiedliwości społecznej i równości, a z drugiej, art. 3 pkt 23 lit. d u.ś.r.

Drugim problemem prawnym w niniejszej sprawie jest kwestia dopuszczalności doliczenia do dochodu z 2020r. jednorazowo wypłaconej kwoty z tytułu należnej renty za okres od maja 2020r. do września 2021r., także bez uwzględnienia potrącenia z tytułu wypłaconych w tym czasie zasiłków z pomocy społecznej.

Art. 3 pkt 24 u.ś.r. zawiera definicję legalną uzyskania dochodu. Należy wskazać, że zmiany polegające na uzyskaniu dochodu mogą nastąpić:

1. - w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy,
2. - po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy.

Zgodnie zatem z art. 5 ust. 4b ustawy w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego, ale po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, przewidziano zasadę doliczenia do ustalonego dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód przez te osoby został osiągnięty, ale pod warunkiem, że dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych.

W tym miejscu wyjaśnić należy, że art. 5 ust. 4b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych został dodany przez art. 1 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz. 1212) z dniem 1 stycznia 2012 r. Jak wynika z uzasadnienia projektu tej ustawy (druk sejmowy Nr 3897) "zaproponowana zmiana pozwoli na precyzyjne określenie dochodu i przyznanie świadczeń rodzinom, których faktyczny dochód nie przekracza przyjętego w ustawach kryterium dochodowego. Wykazany zostanie dochód faktycznie otrzymywany, a nie dochód zaniżony, co miało miejsce w przypadku osób, które pod koniec roku podjęły dopiero pracę (po podziale ich rocznego dochodu przez liczbę miesięcy w roku wykazywany był dochód znacznie zaniżony względem dochodu faktycznie przez nich miesięcznie otrzymywanego)".

Obecna regulacja prawna usuwa zatem istniejące wcześniej wątpliwości. Prawo do świadczeń rodzinnych ustalane jest na podstawie dochodu zbliżonego do dochodu faktycznie uzyskiwanego przez rodzinę w okresie pobierania świadczeń a nie przeciętnego dochodu uzyskiwanego w roku poprzednim. Przeciętny dochód uzyskiwany w roku poprzednim jest jedynie podstawą do określenia dochodu faktycznie uzyskiwanego przez rodzinę, przyjętą ze względów praktycznych, jako łatwiejszy do bezspornego ustalenia. Pomoc dla rodziny jest kierowana ze względu na jej aktualną, trudną sytuację dochodową, a nie jako swoiste wyrównanie niskich dochodów uzyskiwanych w przeszłości (Wyrok NSA z 24.07.2015 r., I OSK 242/14, LEX nr 2156104).

W niniejszej sprawie mąż skarżącej w 2021r. uzyskał również rentę na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z tytułu całkowitej niezdolności do pracy od 1 maja 2020r. do 30 kwietnia 2023r. Decyzja o ponownym ustaleniu renty i jej wyrównaniu za okres wskazany w wyroku Sądu Okręgowego pochodzi z 13 października 2021r. i mężowi skarżącej została wypłacona kwota 12714,85 zł. po potrąceniu z niej wcześniej między innymi kwoty 8284,91 zł z tytułu zasiłków wypłaconych z pomocy społecznej. Należy wskazać, że organ doliczył tę kwotę do uzyskanego dochodu z 2020r. sprzecznie z zasadą, że wlicza się tylko taki dochód, który jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych. W przepisie tym chodziło bowiem o dodanie dochodu uzyskanego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, ale takiego który w sposób stały, ciągły, comiesięczny, jest uzyskiwany przez rodzinę, a nie z tytułu zapłaty jednorazowo kwoty zaległej renty.

W takiej sytuacji faktycznie obliczony dochód nie dotyczyłby 12 miesięcy, ale 22 miesięcy, a jednocześnie cała kwota dzielona byłaby tylko na 12 miesięcy, co oczywiście zawyża dochód uzyskiwany w rodzinie. Trafnie w wyroku NSA z 23.06.2016 r. (I OSK 2447/14, LEX nr 2106455) wskazano, że uzyskanie dodatkowego dochodu przez członka rodziny tylko w jedynym miesiącu nie wpływa na prawo do zasiłku rodzinnego. Z art. 5 ust. 4b u.ś.r. wynika, że nie chodzi o dochód uzyskiwany tylko przez jeden miesiąc, doliczeniu podlega bowiem dochód z miesiąca następującego po miesiącu, w którym został osiągnięty.

Z kolei zawarte w omawianym przepisie zastrzeżenie, zgodnie z którym dochód uzyskany po roku poprzedzającym okres świadczeniowy dolicza się do dochodu członka rodziny, pod warunkiem że jest on uzyskiwany w dniu ustalania prawa do zasiłku, zakłada doliczenie do dochodu jedynie dochodu długotrwale uzyskiwanego. Tak więc dochód uzyskany w jednym miesiącu w ogóle nie wpłynie na prawo do świadczeń rodzinnych, natomiast uzyskany na okres dłuższy, będzie miał wpływ na to prawo tylko przez okres jego otrzymywania (zob. wyrok NSA z 28 stycznia 2014 r., I OSK 2094/13, LEX nr 1501755, w odniesieniu do świadczeń alimentacyjnych).

Także nieprawidłowo został wliczony cały dochód z 2021r. bez uznania potrącenia z tytułu wypłaconych zasiłków pomocy społecznej, a więc bez uwzględnienia realnie uzyskanego dochodu.

Ponownie rozpoznając sprawę organ obliczy kwotę dochodu zgodnie ze wskazaniami zawartymi w niniejszym uzasadnieniu. Tak więc po pierwsze, za rok 2020 uwzględni kwotę 35437,53 zł. jako rentę otrzymaną za lata 2015-2020, a więc kwotę efektywnie wypłaconą mężowi skarżącej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Ponadto nie należy uwzględniać w kwocie dochodu jednorazowo wypłaconej sumy w październiku 2021r tytułem renty za okres od 1 maja 2020r.

Należy również wskazać, że organ I instancji naruszył art. 7, 8, 107 §3 k.p.a. Przede wszystkim organ I instancji nie wskazał w swojej decyzji w jaki sposób obliczył kwotę dochodu rodziny i dlaczego przyjął, że wynosi ona 5204,47 zł. na miesiąc. Nie wiadomo więc dokładnie kwoty są jej częścią składową. Można tego się jedynie domyślać ze zgromadzonego materiału oraz notatek urzędowych. Wprawdzie organ II instancji w jakiś sposób naprawił ten błąd, ale jednak jego wyliczenie dochodu również nie jest klarowne. W uzasadnieniu decyzji powinny zostać podane dokładne kwoty, które składają się na dochód rodziny, a przyjęte przez organy administracyjne. Strona postępowania administracyjnego powinna bowiem precyzyjnie wiedzieć w jaki sposób został obliczony dochód, z którego potem wyciągane są dalsze konsekwencje w postaci ustalenia bądź nieustalenia prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.