Uzasadnienie
Orzeczeniem nr [...] z dnia [...] 2006r. Komendant Miejski Policji w [...] mi. in. uznał winnym st. sierż. R. R. - policjanta Ogniwa Patrolowo - Interwencyjnego Sekcji Prewencji Komisariatu Policji [...] w [...] - tego, że w trakcie pełnienia służby patrolowej w nocy z [...] [...] 2005r. w Ogniwie Patrolowo - Interwencyjnym Sekcji Prewencji Komisariatu Policji [...] w [...] "w trakcie pościgu za uciekającym z miejsca kontroli N. M. oddał strzał ostrzegawczy z broni służbowej, pomimo braku przesłanek uzasadniających oddanie takiego strzału, czym naruszył art. 132 ust. 3 pkt 2 Ustawy z dnia 6 kwietnia 1990r. o Policji w zw. z § 3 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 lipca 2005 roku w sprawie szczegółowych warunków i sposobu postępowania przy użyciu broni palnej przez policjantów oraz zasad użycia broni palnej przez oddziały i pododdziały zwarte Policji i art. 17 ust. 1 Ustawy z dnia 6 kwietnia 1990r. o Policji" i wymierzył karę dyscyplinarną nagany "na zasadzie art. 134 pkt 1 Ustawy z dnia 6 kwietnia 1990r. o Policji (Dz. U. z 2002, Nr 7, poz. 58 z późniejszymi zmianami)".
W uzasadnieniu wskazano, że w nocy z [...] na [...] 2005r. około godz. [...] dwaj policjanci pełniący służbę w rejonie [...] w [...] zauważyli, jak skrzyżowanie z ul. [...] przejechał samochód terenowy A przy zapalonym czerwonym świetle dla jego kierunku jazdy i następnie wjechał w ul. [...]. W związku ze stwierdzonym wykroczeniem drogowym funkcjonariusze udali się za pojazdem nakazując kierowcy zatrzymanie się. Do zatrzymania pojazdu A doszło na wysokości pętli MPK [...] przy ul. [...]. W samochodzie oprócz kierowcy było trzech pasażerów - pasażerka na przednim siedzeniu i dwóch pasażerów na tylnym. Na podstawie okazanych policjantom dokumentów ustalono, że kierującym pojazdem jest N. M. W czasie dokonywanej kontroli funkcjonariusze poczuli od kierowcy woń alkoholu, jednak kierowca zamiast zabezpieczyć pojazd i opuścić go - odmówił wyjścia z samochodu. Funkcjonariusze ostrzegli go, że w przypadku nie podporządkowania się poleceniom użyją w stosunku do niego siły fizycznej, a następnie st. sierż.
R. P. wyłączył silnik, wyjął kluczyki ze stacyjki i wspólnie z partnerem wyciągnęli kierowcę z pojazdu. W trakcie wyciągania z samochodu N. M. w pewnym momencie zrzucił z siebie kurtkę, sweter, a następnie podjął ucieczkę w kierunku [...]
W uzasadnieniu podano, że według ustaleń (niekwestionowanych), st. sierż. R. P. widząc uciekającego kierowcę, podjął za nim pościg i biegnąc wzywał do zatrzymania się słowami "stój, Policja". Na wysokości budynku nr [...] na [...] funkcjonariusz widząc, że uciekający nie reaguje na wezwanie uprzedził go o użyciu broni palnej słowami "stój, bo strzelam", a następnie oddał jeden strzał ostrzegawczy, na który N. M. nie zareagował, kontynuował ucieczkę i znikł z oczu policjantowi, który powrócił do radiowozu.
Zdaniem organu l instancji w wyżej wymienionej sytuacji nie było podstaw do użycia broni palnej, a więc nie było podstaw do oddania strzału ostrzegawczego. Oddanie tego strzału wykluczał art. 17 ustawy o Policji, albowiem brak było podstaw prawnych do użycia broni palnej. Według tego organu - oddanie strzału ostrzegawczego w celu - jak sam przyznał obwiniony funkcjonariusz -wystraszenia uciekającego, wobec braku podstaw prawnych do jego oddania należało uznać za wysoce naganne i nieodpowiedzialne i przy niekorzystnym zbiegu okoliczności mogące spowodować poważne konsekwencje.
Z orzeczeniem tym nie zgodził się R. R., który w odwołaniu zarzucił, że opisany czyn nie może być traktowany jako naruszenie wskazanych przepisów, albowiem § 3 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 lipca 2005r. w sprawie szczegółowych warunków i sposobu postępowania przy użyciu broni palnej przez policjantów oraz zasad użycia broni palnej przez oddziały i pododdziały zwarte Policji mówi, że: "§ 3.
- 1. Policjanci przed użyciem broni palnej są obowiązani:
- 1) po uprzednim okrzyku "POLICJA" wezwać osobę do zachowania się zgodnego z prawem, a w szczególności do natychmiastowego porzucenia broni lub niebezpiecznego narzędzia, zaniechania ucieczki, odstąpienia od bezprawnych działań lub użycia przemocy;
- 2) w razie niepodporządkowania się wezwaniom określonym w pkt 1 zagrozić użyciem broni palnej, wzywając: "STÓJ - BO STRZELAM";
- 3) oddać strzał ostrzegawczy w bezpiecznym kierunku, jeżeli wezwania określone w pkt 1 i 2 okażą się bezskuteczne."
Zdaniem odwołującego się, mając powyższe na względzie - nie tylko nie naruszył on tego przepisu, ale "wręcz modelowo" wykonał wszystkie jego dyspozycje. Odwołujący się podkreślił, że "sytuacja w formie awantury, a także przepychanka z osobą" utwierdziły go w przekonaniu, iż "sytuacja może rozwinąć się w niebezpiecznym kierunku i osoba ta może zagrozić życiu i zdrowiu innych obywateli". Nadto zarzucił, że - jego zdaniem - "oddanie strzału ostrzegawczego jako czynność przed użyciem broni służbowej nie stanowi samego użycia tej broni."
Orzeczeniem nr [...] z dnia [...] 2006 do [...][...] Komendant Wojewódzki Policji w [...] po rozpatrzeniu odwołania st. sierż. R. P. utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie.
Na uzasadnienie orzeczenia [...] Komendant Wojewódzki podał, że zachowanie obwinionego było wysoce naganne, nieodpowiedzialne i wyniknęło z nieznajomości lub niezrozumienia przepisów dotyczących użycia broni palnej przez policjanta. Funkcjonariusz ten bowiem nie znalazł się w sytuacji uprawniającej go do użycia broni. Podniesiono, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o Policji policjant ma prawo użyć broni palnej tylko i wyłącznie w stosunku do osoby, która swym zachowaniem wyczerpała jeden z opisanych w tym przepisie przypadków uprawniających do użycia broni palnej. Strzał ostrzegawczy - zdaniem organu II instancji - "powinien być oddany tylko i wyłącznie wtedy, gdy spełniony został przynajmniej jeden z przypadków użycia broni".
Tym samym organ odwoławczy potwierdził stanowisko organu l instancji, że "zgodnie z przepisami prawa brak przesłanek do użycia broni palnej wykluczał oddanie strzału ostrzegawczego przez obwinionego".
Z orzeczeniem tym nie zgodził się R. R., który w skardze przedstawił zarzuty jak w odwołaniu i podał, że - jego zdaniem - żaden z obowiązujących przepisów nie wskazuje przesłanek, co do oddania strzału ostrzegawczego z broni służbowej.
W odpowiedzi na skargę [...] Komendant Wojewódzki w [...] wniósł o jej oddalenie uzasadniając swoje stanowisko jak w zaskarżonym orzeczeniu. Jednocześnie podkreślił, że czynności § 3 Rozporządzenia "muszą być rozpatrywane w ścisłym związku z przypadkami dopuszczającymi użycie broni wymienionymi enumeratywnie w art. 17 ust. 1 pkt 1 - 9 ustawy o Policji".
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. (Dz. U. nr 153, poz. 1270) - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 p. p.p.s.a Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania.
Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego - nie ma racji skarżący twierdząc, że "oddanie strzału ostrzegawczego jako czynność przed użyciem broni służbowej nie stanowi samego użycia tej broni." W świetle obowiązujących przepisów stanowisko skarżącego należy uznać za nieuzasadnione. Okoliczności, w jakich policjant może użyć broni palnej w stosunku do obywatela stanowią wiedzę o podstawowym znaczeniu.
Zgodnie z art. 8 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej: "Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej".
Według art. 38 Konstytucji:
"Rzeczpospolita Polska zapewnia każdemu człowiekowi prawną ochronę życia", a zgodnie z art. 31 Konstytucji:
"1. Wolność człowieka podlega ochronie prawnej.
- 2. Każdy jest obowiązany szanować wolności i prawa innych. Nikogo nie wolno zmuszać do czynienia tego, czego prawo mu nie nakazuje.
- 3. Ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw."
Należy zauważyć, że jedną z takich ustaw, która wprowadza ograniczenia "w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw" jest ustawa z dnia 6 kwietnia 1990r. o Policji (Dz. U. z 2002, Nr 7, poz. 58 z późn. zm.), która w art. 1 ust. 1 wskazuje na cel, dla których utworzono policję: "Tworzy się Policję jako umundurowaną i uzbrojoną formację służącą społeczeństwu i przeznaczoną do ochrony bezpieczeństwa ludzi oraz do utrzymywania bezpieczeństwa i porządku publicznego."
Wskazana wyżej ustawa o Policji w Rozdziale 3 zatytułowanym "Zakres uprawnień Policji" reguluje w sposób szczegółowy uprawnienia funkcjonariuszy Policji w stosunku do obywateli, które to uprawnienia jednocześnie ograniczają obywateli w zakresie korzystania z ich konstytucyjnych wolności i praw. Art. 16 ustawy o Policji określa przypadki i środki tzw. "przymusu bezpośredniego":
"1. W razie niepodporządkowania się wydanym na podstawie prawa poleceniom organów Policji lub jej funkcjonariuszy, policjanci mogą stosować następujące środki przymusu bezpośredniego:
- 1) fizyczne, techniczne i chemiczne środki służące do obezwładniania bądź konwojowania osób oraz do zatrzymywania pojazdów,
- 2) pałki służbowe,
- 3) wodne środki obezwładniające,
- 4) psy i konie służbowe,
- 5) pociski niepenetracyjne, miotane z broni palnej.
- 2. Policjanci mogą stosować jedynie środki przymusu bezpośredniego odpowiadające potrzebom wynikającym z istniejącej sytuacji i niezbędne do osiągnięcia podporządkowania się wydanym poleceniom.
- 3. (skreślony).
- 4. Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia, określa szczegółowe przypadki oraz warunki i sposoby użycia środków przymusu bezpośredniego, o których mowa w ust. 1."
Natomiast art. 17 cyt. ustawy o Policji określa prawo policjanta do użycia broni palnej. Prawo to, z uwagi na konstytucyjną zasadę "ochrony życia" jest ściśle określone do przypadków wymienionych taksatywnie w tym przepisie, którego treść winien bezwzględnie znać każdy policjant od chwili, gdy zostaje mu przydzielona broń służbowa. Przepis art. 17 ustawy o Policji stanowi dla funkcjonariusza jedyny przepis, zgodnie z którym policjant może użyć broni palnej. Przepis ten zawiera podstawowe dla zrozumienia jego treści słowo "wyłącznie", a to oznacza, że nie istnieją żadne inne przesłanki (przypadki, sytuacje, okoliczności), dla których policjant może użyć tej broni.
Dla jasności w tej sprawie należy - zdaniem Sądu - podkreślić, że ustawodawca w art. 17 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990r. o Policji Dz. U. z 2002, Nr 7, poz. 58 z późn. zm.) nie dzieli "użycia broni" na przypadki "oddania strzału ostrzegawczego" i "oddania strzału w kierunku osoby" uznając tym samym, że ustawowe pojęcie "użycie broni" odnosi się do obu przypadków, czyli innymi słowy: zarówno oddanie strzału ostrzegawczego, jak i oddanie strzału w kierunku osoby jest użyciem broni palnej, o którym mowa w tej ustawie, l tak według art. 17 ustawy o Policji:
"1. Jeżeli środki przymusu bezpośredniego, wymienione w art. 16 ust. 1, okazały się niewystarczające lub ich użycie, ze względu na okoliczności danego zdarzenia, nie jest możliwe, policjant ma prawo użycia broni palnej wyłącznie:
- 1) w celu odparcia bezpośredniego i bezprawnego zamachu na życie, zdrowie lub wolność policjanta lub innej osoby oraz w celu przeciwdziałania czynnościom zmierzającym bezpośrednio do takiego zamachu,
- 2) przeciwko osobie niepodporządkowującej się wezwaniu do natychmiastowego porzucenia broni lub innego niebezpiecznego narzędzia, którego użycie zagrozić może życiu, zdrowiu lub wolności policjanta albo innej osoby,
- 3) przeciwko osobie, która usiłuje bezprawnie, przemocą odebrać broń palną policjantowi lub innej osobie uprawnionej do posiadania broni palnej,
- 4) w celu odparcia niebezpiecznego bezpośredniego, gwałtownego zamachu na obiekty i urządzenia ważne dla bezpieczeństwa lub obronności państwa, na siedziby naczelnych organów władzy, naczelnych i centralnych organów administracji państwowej albo wymiaru sprawiedliwości, na obiekty gospodarki lub kultury narodowej oraz na przedstawicielstwa dyplomatyczne i urzędy konsularne państw obcych albo organizacji międzynarodowych, a także na obiekty dozorowane przez uzbrojoną formację ochronną utworzoną na podstawie odrębnych przepisów,
- 5) w celu odparcia zamachu na mienie, stwarzającego jednocześnie bezpośrednie zagrożenie dla życia, zdrowia lub wolności człowieka,
- 6) w bezpośrednim pościgu za osobą, wobec której użycie broni było dopuszczalne w przypadkach określonych w pkt 1-3 i 5, albo za osobą wobec której istnieje uzasadnione podejrzenie popełnienia zabójstwa, zamachu terrorystycznego, uprowadzenia osoby w celu wymuszenia okupu lub określonego zachowania, rozboju, kradzieży rozbójniczej, wymuszenia rozbójniczego, umyślnego ciężkiego uszkodzenia ciała, zgwałcenia, podpalenia lub umyślnego sprowadzenia w inny sposób niebezpieczeństwa powszechnego dla życia albo zdrowia,
- 7) w celu ujęcia osoby, o której mowa w pkt 6, jeśli schroniła się ona w miejscu trudno dostępnym, a z okoliczności towarzyszących wynika, że może użyć broni palnej lub innego niebezpiecznego narzędzia, którego użycie zagrozić może życiu lub zdrowiu,
- 8) w celu odparcia gwałtownego, bezpośredniego i bezprawnego zamachu na konwój ochraniający osoby, dokumenty zawierające wiadomości stanowiące tajemnicę państwową, pieniądze albo inne przedmioty wartościowe,
- 9) w celu ujęcia lub udaremnienia ucieczki osoby zatrzymanej, tymczasowo aresztowanej lub odbywającej karę pozbawienia wolności, jeśli:
- a) ucieczka osoby pozbawionej wolności stwarza zagrożenie dla życia albo zdrowia ludzkiego,
- b) istnieje uzasadnione podejrzenie, że osoba pozbawiona wolności może użyć broni palnej, materiałów wybuchowych lub niebezpiecznego narzędzia,
- c) pozbawienie wolności nastąpiło w związku z uzasadnionym podejrzeniem lub stwierdzeniem popełnienia przestępstw, o których mowa w pkt 6.
- 2. W działaniach oddziałów i pododdziałów zwartych Policji użycie broni palnej może nastąpić tylko na rozkaz ich dowódcy.
- 3. Użycie broni palnej powinno następować w sposób wyrządzający możliwie najmniejszą szkodę osobie, przeciwko której użyto broni palnej.
- 4. Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia, określa szczegółowo warunki i sposób postępowania przy użyciu broni palnej, a także zasady użycia broni palnej przez jednostki wymienione w ust. 2."
Analizując treść powyższego przepisu i mając na względzie sytuację faktyczną w niniejszej sprawie - ucieczkę zatrzymanego do kontroli drogowej kierowcy, sprawcy wykroczenia (przejazdu na czerwonym świetle) i najprawdopodobniej sprawcy przestępstwa kierowania pojazdem w stanie nietrzeźwości z art. 178a kodeksu karnego, należy stwierdzić ponad wszelką wątpliwość (przy dodatkowym wyjaśnieniu, że kierowca nie został "zatrzymany" w rozumieniu pkt 9 ust. 1 art. 17, które to zatrzymanie ma charakter procesowy, a jedynie zatrzymany do kontroli drogowej), że żadna z okoliczności wymienionych w art. 17 ust. 1 ustawy o Policji nie zaszła w niniejszej sprawie, a więc brak było jakiejkolwiek podstawy prawnej do użycia broni palnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że zgodnie z § 4 art. 17 ustawy o Policji ustawodawca upoważnił Radę Ministrów do wydania rozporządzenia jedynie w zakresie określenia szczegółowego warunków i sposobu postępowania przy użyciu broni palnej (a także zasad użycia broni palnej przez jednostki wymienione w ust. 2.) nie dając możliwości innego pojmowania określenia "użycia broni palnej", jak tylko i wyłącznie wskazanego w ustawie. Nie mniej, co Sąd zauważa, wydane przez Radę Ministrów Rozporządzenie z dnia 19 lipca 2005r. w sprawie szczegółowych warunków i sposobu postępowania przy użyciu broni palnej przez policjantów oraz zasad użycia broni palnej przez oddziały i pododdziały zwarte Policji (Dz. U. Nr 135, poz. 1132) wydane właśnie "na podstawie art. 17 ust. 4 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji" wprowadziło odmienną niż ustawa regulację, albowiem stanowi:
"§ 3.
- 1. Policjanci przed użyciem broni palnej są obowiązani:
- 1) po uprzednim okrzyku "POLICJA" wezwać osobę do zachowania się zgodnego z prawem, a w szczególności do natychmiastowego porzucenia broni lub niebezpiecznego narzędzia, zaniechania ucieczki, odstąpienia od bezprawnych działań lub użycia przemocy;
- 2) w razie niepodporządkowania się wezwaniom określonym w pkt 1 zagrozić użyciem broni palnej, wzywając: "STÓJ - BO STRZELAM";
- 3) oddać strzał ostrzegawczy w bezpiecznym kierunku, jeżeli wezwania określone w pkt 1 i 2 okażą się bezskuteczne.
- 2. Przepisów ust. 1 nie stosuje się w sytuacjach, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 1, 3, 5 i 8 ustawy, a także w innych przypadkach, gdy z zachowania osoby posiadającej broń lub niebezpieczne narzędzie wynika, że wszelka zwłoka groziłaby bezpośrednim niebezpieczeństwem dla życia lub zdrowia ludzkiego.
- 3. Użycie broni palnej w sytuacji, o której mowa w ust. 2, musi być poprzedzone okrzykiem "POLICJA"."
Treść powyższego § 3 ust. 1 cyt. Rozporządzenia sugeruje, że "przed użyciem broni palnej" można "oddać strzał ostrzegawczy", czyli sugeruje, że czym innym jest "użycie broni", a czym innym "oddanie strzału ostrzegawczego", jak zarzuca to skarżący. Na takie rozróżnienie pojęciowe wskazuje wprost § 5 ust. 1 tego Rozporządzenia: "W każdym przypadku użycia broni palnej lub oddania strzału ostrzegawczego policjant jest obowiązany niezwłocznie powiadomić o tym dyżurnego najbliższej jednostki organizacyjnej Policji."
Powyższe - zdaniem Sądu - świadczy o niespełnieniu przez wskazane wyżej Rozporządzenie wymogów aktu wykonawczego, które zamiast precyzować szczegółowe warunki i sposoby postępowania przy użyciu broni palnej przez policjantów, jak chciał tego ustawodawca w delegacji ustawowej, w rzeczywistości wprowadza pojęcia sprzeczne z pojęciami użytymi w ustawie. Rozporządzenie to, zdaniem Sądu, budzi wątpliwości interpretacyjne i stwarza wyjątkowo niebezpieczne sytuacje, gdyż powoduje u funkcjonariuszy policji niedopuszczalną możliwość pozaustawowego użycia przez nich broni. W przypadku bowiem braku znajomości systematyki prawa i nadrzędności ustawy w stosunku do przepisów wykonawczych -ten akt prawny niższego rzędu stwarza możliwość "oddawania strzałów ostrzegawczych" przez policjantów w sytuacjach innych, niż ściśle określa to art. 17 ustawy o Policji.
W oparciu o powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że omawiane wyżej Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 lipca 2005r. jest aktem prawnym dalekim od "przyzwoitej legislacji" i zwraca uwagę na ujawnione w tej sprawie niebezpieczeństwo stosowania aktu wykonawczego z pominięciem ustawy.
Mając na względzie konieczność prawidłowego stosowania przepisów art. 17 ustawy o Policji Sąd uznał, że skarga nie zawiera żadnego zarzutu mogącego być uwzględnionym i stwierdził, że organy obu instancji wydając zaskarżone orzeczenia nie naruszyły prawa - a przeto skargi nie uwzględnił i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł - jak w sentencji.