Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowiez 13 czerwca 2012 r., sygn. akt III SA/Kr 493/11

Uzasadnienie

Kierownik studiów doktoranckich na Wydziale [...] Uniwersytetu decyzją nr [...] z dnia [...] 2011 r, wydaną na podstawie art. 197 ust. 1-4 ustawy z dnia 27 lipca 2005r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.), § 10 ust. 1 uchwały nr [...] Senatu Uniwersytetu z dnia [...] 2009r. w sprawie Regulaminu studiów doktoranckich na Uniwersytecie, a także art. 207 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym w związku z art. 104 kpa, skreślił A. P. – I. ze studiów doktoranckich na Wydziale [...].

W uzasadnieniu organ l instancji wskazał, że zgodnie z art. 197 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym doktorant jest obowiązany postępować zgodnie z treścią ślubowania i regulaminem studiów doktoranckich. Przepis art. 189 ust. 2 tej ustawy stosuje się odpowiednio, stąd doktorant jest obowiązany w szczególności do uczestniczenia w zajęciach dydaktycznych i organizacyjnych zgodnie z regulaminem studiów, składania egzaminów, odbywania praktyk i spełniania innych wymogów przewidzianych w planie studiów, a także przestrzegania przepisów obowiązujących w uczelni. Do podstawowych obowiązków doktorantów, należy też, stosownie do ust. 2 art. 197 Prawa o szkolnictwie wyższym realizowanie programu studiów doktoranckich oraz prowadzenie badań naukowych i składanie sprawozdań z ich przebiegu.

Ponadto zgodnie z ust. 3 tego przepisu doktoranci mają obowiązek odbywania praktyk zawodowych w formie prowadzenia zajęć dydaktycznych lub uczestniczenia w ich prowadzeniu. Na podstawie art. 197 ust. 4 Prawa o szkolnictwie wyższym i § 10 ust. 1 regulaminu studiów doktoranckich kierownik studiów doktoranckich podejmuje decyzje o skreśleniu z listy doktorantów w przypadku stwierdzenia niezrealizowania obowiązków niezbędnych do zaliczenia roku, negatywnej opinii opiekuna naukowego lub innych podstawowych obowiązków regulaminowych.

W ocenie organu l instancji A. P. – I. nie wypełniła obowiązków doktoranta przeniesionych z roku akademickiego 2008/2009. Termin wypełnienia przez tych obowiązków upłynął bezskutecznie w dniu 31 grudnia 2009r., zaś A. P. – I. nie zgłaszała opiekunowi naukowemu, dziekanowi ani kierownikowi studiów doktoranckich żadnych informacji odnośnie przeszkód w tym zakresie związanych z finansowaniem badań czy też sytuacją osobistą, ani nie przedstawiała wniosków w tej sprawie. Kierownik wskazał, że w dniu 31 marca 2010r. A. P. – I. złożyła jedynie wniosek o przyznanie zapomogi z tytułu urodzenia dziecka, która została jej przyznana decyzją z dnia [...] 2010r. Dopiero w dniu 28 czerwca 2010r., a więc po upływie 6 miesięcy od upływu terminu wypełnienia obowiązków A. P. – I. przedłożyła prośbę o wydłużenie czasu w tym zakresie i w trybie nadzwyczajnym uzyskała zgodę na rozliczenie równoczesne zaległości roku III i roku IV do dnia 15 września 2010r.

W ocenie Kierownika, z akt sprawy wynikało jednoznacznie, iż A. P. – I. nie spełniła warunku zaliczenia roku III jak również roku IV. W ramach IV roku zrealizowała bowiem jedynie 36 godzin zajęć dydaktycznych. Kierownik powołał się na wyjaśnienia opiekuna studiów doktoranckich, z których wynikało, że w roku akademickim 2009/2010 z puli innych projektów badawczych realizowanych w Zakładzie [...] zakupiono dla A. P. – I. odczynniki (startery i reagenty do prowadzenia reakcji PCR), umożliwiające rozpoczęcie prac badawczych w ramach studiów doktoranckich. A. P. – I. otrzymała również gotowy materiał do badań, pochodzący od ponad 100 dzieci z [...] - próbki DNA oraz udostępniono A. P. – I. niezbędną aparaturę laboratoryjną, jak również zapewniono możliwość konsultacji merytorycznych. Pomimo tego A. P. – I. nie rozpoczęła żadnych badań. W dniu 19 listopada 2009r. opiekun poprosił A. P. – I. o dostarczenie dokumentacji z prowadzonych badań, lecz żadnych wyników ani wyjaśnień w tej sprawie nie przedstawiła.

Kierownik wskazał, że A. P. – I. od września 2009r. nie podjęła żadnej próby kontaktu z opiekunem, zaś jej działalność w Zakładzie [...] sprowadzała się wyłącznie do odbycia zajęć dydaktycznych. W ciągu roku akademickiego 2009/2010 A. P. – I. nie wykazała żadnej aktywności badawczej. Zatem wobec stwierdzenia niezrealizowania w roku akademickim 2009/2010 obowiązku wynikającego z ust. 2 art. 197 Prawa o szkolnictwie wyższym oraz § 9 ust 2 regulaminu studiów doktoranckich orzeczono o skreśleniu A. P. – I. ze studiów doktoranckich.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła A. P. – I. podając, że wypełniła wszystkie obowiązki doktoranta, "których wypełnienia [...] jej nie uniemożliwiło" ". Odwołująca się podała, że o problemach, jakie czynili jej pracownicy [...], uniemożliwiając tym samym wykonanie pracy badawczej, poinformowała Prorektora ds. [...] dnia 5 października 2009r. podczas rozmowy. Pismo z prośbą o pomoc złożyła do Prorektora dnia 12 października 2009r. Podkreśliła, że pisma z prośbami o pomoc wraz ze szczegółowymi opisami swojej sytuacji kilkakrotnie przesyłała do władz Uniwersytetu i nie otrzymała pomocy, o którą prosiła.

Rektor Uniwersytetu decyzją nr [...] z dnia 17 lutego 2011 r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 207 ust. 1 i art. 197 ust. 5 ustawy z dnia 27 lipca 2005r. Prawo o szkolnictwie wyższym oraz § 10 ust. 3 uchwały nr [...] Senatu Uniwersytetu z dnia [...] 2009r. w sprawie Regulaminu studiów doktoranckich na Uniwersytecie, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Rektor wskazał, że z opinii opiekuna naukowego wydanych 6 września 2010r. i 28 września 2010r. wynikało jednoznacznie, iż doktorantka w ramach realizowanych przy Zakładzie [...] projektów badawczych posiadała możliwość prowadzenia prac badawczych w ramach studiów doktoranckich. Otrzymała materiał do badań, udostępniono jej aparaturę laboratoryjną oraz zapewniono możliwość konsultacji merytorycznych. Jednak A. P. – I. z tej możliwości nie skorzystała, zaś poproszona przez opiekuna naukowego w dniu 19 listopada 2009r. o dostarczenie dokumentacji z przeprowadzanych badań, nigdy nie przedstawiała żadnych wyników ani nie opracowała stosownego wniosku na konkurs w ramach projektów własnych pod kierunkiem wskazanego jej asystenta Zakładu. Rektor podkreślił, że od września 2009r. A. P. – I. nie kontaktowała się z opiekunem naukowym, nie składała do niego również żadnych wniosków w formie pisemnej.

Natomiast od października 2009r. doktorantka podjęła aktywną korespondencję z Rektorem i Prorektorem ds. [...], w której domagała się wypłaty stypendium doktoranckiego, ukarania osób, które jej zdaniem przekazały jej fałszywe informacje odnośnie tego stypendium, jak również spowodowania przyznania środków na badania naukowe. Rektor wyjaśnił, w jakim trybie powinny być załatwiane powyższe kwestie i podał, że mimo wyraźnego pouczenia w tym zakresie A. P. – I. nie skorzystała z przysługujących jej środków i dopiero 14 września 2010r. wystąpiła do Kierownika Studiów Doktoranckich o przedłużenie okresu odbywania tych studiów, który jednak z wyżej opisanych powodów nie mógł być rozpatrzony pozytywnie. W tym stanie rzeczy Rektor uznał, że zostały spełnione przesłanki do skreślenia A. P. – I. z listy uczestników studiów doktoranckich.

Skargę na decyzję Rektora wniosła A. P. – I., zarzucając jej naruszenie:

1. - art. 7 w związku z art. 77 § 1 kpa ze względu na niezebranie wyczerpującego materiału dowodowego prowadzącego do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy;
2. - art. 81 kpa z uwagi na uniemożliwienie skarżącej wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego;
3. - art. 80 kpa z uwagi na błędną ocenę zebranego materiału dowodowego;
4. - art. 107 § 3 kpa w związku z art. 8 kpa ze względu na niepełne uzasadnienie faktyczne decyzji, sprzeczne z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz świadomości i kultury prawnej obywateli;
5. - art. 9 kpa z uwagi na nierzetelne informowanie skarżącej o jej sytuacji prawnej;
6. - art. 65 § 1 kpa ze względu na nieprzekazanie przez organ, do którego wniesiono, pism skarżącej do właściwego organu, co miało bezpośredni skutek w postaci skarżonej decyzji;
7. - § 10 regulaminu studiów doktoranckich w związku z art. 197 ust. 4 Prawa o szkolnictwie wyższym w związku z §14 lit. j regulaminu studiów doktoranckich ze względu na bezpodstawne skreślenie z listy doktorantów;
8. - Art. 13 ust. 1 pkt 2 Prawa o szkolnictwie wyższym w związku z §1 ust. 2 Statutu Uniwersytetu z uwagi na postępowanie organu w sposób wskazujący na brak poszanowania praw człowieka.

W odpowiedzi na skargę Rektor Uniwersytetu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), w skrócie p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z treścią art. 134 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Orzekanie - w myśl art. 135 ustawy następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit.c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, częściowo z przyczyn w niej podnoszonych, częściowo zaś z powodu stwierdzenia przez sąd z urzędu naruszeń prawa mających wpływ na wynik sprawy.

W pierwszej kolejności przytoczenia wymaga stan prawny obowiązujący w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Stan ten przedstawiał się następująco:

Studia doktoranckie uregulowane są przepisami art. 195 - 201 Rozdziału 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. nr 164, poz. 1365 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Na podstawie art. 201 ustawy, Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego wydał w dniu 19 grudnia 2006 r. Rozporządzenie w sprawie studiów doktoranckich prowadzonych przez jednostki organizacyjne uczelni (Dz.U. z 2007 r., nr 1, poz. 3), które obowiązywało do dnia 4 listopada 2011 r.

Zgodnie z art. 196 ust. 2 ustawy w brzmieniu wówczas obowiązującym, organizację i tok studiów doktoranckich w zakresie nieuregulowanym w ustawie oraz w odrębnych przepisach określa regulammin studiów doktoranckich. Przepisy art. 161 i 162 stosuje się odpowiednio. Na tej podstawie Senat Uniwersytetu podjął w dniu [...] 2009 roku Uchwałę nr [...] w sprawie Regulaminu studiów doktoranckich na Uniwersytecie, jednocześnie uchylając swoją uchwałę (w sprawie regulaminu studiów doktoranckich) z dnia [...] 2006 roku ze zmianami. Postanowienia regulaminu studiów doktoranckich uchwalonego uchwałą Senatu Uniwersytetu z dnia [...] 2009 roku weszły w życie z dniem 1 października 2009 r. Powyższą uchwałą Senatu Uniwersytetu uchylona została Uchwała Senatu Uniwersytetu z dnia [...] 2006 r. nr [...] w sprawie studiów doktoranckich, wprowadzająca regulamin studiów doktoranckich na Uniwersytecie. Regulamin ten obowiązywał w okresie od dnia 1 października 2006 r. do dnia 30 września 2009 r.

Zatem w okresie od 1 października 2006 r. do 17 lutego 2011 r. tj. od rozpoczęcia przez skarżącą studiów doktoranckich do wydania ostatecznej decyzji o skreśleniu z listy uczestników studiów doktoranckich obowiązywały:

Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym, dalej zwana ustawą, Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 19 grudnia 2006 r. w sprawie studiów ddoktoranckich prowadzonych przez jednostki organizacyjne uczelni, dalej zwane rozporządzeniem, Regulamin studiów doktoranckich na Uniwersytecie z dnia [...] 2006 r. i Regulamin studiów doktoranckich na Uniwersytecie z dnia [...] 2009 r.

Przepis art. 197 ust. 1 ustawy nakłada na doktoranta obowiązek postępowania zgodnie z treścią ślubowania i regulaminem studiów doktoranckich. Odpowiednie stosowanie art. 189 ust. 2 ustawy przewidziane w tym przepisie oznacza, że do obowiązków studenta studiów doktoranckich należy w szczególności: uczestniczenie w zajęciach dydaktycznych i organizacyjnych zgodnie z regulaminem studiów, składanie egzaminów, odbywanie praktyk i spełnianie innych wymogów przewidzianych w planie studiów, oraz przestrzeganie przepisów obowiązujących w uczelni. Zgodnie z treścią ust. 2 i 3 przepisu art. 197 ustawy, do obowiązków doktorantów, poza obowiązkami określonymi zgodnie z ust. 1, należy realizowanie programu studiów doktoranckich oraz prowadzenie badań naukowych i składanie sprawozdań z ich przebiegu, odbywanie praktyk zawodowych w formie prowadzenia zajęć dydaktycznych lub uczestniczenia w ich prowadzeniu.

Przepis art. 197 ustawy w ust. 4 przewiduje, ze doktoranci, którzy nie wywiązują się z obowiązków, o których mowa w ust. 1-3, mogą zostać skreśleni z listy uczestników studio w doktoranckich. Decyzję o skreśleniu podejmuje kierownik studiów. Kompetencja kierownika studiów doktoranckich do skreślenia z listy doktorantów została powtórzona w § 10 regulaminu studiów doktoranckich obowiązującego w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Zgodnie z tym przepisem, kierownik studiów doktoranckich podejmuje decyzję o skreśleniu z listy doktorantów w przypadku identycznym jak to reguluje przepis art. 197 ust. 1 ustawy (§ 10 ust. 1 pkt a) regulaminu), w przypadku niezrealizowania obowiązków wynikających z realizacji programu studiów doktoranckich oraz nieprowadzenia badań naukowych i niezłożenia sprawozdań z ich przebiegu, przy czym opinię w tej sprawie przedstawia kierownikowi studiów opiekun naukowy (§ 10 ust. 1 pkt. b)), w przypadku stwierdzenia zatrudnienia doktoranta na etacie rezydenckim (§ 10 ust./.. 1 pkt. c)), oraz w przypadkach naruszenia warunków dotyczących wnoszenia czesnego, określonych w uchwale, o której mowa w § 3 ust. 4 (§ 10 ust. 1 lit. d)).

Z powyższego wynika, że przyczyny upoważniające kierownika studiów doktoranckich do skreślenia z listy doktorantów określone w § 10 ust. 1 lit. a i lit. b są tożsame z podstawami skreślenia z tej listy przewidzianymi w art. 197 ust. 1 i 2 ustawy. Oprócz tych przyczyn regulamin przewiduje w § 10 ust. 1 lit. c i d dwie dodatkowe podstawy skreślenia z listy doktorantów. Regulamin powtarza także w § 10 ust. 1 i ust. 2 zapis art. 197 ust. 4 ustawy dotyczący kompetencji kierownika studiów doktoranckich do pojęcia decyzji o skreśleniu z listy uczestników studiów doktoranckich.

Stan sprawy wymaga także przedstawienia regulacji dotyczącej czasu trwania studiów doktoranckich, podstaw i zasad ich przedłużania a także podstaw i zasad przedłużania terminów okresów zaliczeniowych na studiach doktoranckich, przenoszenia niektórych obowiązków doktoranta na następny rok akademicki, oraz relacji między tymi przepisami.

W stanie prawnym kontrolowanej sprawy, przepis § 2 ust. 1 rozporządzenia stanowił, że studia doktoranckie trwają nie dłużej niż 4 lata, zaś przepis § 4 ust. 1 regulaminu stanowił, że trwają one cztery lata. Różnica interpretacyjna wynikająca z użycia w rozporządzeniu określenia "nie dłużej niż" pozostaje bez znaczenia w kontrolowanej sprawie. Rozporządzenie przewidywało możliwość przedłużenia tego okresu, a regulacja ta została powtórzona w regulaminie (§ 4).

l tak zarówno rozporządzenie w § 2 ust. 2 jak i regulamin z 2009 r. w § 4 ust. 2 stanowiły, że kierownik studiów doktoranckich przedłuża okres odbywania studiów doktoranckich o okres odpowiadający czasowi trwania urlopu macierzyńskiego określonego w odrębnych przepisach. Regulamin obowiązujący w okresie od 1 października 2006 r. do 30 września 2009 r. nie zawierał regulacji będącej powtórzeniem § 2 ust. 2 obowiązującego rozporządzenia, co jednak nie oznacza, że studia doktoranckie nie ulegały przedłużeniu o okres odpowiadający czasowi trwania urlopu macierzyńskiego określonego w odrębnych przepisach. Obowiązywał bowiem w tym zakresie przepis § 2 ust. 2 rozporządzenia i brak analogicznego zapisu w regulaminie nie mógł pozbawiać go mocy obowiązującej, ani uprawniać stosownych organów do jego pomijania.

Inne przyczyny przedłużenia studiów doktoranckich przewidywał § 2 ust. 3 rozporządzenia. Zgodnie z tym przepisem w uzasadnionych przypadkach kierownik studiów doktoranckich mógł przedłużyć okres ich odbywania przy jednoczesnym zwolnieniu z obowiązku uczestniczenia w zajęciach, w szczególności w przypadku: czasowej niezdolności do odbywania studiów spowodowanej chorobą, sprawowania osobistej opieki nad chorym członkiem rodziny, oraz sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem do 4 roku życia lub dzieckiem o orzeczonej niepełnosprawności - łącznie nie więcej niż rok. Możliwość przedłużenia przez kierownika studiów doktoranckich tych studiów przewidywał nadto § 2 ust. 4 rozporządzenia w przypadku uzasadnionych koniecznością prowadzenia długotrwałych badań naukowych, na czas ich trwania, nie dłużej jednak niż o rok. Także te regulacje rozporządzenia powtarza w dosłownym brzmieniu regulamin studiów doktoranckich w § 4 ust. 2, 3 i 4 (oraz regulamin obowiązujący do dnia 30 września 2009 r.)

Z analizy powyższych przepisów wynika, że przedłużenie okresu odbywania studiów doktoranckich w niektórych przypadkach ma charakter obligatoryjny, zaś w niektórych przypadkach uzależnione jest od wyniku oceny kierownika studiów.

l tak nie podlega ocenie ani uznaniu kierownika studiów doktoranckich przedłużenie okresu ich odbywania w przypadku uzyskania przez doktoranta w trakcie studiów doktoranckich prawa do urlopu macierzyńskiego. Ówczesna regulacja rozporządzenia wskazuje, że okres studiów doktoranckich miał być przedłużony przez kierownika studiów bezwzględnie, bez konieczności spełnienia przez doktoranta żadnych dodatkowych warunków a także zdaniem sadu w formie nie wymagającej wydawania w tym przedmiocie orzeczenia w szczególnej formie. Obowiązujące w okresie studiów doktoranckich skarżącej i w dacie wydania zaskarżonej decyzji rozporządzenie nie przewidywało nawet konieczności złożenia stosownego wniosku w tym przedmiocie. W ślad za nim nie przewidywał takiego wymogu również regulamin (ani obowiązujący od 1.

10. 2009 r, ani poprzedni). Taka regulacja wskazuje, że przedłużenie okresu odbywania studiów doktoranckich, o którym mowa w § 2 ust. 2 rozporządzenia i § 4 ust. 2 regulaminu następowało bez konieczności składania w tym zakresie wniosku i musiało nastąpić niejako automatycznie, w przypadku powzięcia przez kierownika studiów doktoranckich udokumentowanej wiadomości o ziszczeniu się prawa do korzystania z urlopu macierzyńskiego. Uregulowanie to zostało zmienione. Obecna regulacja rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 5 października 2011 r. w sprawie studiów oraz stypendiów doktoranckich, które weszło w życie z dniem 5 listopada 2011 r. (Dz.U. z 2011 r., nr 225, poz. 1351), w§11 przewiduje, ze kierownik studiów doktoranckich przedłuża, na wniosek doktoranta okres odbywania studiów doktoranckich odpowiadający czasowi trwania urlopu macierzyńskiego (i innych urlopów związanych z urodzeniem dziecka, oraz urlopu ojcowskiego). Nie ulega więc wątpliwości, że dopiero od dnia 4 listopada 2011 r. przedłużenie okresu odbywania studiów doktoranckich o okres odpowiadający czasowi trwania urlopu macierzyńskiego (i urlopów określonych w § 11 ust.1 tego rozporządzenia) musi nastąpić i nie zależy od uznania kierownika studiów doktoranckich, ale tylko w przypadku, gdy zostanie złożony w tym przedmiocie stosowny wniosek. Regulacja ta weszła jednak w życie już po wydaniu zaskarżonej decyzji.

Wyżej opisany stan prawny wywołuje istotne konsekwencje, jeżeli chodzi o ocenę sytuacji prawnej skarżącej w związku z urodzeniem w trakcie odbywania studiów doktoranckich dwojga dzieci. Ma także istotny wpływ na wynik sądowej kontroli w niniejszej sprawie.

Skarżąca rozpoczęła stacjonarne studia doktoranckie na Wydziale [...] w roku akademickim 2006/2007. Pierwszy i drugi rok studiów, tj. rok akademicki 2006/2007 i 2007/2008 skarżąca zaliczyła z pozytywnymi wynikami, o czym świadczy dokumentacja zgromadzona w przedstawionych przez Rektora Uniwersytetu aktach administracyjnych.

Wnioskiem z dnia 7.

10. 2008 r. skarżąca zwróciła się do Dziekana Wydziału [...] o udzielenie urlopu dziekańskiego na rok 2008/2009 z zachowaniem prawa do otrzymywania stypendium naukowego, z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem urodzonym [...] 06. 2008 r.

Dnia 17.

1. 11. 2008 r. Dziekan Wydziału [...] przyznał skarżącej jednorazowo urlop dziekański w terminie od 1.

1. 10. 2008 r. do 30.09.2009 r, bez prawa do stypendium. Zgodnie z § 2 ust. 2 rozporządzenia już w tej dacie studia doktoranckie skarżącej ulegały przedłużeniu o okres odpowiadający czasowi trwania urlopu macierzyńskiego i to nawet bez stosownego wniosku skarżącej w tym zakresie (kopia odpisu skr. aktu urodzenia w aktach adm.).

Dnia [...] lutego 2010 r. skarżąca urodziła drugie dziecko (odpis skr. aktu urodzenia w aktach adm.). Także w tej sytuacji studia doktoranckie skarżącej ulegały przedłużeniu o kolejny okres odpowiadający czasowi trwania urlopu macierzyńskiego, również bez konieczności składania w tym przedmiocie wniosku przez skarżącą. (§ 2 ust. 2 rozporządzenia).

Uzasadnienie zaskarżonej decyzji, ani uzasadnienie decyzji ją poprzedzającej nie zawierają żadnych ustaleń w przedmiocie terminu ukończenia przez skarżącą studiów doktoranckich z uwzględnieniem przepisu § 2 ust. 2 rozporządzenia. Skoro treść uzasadnienia decyzji administracyjnej jest odzwierciedleniem toku rozumowania i wyrażeniem argumentacji faktycznej i prawnej organu podejmującego decyzję, to brak jakichkolwiek ustaleń w tym zakresie świadczy o tym, że żaden z organów kwestii tej nie rozważał, ani nie uwzględnił w swoim rozstrzygnięciu. Brak także w aktach administracyjnych jakichkolwiek śladów świadczących o rozważaniu tej kwestii przez organy właściwe do podejmowania decyzji w sprawach przedłużania skarżącej terminów do zaliczenia III i IV roku studiów, oraz skreślenia z listy uczestników studiów doktoranckich. Prawo skarżącej doi przedłużenia studiów doktoranckich nie było brane pod uwagę od chwili wystąpienia przez skarżącą z prośbą o udzielenie urlopu dziekańskiego, kiedy to już studia skarżącej ulegały przedłużeniu, aż do wydania zaskarżonej decyzji, mimo iż skarżąca w pismach adresowanych do Kierownika studiów jak i do Prorektora Uniwersytetu ds. [...] zwracała się z prośbami o przedłużenie studiów doktoranckich.

Treść tych pism, oraz wiedza na temat urodzenia przez skarżącą dzieci powinna byłą skłonić organy do dokładnego wyjaśnienia sytuacji skarżącej w świetle treści § 2 ust. 2 rozporządzenia, przy czym nie może powodować ujemnych dla skarżącej skutków kierowanie tych pism z pominięciem kierownika studiów doktoranckich. W takiej bowiem sytuacji, organ uczelni, do którego skierowano pismo obowiązany był przekazać je w zakresie należącym do kompetencji innego organu temu -właściwemu organowi. Pominięcie regulacji zawartej w § 2 ust. 2 rozporządzenia doprowadziło do niewyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności. W tej sytuacji nie sposób bowiem stwierdzić, czy decyzja o skreśleniu skarżącej nie zapadła w okresie, w którym - zgodnie z przepisami prawa - skarżąca była doktorantką w "normalnym" swoim toku studiów, tj. przy uwzględnieniu § 2 ust. 2 rozporządzenia (bez uwzględniania składanych wniosków o przedłużenie okresów zaliczeniowych III i IV roku studiów doktoranckich).

Skoro Kierownik studiów doktoranckich obowiązany był je dwukrotnie przedłużyć, mogła zachodzić sytuacja, że niektóre decyzje o przedłużeniu skarżącej obowiązku zaliczenia III i IV roku były bezprzedmiotowe, z uwagi na i tak już ustawowo przedłużony okres studiów. Nie jest jednak rolą sądu administracyjnego dokonywanie niezbędnych do prawidłowego rozstrzygnięcia ustaleń faktycznych. Kierownik studiów doktoranckich winien był ustalić w toku trwania studiów skarżącej, na podstawie stosownych przepisów prawa czas trwania urlopów macierzyńskich przysługujących skarżącej z tytułu urodzenia dzieci a następnie ustalić w jakiej dacie skarżąca, przy uwzględnieniu § 2 ust. 2 rozporządzenia powinna ukończyć studia doktoranckie i poinformować o tej dacie skarżącą. Skoro nie uczynił tego Kierownik studiów doktoranckich mimo posiadanych informacji o urodzeniu przez skarżącą dzieci i zaniechał przedłużenia -dwukrotnie - studiów skarżącej, do czego był bezwzględnie zobowiązany, to powinien był przy podejmowaniu decyzji o skreśleniu skarżącej z listy uczestników studiów doktoranckich uwzględnić treść § 2 ust. 2 rozporządzenia.

Poczynienie tych ustaleń było także obowiązkiem organu odwoławczego, który na podstawie art. 138 kpa, jako organ drugiej instancji dysponował możliwościami uzupełnienia materiału dowodowego i ponownego rozważenia sytuacji skarżącej. Powyższe zaniechania mają skutek nie tylko w postaci braku czysto matematycznego wyliczenia okresu, o jaki przedłużały się studia doktoranckie skarżącej z uwagi na treść § 2 ust.2 rozporządzenia. Określenie zgodnego z prawem terminu zakończenia studiów miało niewątpliwie wpływ na ocenę wyników pracy skarżącej w kontekście możliwości uzupełnienia przez skarżącą powstałych zaległości. Przy ocenie zasadności wniosków skarżącej z dnia 23.

1. 06. 2009 r., 12.
2. 10. 2009 r., 14.

1. 09. 2010r. i 14.
2. 10. 2010 r. organy uczelni winny były brać pod uwagę rzeczywisty, wynikający z przepisów rozporządzenia termin ukończenia studiów doktoranckich przez skarżącą, czyli termin czteroletni, przedłużony o okres odpowiadający czasowi trwania dwóch urlopów macierzyńskich, a dopiero z uwzględnieniem powyższego rozpoznawać wnioski dotyczące przedłużenia studiów z przyczyn zdrowotnych i innych (udokumentowana długotrwała choroba skarżącej, konieczność opieki nad dziećmi w wieku do lat 4) mające za podstawę przepisy § 2 ust. 3 rozporządzenia.

Nie bez znaczenia także dla oceny możliwości wywiązania się przez skarżącą z obowiązków doktoranta była okoliczność, że skarżącej udzielono urlopu dziekańskiego w terminie od 1.

1. 10. 2008 r. do 30.

1. 09. 2009 r. i skarżąca faktycznie z tego urlopu korzystała. W tym okresie skarżąca, na swoją prośbę uwzględnioną przez Kierownika studiów doktoranckich uczestniczyła w zajęciach - kursie "bioetyki w badaniach naukowych", oraz kursie filozofii. Pismem z dnia 22 czerwca 2009 r. Dziekan Wydziału [...] poinformował skarżącą, że uchyla decyzję z dnia [...] 2008 r. dotyczącą udzielenia urlopu dziekańskiego. Obowiązujące przepisy prawa nie przewidują możliwości uchylenia decyzji o przyznaniu urlopu dziekańskiego po wykorzystaniu go niemal w całości, zatem takie działanie nie miało podstawy prawnej. Stwierdzić też należy, że fakt wykorzystania przez skarżącą przyznanego jej urlopu niemal w całości (z wyjątkiem okresu od 22.06. 2009r. do 30.09.2009r.) spowodował powstanie faktycznych skutków w postaci nie kontynuowania w tym okresie obowiązków doktoranta w szczególności badań naukowych, za wyjątkiem tych obowiązków, na których odbywanie wyrażono zgodę, oraz powrót do obowiązków doktoranta, w których wykonywaniu skarżąca miała uzasadniona przerwę spowodowana przyznanym jej urlopem. Okoliczność ta także zaważyła w sposób negatywny na ocenie osiągnięć skarżącej. Nie sposób jednak nie zauważyć, że zasadniczym motywem zwrócenia się przez skarżącą o "anulowanie" urlopu dziekańskiego, oraz uwzględnienia przez Dziekana tej prośby była sprawa wypłaty stypendium doktoranckiego za rok akademicki 2008/2009

Należy w związku z powyższym poddać także w wątpliwość zasadność wyznaczenia przez Kierownika studiów ostatecznego rozliczenia IV roku do 15.09. 2010 r., skoro studia skarżącej przedłużone były z mocy prawa.

W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 207 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia: "Do decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów a także w sprawach nadzoru nad działalnością uczelnianych organizacji studenckich oraz samorządu studenckiego, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (....)"• Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 października 2011 r. l OSK 1304/11: "Odpowiednie zastosowanie przepisów k.p.a. polega na zachowaniu przez organ minimum procedury administracyjnej, niezbędnej do załatwienia sprawy i zagwarantowania ustawowych uprawnień strony" (LEX nr 1069584).

Zatem organy orzekające o skreśleniu skarżącej z listy uczestników studiów doktoranckich obowiązane były do przestrzegania ogólnych zasad postępowania ustanowionych przepisami kpa. Z zasad tych wynika obowiązek przestrzegania prawa i podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy i jej załatwienia. Podkreślić więc należy, że zachowanie prawidłowego toku studiów doktoranckich poprzez stosowne i terminowe wypełniania przez doktoranta obowiązków wynikających z ustawy i rozporządzenia musi korespondować z uwzględnianiem przepisów prawa przez organy uczelni, w tym także tych przepisów, z uwzględnieniem obowiązku odpowiedniego stosowania kpa, które nakładają określone obowiązki na te organy, lub z których wynikają istotne dla uczestników studiów doktoranckich skutki, mogące rodzić konsekwencje prawne.

Wskazane wyżej uchybienia mające wpływ na wynik sprawy świadczą o tym, że zasady te nie były przez organy uczelni w sposób prawidłowy przestrzegane.

Zaskarżona decyzja jako podstawę prawną rozstrzygnięcia powołuje przepisy art. 138 § 1 pkt. 1 kpa, art. 207 ust. 1 i art. 197 ust. 5 ustawy, oraz § 10 ust. 3 regulaminu. Oznacza to, że w całości utrzymuje ona w mocy decyzję Kierownika studiów doktoranckich, powołującą jako podstawę skreślenia skarżącej z listy uczestników studiów doktoranckich przepis art. 197 ust. 1, 2, 3 i 4 ustawy. Oznacza to, że podstawą skreślenia z listy uczestników studiów doktoranckich było niewypełnienie przez skarżącą wszystkich obowiązków wynikających z ustawy i regulaminu. Takie stanowisko pozostaje w sprzeczności ze stanem faktycznym sprawy. Skarżąca - jak podaje Rektor w uzasadnieniu, zrealizowała 36 godzin dydaktycznych, jednak nie wiadomo, czy zaliczono je jako odbycie obowiązków z III czy IV roku studiów. Nie ustalono, jakie kursy i egzaminy skarżąca zaliczyła w ramach III roku studiów i w ramach IV roku studiów.

Zaskarżona decyzja nie wskazuje, z kotnego roku studio w skarżąca zostaje skreślona, co ma istotne znaczenie, jeżeli chodzi o status skarżącej. Raz jeszcze podkreślić należy, że wszystkie ustalenia organów dotyczą nieustalonego w ogóle terminu zakończenia przez skarżąca studiów i nie odniesienia go do realnych możliwości skarżącej.

Uzasadnienie zaskarżonej decyzji eksponuje natomiast okoliczności nie mające znaczenia dla stwierdzenia zaistnienia przesłanek z art. 197 ust. 4 ustawy.

Pozostawić należało bez uwag kwestię wypłacenia skarżącej stypendium za okres "anulowanego" urlopu dziekańskiego, oraz treść pism zarówno skarżącej jak i organów, które decydowały ostatecznie o wypłaceniu skarżącej "zaległego" stypendium. Zostało ono skarżącej wypłacone, po uprzednim "anulowaniu" urlopu dziekańskiego. Sprawa ta i treść korespondencji prowadzonej przez skarżącą w tej sprawie, także kierowanie pism do organów niewłaściwych nie może jednak w żaden sposób obciążać skarżącej i nie ma znaczenia dla zaistnienia przesłanek do skreślenia z listy uczestników studiów doktoranckich. W szczególności kierowanie pism do organów "niewłaściwych" nie zwalniało od przekazania ich właściwym podmiotom, co już wskazano wyżej, a organu odwoławczego od obowiązku ustosunkowania się w uzasadnieniu do zarzutów podnoszonych przez skarżącą w przedmiocie niemożności prowadzenia badań naukowych oraz skierowania wniosków o finansowanie badań z Centralnej Rezerwy Badań Własnych które to zarzuty podnoszone były przez skarżącą od dłuższego czasu.

Przy czym zdaniem sądu wskazywana przez skarżącą zmiana tematu pracy badawczej podkreślana jako jedna z przyczyn powodujących trudności w prowadzeniu badań nie może stanowić okoliczności mającej istotne znaczenia, bowiem nie była kwestionowana przez skarżącą w czasie odbywania przez skarżącą II roku studiów.

Jak wynika z powyższego, zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów prawa materialnego - § 2 ust. 2 i ust. 3 Rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 19 grudnia 2006 r. w sprawie studiów doktoranckich prowadzonych przez jednostki organizacyjne uczelni, które miało wpływ na wynik sprawy, oraz z naruszeniem przepisów art. 7, 77 i 107 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Tymi samymi wadami dotknięta była decyzja ją poprzedzająca. Wobec powyższego, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) i lit. c), oraz 135 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. W związku z uwzględnieniem skargi, na podstawie art. 152 p.p.s.a. orzeczono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana. O kosztach rozstrzygnięto na podstawie art. 200 ustawy.