Uzasadnienie
Przedmiotem skargi A.B. (dalej: doktorant/skarżący) jest decyzja Rektora Uniwersytetu z 17 stycznia 2022 r. (nr [...]) utrzymująca w mocy własną decyzję z 26 października 2021 r. (znak [...]), którą orzeczono o skreśleniu skarżącego z listy doktorantów z powodu negatywnego wyniku oceny śródokresowej.
Decyzja ta zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:
Skarżący podjął w roku akademickim 2019/2020 studia w Szkole Doktorskiej [...] Uniwersytetu (dalej: szkoła doktorska). Kształcenie prowadził na podstawie programu kształcenia i Indywidualnego Planu Badawczego (dalej: Plan). Dnia 15 września 2020 r. doktorant złożył sprawozdanie z przebiegu I roku studiów, a następnie przedstawił Plan, który 30 września 2020 r. został zatwierdzony przez kierownika programu doktorskiego. Z kolei sprawozdanie z II roku studiów zostało zatwierdzone 30 czerwca 2021 r. przez kierownika programu oraz pozytywnie zaopiniowane przez komisję w składzie:
kierownik programu doktorskiego, promotor i członek Rady Szkoły. Komisja ta zaznaczyła, że doktorant realizuje zajęcia zgodnie z programem, wykazywał się aktywnością na każdym polu, mimo że ograniczone były możliwości realizacji badań terenowych, które miały być przeprowadzone w [...].
W dniu 28 czerwca 2021 r. doktorant złożył raport śródokresowy z realizacji Planu. Raport został zatwierdzony przez promotora i kierownika programu. Do raportu załączył opracowanie dotyczące literatury przedmiotu, recenzję książki wraz z potwierdzeniem przyjęcia tekstu do publikacji oraz potwierdzenie uczestnictwa w trzech konferencjach.
Po zapoznaniu się z raportem śródokresowym, wysłuchaniu prezentacji doktoranta i przeprowadzeniu dyskusji, komisja oceniająca powołana do przeprowadzenia oceny śródokresowej (dalej: Komisja), na posiedzeniu [...] września 2021 r., podjęła jednogłośnie uchwałę negatywnie oceniającą realizację przez doktoranta Planu. W uzasadnieniu Komisja wskazała, że doktorant dobrze wywiązywał się z obowiązku realizacji programu kształcenia. Aktywność konferencyjną oceniono jako dostateczną, natomiast dorobek publikacyjny został uznany za niesatysfakcjonujący. W opinii Komisji, "tylko w nieznacznym stopniu (...) pandemia ograniczała możliwości realizacji możliwych działań", przy czym – jak stwierdziła Komisja – ani z Planu, ani z deklaracji doktoranta nie wynikało, że wyjazd w teren przyszłych badań był planowany. Zdaniem Komisji, jedynym istotnym zrealizowanym punktem Planu był przegląd literatury przedmiotu, którego jednak nie uznano za "szczególnie udany", bowiem spełniał jedynie podstawowe wymogi i – jak stwierdzono - zawierał sporo luk tematycznych.
W ocenie Komisji, doktorant nie wykazał się wystarczającym zaangażowaniem, nie wypracował wyraźnego stanowiska w kwestii zastosowania ram teoretycznych niezbędnych do wyjaśnienia podejmowanego zagadnienia, ma braki w konceptualizacji kluczowych pojęć, zaś sposób zdefiniowania problemu badawczego wzbudza wątpliwości Komisji. Zaprezentowany poziom wiedzy i refleksji teoretycznej nie wystarcza do prowadzenia badań na satysfakcjonującym poziomie, a przede wszystkim do ukończenia poszczególnych etapów postępowania w wyznaczonym czasie. Komisja wyraziła również wątpliwości odnośnie do warsztatu badawczego doktoranta. Konkludując, Komisja oceniła, że doktorant nie przepracował właściwie dotychczasowego okresu, co uniemożliwia wywiązanie się z przeprowadzenia badań i przygotowania rozprawy w wyznaczonym terminie.
W piśmie z 1 października 2021 r. doktorant złożył do powyższej uchwały zastrzeżenia formalne. Podniósł, że Komisja przekroczyła zakres podstaw wystawienia oceny śródokresowej, bowiem uzasadniła ją nie w oparciu o realizację Planu, lecz poprzez kwestionowanie samego projektu badań, jego założeń teoretycznych, kompetencji badawczych i ocenę efektów pracy nad dysertacją doktorską. Zaznaczył także, że protokół z posiedzenia Komisji nie odzwierciedla jego rzeczywistego przebiegu. Do zastrzeżeń załączył pozytywną opinię promotora. W odpowiedzi, dyrektor szkoły doktorskiej zaznaczył, że przepisy ustawowe nie przewidują odwołania od wyniku oceny śródokresowej, zaś przewidziany w § [...] Regulaminu oceny śródokresowej tryb wnoszenia zastrzeżeń dotyczy tylko warunków formalnych. Te zaś w sprawie nie zostały naruszone.
Decyzją z 26 października 2021 r., wydaną na podstawie art. 203 ust. 1 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, Dyrektor Szkoły Doktorskiej, działając z upoważnienia Rektora Uniwersytetu, skreślił doktoranta z listy doktorantów. Jako powód rozstrzygnięcia wskazał negatywny wynik oceny śródokresowej.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy doktorant podał, że jest w toku leczenia [...], co może utrudniać realizację zadań w toku studiów, a z opinii Działu ds. Osób Niepełnosprawnych Uniwersytetu wynika, że powinien mieć wydłużony czas potrzebny na przygotowanie osiągnięć naukowych w toku doktoratu. Podkreślił, że zrealizował terminowo wszystkie zadania Planu na pierwsze dwa lata kształcenia. Wskazał, że podczas posiedzenia Komisji doświadczył kpiących min, wrogiego tonu, poniżającego słownictwa, przerywania wypowiedzi, negowania jego wiedzy bez uzasadnienia, polecania protokolantce, aby nie notowała określonych wypowiedzi Komisji. Zaznaczył, że przepisy stanowią o ocenie "realizacji planu badawczego", zaś ocena komisji wykracza poza to pole. Jego zdaniem, ocena obciążeń, jakie doktorant postawił sobie w Planie, należy do promotora i kierownika programu, odpowiedzialnych za akceptację Planu.
Z kolei krytyka projektu badawczego należy do komisji rekrutacyjnej szkoły doktorskiej oraz promotora. Szerszej oceny postępów pracy dokonuje promotor, komitet doktorski i zespół oceniający, złożony z promotora, kierownika i przedstawiciela rady – wszystkie sprawozdania roczne zostały natomiast zaakceptowane. Komisja dokonuje oceny pracy na podstawie założeń Planu. W niniejszej sprawie, w ocenie skarżącego, komisja dokonała krytyki Planu i projektu badawczego. Do pisma doktorant załączył pozytywne opinie od pracowników naukowych (5 sztuk), od promotora i kierownika programu, od Rady Towarzystwa Doktorantów, relację świadka uczestniczącego w posiedzeniu Komisji oraz opinię Działu ds. Osób Niepełnosprawnych i zaświadczenie o stanie zdrowia.
Rektor Uniwersytetu decyzją z 17 stycznia 2022 r., wydaną na podstawie art. 203 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Wskazał, że Komisja składała się z doświadczonych nauczycieli akademickich, dających rękojmię prawidłowej oceny merytorycznej. Ocena wystawiona przez Komisję stanowi rozstrzygnięcie autonomiczne, a ustawa nie przewiduje odwołania od wyników oceny śródokresowej. Organ wskazał, że – przed terminem oceny śródokresowej –członkowie Komisji zapoznali się z dokumentacją złożoną przez doktoranta i sporządzili indywidualne opinie. Analizując treść uzasadnienia oceny Komisji, organ zaznaczył, że wskazane w ocenie dobre wywiązywanie się z obowiązku realizacji programu kształcenia, jest stwierdzeniem faktu, niepodlegającym ocenie śródokresowej i niemającym wpływu na końcową ocenę. Jak wskazał organ, wziąwszy pod uwagę protokół z posiedzenia, uchwałę Komisji i indywidualne opinie członków Komisji, należało uznać, że przeprowadzona przez Komisję ocena była rzetelna i konstruktywna, zaś członkowie Komisji sumiennie wypełnili swoje obowiązki.
Następnie Rektor wyraził opinię, że wydanie decyzji o skreśleniu z listy doktorantów, w przypadku negatywnej oceny śródokresowej, jest dla organu obligatoryjne. Zdaniem organu, w sprawie znajdzie zastosowanie analogia do linii orzeczniczej sądów dotyczącej autonomiczności ocen wystawionych podczas egzaminów. W tym zakresie powołano wyroki NSA z 2 grudnia 1994 r. I SA/1636/94, WSA w Warszawie z 8 sierpnia 2008 r. I SA/Wa 133/08, WSA w Bydgoszczy z 3 września 2014 r. II SA/Bd 651/14, WSA w Gliwicach z 13 marca 2017 r. IV SA/Gl 442/16 i WSA w Poznaniu z 24 sierpnia 2011 r. IV SA/Po 540/11.
Rektor podkreślił, że nie doszło do przekroczenia zakresu oceny. Według organu, ocenie w sprawie podlega nie tylko postęp prac doktoranta zgodnie z Planem, ale również ocena merytoryczna podjętych aktywności. Podsumował, że Komisja jest uprawniona do całościowej oceny aktywności naukowej doktoranta, zaś wynik oceny śródokresowej jest pochodną oceny tej aktywności z punktu widzenia Planu.
Nawiązując do kwestii przebiegu posiedzenia, organ stwierdził, że działanie Komisji nie wskazuje na wrogość względem doktoranta, lecz na dociekliwość i zainteresowanie tematem pracy. Nadmienił także, że pozytywne opinie promotora, jak też osób prowadzących zajęcia w ramach Szkoły Doktorskiej, czy towarzystwa doktorantów, nie są podstawą do wszczęcia jakichkolwiek działań dotyczących oceny śródokresowej.
Końcowo, organ przytoczył treść indywidualnych opinii członków Komisji sporządzonych w tej sprawie: dr. hab. A.A., prof. Uniwersytetu, z 24 września 2021 r., prof. dr hab. B.B. z 7 września 2021 r., dr. hab. C.C. prof. Uniwersytetu, z 24 września 2021 r., konstatując, że przedstawione dokumenty wskazują na rzetelną i prawidłową ocenę realizacji Planu.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – na opisaną wyżej decyzję – doktorant zarzucił naruszenie art. 203 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2021 r. poz. 478 ze zm., dalej: ustawa) w zw. z art. 202 ust. 2 i 3 ustawy, w zw. z § [...] Regulaminu Szkoły Doktorskiej [...] przyjętego uchwałą Senatu Uniwersytetu z [...] nr [...] (dalej: Regulamin szkoły doktorskiej), w zw. z § [...] Regulaminu przeprowadzania oceny śródokresowej. Skarżący podniósł, że opinia Komisji formalnie nazwana "oceną śródokresową" nie jest w istocie oceną, o której mowa w art. 202 ust 2 i 3 ustawy, bowiem nie dotyczy oceny realizacji indywidualnego planu badawczego.
Skarżący zarzucił również naruszenie przepisów postepowania, tj. art. 6, 7, 75 § 1 i 77 § 1 oraz art. 138 § 1 i 2 k.p.a. W ocenie skarżącego, organ sprzecznie z faktami stwierdził, że członkowie Komisji przed wydaniem oceny sporządzili indywidualne opinie, podczas gdy tylko prof. B.B. sporządziła opinię z datą 7 września 2021 r., zaś prof. A.A. i prof. C.C. wydali je dopiero 24 września 2021 r. Organ ustalił, że uchwała z uzasadnieniem została okazana doktorantowi [...] września 2021 r., co nie wynika z protokołu. Uchwała komisji nie jest opatrzona datą i podpisami, zaś okazane następczo doktorantowi uzasadnienie nie zawierało podpisu prof. B.B. Skarżący podniósł także naruszenie konstytucyjnej zasady równości, przez uznanie, że organ miałby być bezwzględnie związany oceną komisji, niepodlegającą w istocie żadnej weryfikacji.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji bądź stwierdzenie jej nieważności oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi podkreślono, że ocena śródokresowa nie odnosi się do Planu, tylko i wyłącznie którego realizacja mogłaby podlegać ocenie Komisji. Ani organ, ani Komisja nie wskazują, co miałoby zostać niezrealizowane z zaakceptowanego Planu, w związku z czym – w ocenie skarżącego - nie może być mowy o ocenie, która wedle ustawy miałaby dotyczyć zrealizowania planu. Jak zaznaczył skarżący, organ nie zbadał tych kwestii i powołując się na dyskrecjonalność Komisji podjął decyzję o skreśleniu z listy doktorantów. W sytuacji przekroczenia ustawowych kompetencji Komisji, organ nie jest taką oceną związany.
W odpowiedzi na skargę organ domagał się jej oddalenia, podtrzymując dotychczas wyrażone w sprawie stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do przesądzenia, czy dokonana przez Komisję ocena śródokresowa mogła być dla organu podstawą do wydania decyzji o skreśleniu skarżącego z listy doktorantów.
Zgodnie z art. 201 ust. 3 ustawy z dnia 20.07.2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. 2022 r., poz. 574; dalej akt ten powoływany jako "ustawa"), kształcenie w szkole doktorskiej jest prowadzone na podstawie programu kształcenia oraz indywidualnego planu badawczego. Plan ten jest opracowywany przez doktoranta, uzgadniany z promotorem i przedstawiany podmiotowi prowadzącemu szkołę doktorską w terminie 12 miesięcy od dnia rozpoczęcia kształcenia (art. 202 ust. 1 ustawy). Regulamin Szkoły Doktorskiej [...] Uniwersytetu w § [...] precyzuje, że Plan zawiera, w szczególności, zakres tematyczny rozprawy doktorskiej, zadania badawcze do zrealizowania w ramach rozprawy doktorskiej, sposób ich realizacji oraz harmonogram przygotowania rozprawy doktorskiej. Plan zatwierdzany jest przez kierownika programu doktorskiego.
Stosownie do art. 202 ust. 2 ustawy, realizacja Planu podlega ocenie śródokresowej w połowie okresu kształcenia określonego w programie kształcenia, a w przypadku kształcenia trwającego 6 semestrów – w trakcie czwartego semestru. Ocena śródokresowa kończy się wynikiem pozytywnym albo negatywnym. Wynik oceny wraz z uzasadnieniem jest jawny (ust. 3). Ocena śródokresowa jest przeprowadzana przez komisję, w skład której wchodzą 3 osoby, w tym co najmniej jedna posiadająca stopień doktora habilitowanego lub tytuł profesora w dyscyplinie, w której przygotowywana jest rozprawa doktorska, zatrudniona poza podmiotem prowadzącym szkołę doktorską. Promotor i promotor pomocniczy nie mogą być członkami komisji (ust. 4).
Konsekwencje negatywnego wyniku oceny śródokresowej określa art. 203 ust. 1 pkt 1 ustawy. Zgodnie z tym przepisem, doktoranta skreśla się z listy doktorantów w przypadku negatywnego wyniku oceny śródokresowej. Językowa wykładnia powołanego przepisu ("doktoranta skreśla się") mogłaby skłaniać do stanowiska, że w przypadku negatywnej oceny śródokresowej, organ nie ma pola manewru i "automatycznie" musi dokonać skreślenia doktoranta z listy doktorantów. Oznaczałoby to w istocie, że doktorant nie ma żadnej realnej możliwości kwestionowania rozstrzygnięcia, od którego zależy jego dalsze kształcenie. Zgodnie bowiem z ustawą – co słusznie zauważył organ administracji – od oceny śródokresowej Komisji nie przysługuje środek odwoławczy.
Z kolei od decyzji o skreśleniu z listy doktorantów służy, co prawda, wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, jednak przy przyjęciu, że organ jest bezwzględnie związany oceną Komisji, sam fakt wydania negatywnej oceny uzasadniałby z góry trafność i prawidłowość decyzji o skreśleniu, nawet jeśli uzasadnienie tej oceny byłoby rażąco wadliwe, będąc np. zdawkowe lub nieodnoszące się do ustawowo sformułowanego wymogu oceny realizacji Planu. W tym miejscu warto zauważyć, że analiza przepisów Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, jak też i aktu wykonawczego do tej ustawy prowadzi do wniosku, że sam ustawodawca nie nadaje rozstrzygnięciu Komisji charakteru niepodważalnego i wyłączonego spod wszelkich ocen. Zgodnie z art. 261 pkt 6) ustawy, rzetelność przeprowadzania oceny śródokresowej, jest jednym z kryteriów ewaluacji jakości kształcenia w szkołach doktorskich, prowadzonej przez Komisję Ewaluacji Nauki.
W rozporządzeniu Ministra Edukacji i Nauki z 27 września 2021 r. w sprawie ewaluacji jakości kształcenia w szkole doktorskiej (Dz. U. 2021 r., poz. 1847), w § 2 pkt 6 lit a-d wskazano natomiast, że rzetelność przeprowadzania oceny śródokresowej należy ocenić przez pryzmat: doboru kryteriów i obiektywnych zasad przeprowadzania tej oceny, a także dostępności oraz jednoznaczności tych kryteriów i zasad, składu i kompetencji komisji przeprowadzającej tę ocenę, terminowości i sposobu przeprowadzania tej oceny, rzetelności działań podejmowanych przez podmiot w celu doskonalenia procesu przeprowadzania tej oceny.
Zwrócić należy uwagę, że art. 203 ust. 3 ustawy stanowi, że skreślenie z listy doktorantów następuje w drodze decyzji administracyjnej. Sprawa skreślenia doktoranta z listy, jest zatem sprawą administracyjną, do oceny której zastosowanie znajdą regulacje k.p.a., w tym ogólne zasady tego postępowania wyrażone w art. 6, art. 7, czy art. 15 (por. wyrok WSA w Warszawie z 24 listopada 2020 r. sygn. II SA/Wa 1174/20, wyrok WSA w Białymstoku z 24 lutego 2022 r. sygn. II SA/Bk 18/22 wyrok WSA w Warszawie z 24 maja 2021 r. sygn. II SA/Wa 416/21). Zgodnie ze wskazanymi wyżej przepisami, organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, a w toku postępowania stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
Organ jest przy tym obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 par. 1 k.p.a.). Z powyższego wynika, że w trakcie postępowania administracyjnego, przed wydaniem decyzji o skreśleniu z listy doktorantów, organ powinien skontrolować czy ocena śródokresowa, na podstawie której zamierza wydać negatywne dla doktoranta rozstrzygnięcie, została sporządzona zgodnie z wymogami zawartymi w art. 202 ust. 2-4 ustawy. Odmienna bowiem ocena tego aspektu oznaczałoby, że rola organu administracji byłaby w istocie marginalna, skoro ograniczałaby się jedynie do technicznego zredagowania treści decyzji, zaś faktyczne rozstrzygnięcie kwestii skreślenia danej osoby z listy doktorantów podejmowałaby Komisja, w ramach wydania negatywnej oceny śródokresowej, która to ocena – co wyżej już wskazano – nie podlegałaby jakiejkolwiek kontroli.
Zauważyć przy tym należy, że nawet w powołanych przez organ administracji orzeczeniach, dotyczących przebiegu egzaminów i autonomiczności prac komisji egzaminacyjnych na studiach, zaznacza się stanowczo, że "przyczyna skreślenia z listy studentów musi być zgodna z prawem" (wyrok WSA w Poznaniu z 24 sierpnia 2011 r. sygn. IV SA/Po 540/11). Zatem, wyłączenie oceny śródokresowej dokonanej przez Komisję, spod jakiejkolwiek kontroli organu, jest nie do zaakceptowania z punktu widzenia zasad postępowania administracyjnego i reguł Państwa Prawa. Przyjęcie bowiem, że organ administracji, w postępowaniu w sprawie skreślenia z listy doktorantów, nie jest uprawniony do oceny zgodności z prawem rozstrzygnięcia Komisji sprawiałoby, że istnienie trybu odwoławczego, byłoby w istocie fikcją.
Analiza zaskarżonej decyzji wskazuje, że słuszność stanowiska o konieczności skontrolowania przez organ w trakcie postepowania, czy przedstawiona ocena śródokresowa spełnia warunki określone w art. 202 ust. 2-4 ustawy, dostrzega również organ, choć stanowisko wyrażone w tym względzie nie jest stanowcze i konsekwentne. W zaskarżonej decyzji bowiem, mimo kilkukrotnego podnoszenia, że przedmiotowa decyzja ma charakter związany ("wydanie decyzji na ww. podstawie jest obligatoryjne", s. 7; "w przypadku negatywnego wyniku oceny śródokresowej skreślenie z listy doktorantów ma charakter obligatoryjny", s. 13; "w sytuacji wydania negatywnej oceny (...) obowiązkiem właściwego organu jest skreślenie takiej osoby z listy doktorantów", s. 13), równie często organ przyznaje rację stanowisku, że rozstrzygnięcie Komisji musi zostać ocenione pod względem jego zgodności z prawem, a także rzetelności ("przeprowadzona przez Komisję ocena była oceną rzetelną i konstruktywną", s. 5-6; "nie doszło tutaj do przekroczenia zakresu oceny, jakim jest ocena realizacji planu badawczego", s. 10; "ocena komisji jest dyskrecjonalna, jednak w ocenie Organu musi spełniać określone standardy związane z rzetelnością w jej przeprowadzeniu, co w ocenie organu (...) miało miejsce", s. 11; "Zadaniem organu może być zatem co najwyżej ocena tego, czy proces przeprowadzenia oceny śródokresowej był zgodny z przepisami a także tego, czy przeprowadzona była w sposób odpowiadający wymogom rzeczowej ewaluacji dotychczasowych postępów doktoranta w zakresie realizacji indywidualnego planu badawczego", s. 11; "wskazane powyżej uwagi merytoryczne a także przebieg oceny nie mogą budzić wątpliwości co do rzetelności", s. 19).
Rektor Uniwersytetu, zwłaszcza w obszerniejszym uzasadnieniu decyzji z dnia 17.01.2022 r., podął próbę weryfikacji tego, czy w tej sprawie skreślenie doktoranta z listy, z uwagi na sporządzoną ocenę śródokresową będącą podstawą tego rozstrzygnięcia, przeprowadzone zostało w oparciu o normatywne kryteria określone w art. 202 ust. 2-4 ustawy. Przyjęte przez organ stanowisko i wnioski – były jednak, w ocenie sądu – nietrafne.
Zauważyć należy, że ustawa w art. 202 ust. 2 w zw. z ust. 4 stanowi, że zakresem oceny śródokresowej Komisji, objęta jest realizacja indywidualnego planu badawczego. Ocena ta ma zatem opierać się i odnosić do konkretnego, istniejącego dokumentu. Dokument ten zaś opracowany jest przez doktoranta, a następnie uzgadniany jest z promotorem i przedstawiany podmiotowi prowadzącemu szkołę doktorską. Nadto – zgodnie z § [...] Regulaminu Szkoły Doktorskiej Nauk [...] – indywidulany plan badawczy zatwierdzany jest także przez kierownika programu doktorskiego. Wg sądu, mając na uwadze treść wskazanych wyżej art. 202 ust. 2-4 ustawy śródokresowa ocena Komisji spełniałaby wymogi wynikające z tych przepisów, jeśli Komisja – odwołując się do konkretnych punktów Planu – oceniłaby, czy, i w jaki sposób, zostały one realizowane. Przedstawiony bowiem przez doktoranta, uzgodniony z promotorem i zatwierdzany przez kierownika programu Plan - jest swego rodzaju kontraktem, zawieranym między doktorantem, a uczelnią.
Przygotowując Plan, doktorant ma prawo oczekiwać, że to wyłącznie z realizacji postanowień w nim zawartych, będzie rozliczony podczas oceny śródokresowej. W ten bowiem sposób, doktorant uzyskuje wiedzę i pewność, co do tego, jakim wymogom będzie podlegał, i co będzie przedmiotem ocen. Aby więc ocena śródokresowa Komisji spełniała przesłanki z art. 202 ust. 2-4 ustawy, powinna ona - za wzorzec kontroli - przyjąć konkretne punkty Planu. W kontekście powyższego stwierdzić jednak trzeba, że powiązanie sporządzonej w tej sprawie oceny Komisji z Planem, prowadzi do wniosków świadczących o naruszeniu wskazanych wyżej przepisów ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Dostrzec bowiem należy, iż w częściach C i D Planu (k. 18-19 akt administracyjnych) doktorant wskazał cele i kursy planowane do realizacji w ciągu pierwszych dwóch lat uczestnictwa w szkole. Były to:
- • Zdobycie szczegółowej wiedzy na temat stanu wiedzy naukowej na temat pracy, efekt: opracowanie listy literatury z zakresu badanego przedmiotu.
W tym zakresie doktorant przygotował raport z systematycznego przeglądu literatury (k. 37-51). Komisja w uzasadnieniu oceny śródokresowej odnosi się do wykonanego raportu wskazując: "Członkowie komisji w swoich opiniach nie ocenili jednak poziomu jego wykonania za szczególnie udany. Spełniał on jedynie podstawowe wymogi i zawierał sporo luk tematycznych". W uzasadnieniu oceny Komisji próżno jednak szukać motywów takiego zapatrywania. Ewentualnego uzasadnienia zastrzeżeń Komisji w zakresie wskazanego aspektu pracy doktoranta, należy poszukiwać w opiniach indywidualnych sporządzonych przez poszczególnych członków Komisji. Stwierdzić jednak i podkreślić trzeba, że dokumenty te nie są częścią oceny, o której mowa w art. 202 ust. 2 ustawy (por. niżej). Warto przy tym zwrócić zarazem uwagę, że jeden z członków Komisji (prof. B.B.), w sporządzonej przed posiedzeniem Komisji opinii indywidualnej, ocenia opracowany przez doktoranta raport z literatury, jako "czytelny i merytorycznie poprawny. (...) zakres znajomości literatury przedmiotu oceniam dobrze".
W tych okolicznościach, i przy stwierdzonych brakach bliższego uzasadnienia uchwały w analizowanym aspekcie, nie sposób więc uznać, jakie w istocie powody mogły rzutować za dyskwalifikacją dokonanej przez doktoranta pracy.
- • Zdobycie doświadczenia w dydaktyce akademickiej, efekt: opracowanie konspektu zajęć i prowadzenie ćwiczeń.
Oceniając to zagadnienie, z akt sprawy wynika, że doktorant zrealizował 55 godzin praktyk w ramach dwóch różnych kursów (k. 35). Komisja zaś zupełnie nie odniosła się do realizacji tego punktu Planu.
- • Poszerzenie kompetencji i zwiększenie doświadczenia z zakresu wystąpień publicznych, efekt: prezentacje wygłoszone na konferencjach.
W tym aspekcie, akta sprawy wskazują, że doktorant uczestniczył w trzech konferencjach (k. 33 oraz 56-58), z czego w jednej – wyjątkowo prestiżowej. Komisja nie odniosła się do tego punktu Planu, natomiast oceniła aktywność konferencyjną "jako dostateczną", w ramach przyjętych przez nią, jako przedmiotu oceny, "form aktywności naukowej".
- • Ugruntowanie i poszerzenie wiedzy z obszaru jakościowych metod badawczych, efekt: uczestnictwo w kursach szkoły doktorskiej i rozwinięcie kompetencji metodologicznych oraz wiedzy specjalistycznej.
Analiza realizacji tego założenia wskazuje, że doktorant uczestniczył w pięciu kursach metodologicznych (k. 34). W sporządzonej ocenie śródokresowej nie zostało jednak zawarte żadne odniesienie do tego punktu Planu. Komisja pominęła fakt uczestnictwa doktoranta w kursach, których zaliczenie przyjął w ramach indywidulanego planu badawczego. W miejsce tego, Komisja podniosła zastrzeżenia w kwestii braków w wiedzy teoretycznej i warsztacie pracy, które – w ocenie orzekającego gremium - nie wystarczają do prowadzenia badań na satysfakcjonującym poziomie (s. 3 uzasadnienia).
- • Zdobycie doświadczenia i poszerzenie wiedzy z zakresu publikacji w czasopismach naukowych, efekt: opracowanie artykułu i zgłoszenie go do publikacji.
W ramach tego założenia, doktorant przygotował recenzję książki do publikacji w czasopiśmie, ale jak sam przyznał (k.
- 66) nie udało mu się przygotować artykułu naukowego. Komisja nie odniosła się do tego punktu Planu. W miejsce tego, Komisja przyjęła za przedmiot oceny "dorobek publikacyjny", który uznała "za niesatysfakcjonujący". Dopiero organ w decyzji z dnia 17.01.2022 r. (s.
- 11) zauważył, że opracowanie artykułu naukowego zostało zawarte w Planie, stąd to ten element mógł i powinien być objęty oceną Komisji.
- • W części D Planu, doktorant wskazał kursy metodologiczne, specjalizacyjne dydaktyczne i z języka obcego, które zobowiązał się zrealizować w ciągu pierwszych dwóch lat uczestnictwa w Szkole Doktorskiej.
Wykaz zrealizowanych kursów z tego zakresu, doktorant przedstawił w odpowiedniej części raportu śródokresowego (k. 34-35). Kolejny raz stwierdzić jednak trzeba, że komisja nie odniosła się do wykonania przedstawionych założeń Planu.
Kompleksowa analiza oceny śródokresowej sporządzonej przez Komisję w tej sprawie prowadzi zatem do wniosku, że ocena ta, bądź zupełnie nie odnosi się do realizacji Planu, bądź przyjmuje własne, pozaustawowe kryteria, na podstawie których podjęto uchwałę o negatywnym wyniku tej oceny. Warto dodać, że relatywnie dużo uwagi dokument oceny śródokresowej poświęca krytyce kwestii wykraczających poza właściwy i adekwatny przedmiot ocen. Jak wynika bowiem z uzasadnienia oceny śródokresowej, jedną z przyczyn przyjętego jej negatywnego wyniku, był podważany przez Komisję sposób zdefiniowania problemu badawczego, który – jak wynika z akt – wzbudził "wiele wątpliwości". W tym miejscu wskazać należy, że oceniający Plan – członkowie komisji, mogą mieć naturalnie własne opinie na temat wybranego przez doktoranta tematu pracy, zdefiniowanego problemu badawczego, czy postawionych pytań badawczych, jednak ocenie śródokresowej – stosownie do wymogów zawartych w art. 202 ust. 2 ustawy – podlega wyłącznie realizacja przyjętego już wcześniej i zatwierdzonego w sformalizowanej procedurze, Planu.
W miejsce odniesienia się do konkretnych punktów (zapisów) tego dokumentu, które miały zostać zrealizowane przez doktoranta do czasu oceny śródokresowej, ocena Komisji skupiła się na zagadnieniach, które z uwagi na przyjęty plan prac, nie były realizowane, gdyż zaplanowane zostały na lata 2022-2023 (badania terenowe i konstruowanie teorii na podstawie badań). Negatywną opinię wyprowadzoną z powyższego, uznać więc należało za nieuprawnioną, skoro została ona oparta na nieadekwatnych czasowo założeń planu.
Reasumując, z przedstawionych analiz wynika, że ocena Komisji nie została dokonana zgodnie z art. 202 ust. 2-4 ustawy. Ocena ta tylko szczątkowo odnosi się do realizacji Planu, czym narusza art. 202 ust. 2 ustawy. Dostrzec przy tym należy, że Prof. B.B. w przygotowanej przed posiedzeniem Komisji opinii indywidualnej (k.
76) stwierdza, że "głównym punktem oceny śródokresowej jest wyrażenie opinii o postępach w pracy nad dysertacją doktorską". Pogląd ten przebija się w uzasadnieniu oceny Komisji, gdzie podstawowym zarzutem stawianym doktorantowi była stwierdzona niemożność "przeprowadzenia badań i przygotowania rozprawy doktorskiej w wyznaczonym czasie". Jak już wyżej jednak wskazano, nie jest to podejście zgodne z ustawą. Ocenie śródokresowej podlega bowiem jedynie realizacja indywidualnego planu badawczego. Dokonana w połowie okresu kształcenia ocena śródokresowa powinna objąć cele, działania i ich efekty realizowane przez doktoranta w tym okresie, na podstawie przyjętych założeń Planu. Negatywny wynik tak dokonanej oceny śródokresowej jest przesłanką do skreślenia z listy doktorantów na podstawie art. 203 ust. 1 pkt 1 ustawy (por. także par. [...] Regulaminu Szkoły Doktorskiej [...]). Należy jednak zauważyć i podkreślić, że brak złożenia rozprawy doktorskiej w terminie określonym w Planie albo niezadowalające postępy w przygotowaniu rozprawy doktorskiej – na które powołuje się ocena śródokresowa sporządzona w tej sprawie - są odrębnymi przesłankami skreślenia z listy doktorantów (por. art. 203 ust. 1 pkt 2 i art. 203 ust. 2 pkt 1 ustawy). Negatywny wynik oceny śródokresowej powinien zatem wynikać - nie z antycypowania braku możliwości złożenia rozprawy doktorskiej w terminie, czy kwestionowania harmonogramu przyjętego w Planie lub też niezrealizowania zadań wyznaczonych w harmonogramie Planu na czas następujący po ocenie śródokresowej – lecz z dokonania analizy realizacji czynności wyznaczonych i określonych w Planie dla doktoranta, dla czasu adekwatnego do sporządzania oceny śródokresowej.
Brak jest przy tym podstaw do podzielenia twierdzenia organu, iż ocena śródokresowa sporządzona w tej sprawie, na podstawie której skreślono skarżącego z listy doktorantów, zawiera obszerne uzasadnienie. Treść tego uzasadnienia obejmuje nieco ponad 1,5 strony, z czego część tej treści, nie dotyczy w ogóle przedmiotu oceny. Sam bowiem orzekający organ administracji przyznał, że ocena realizacji programu kształcenia "jest jedynie stwierdzeniem faktu, niepodlegającym właściwej ocenie śródokresowej i niemającym wpływu na końcową opinię i wydanie ostatecznej oceny.". Zwrócić trzeba uwagę, że uzasadnienia dla negatywnego wyniku oceny śródokresowej organ poszukiwał w aż w pięciu różnych źródłach, tj.: protokole z posiedzenia Komisji, trzech opiniach indywidualnych i właściwym uzasadnieniu oceny. Jak już natomiast wyżej wskazano, opinie indywidualne sporządzone przez członków Komisji (nawiasem mówiąc dwie z nich powstały w czasie po podjęciu uchwały), jak też protokół z posiedzenia Komisji, nie stanowią oceny śródokresowej Komisji.
Ta bowiem ocena – stanowi wyłączny i jedyny dokument, w którym wyrażona zostaje zaopiniowanie doktoranta, w zakresie odnoszącym się do realizacji założeń przyjętego indywidualnego planu badawczego. Inne natomiast dokumenty nie mogą ani uzupełniać, ani zastępować oceny, czy też nie mogą służyć dekodowaniu przesłanek, którymi kierowała się Komisja. Potrzeba i konieczność sporządzenia takich dokumentów nie wynika z ustawy, przez to nie mają one istotnego znaczenia dla ustalania motywów, którymi kierowała się Komisja wydając negatywną ocenę śródokresową. Zwrócić przy tym należy uwagę, że poza protokołem z posiedzenia Komisji oceniającej, opinie indywidualne członków Komisji nie zostały nawet przewidziane w Regulaminie przeprowadzania oceny śródokresowej w programach doktorskich Szkoły Doktorskiej [...] (por. par. [...]). Charakter tych dokumentów nie pozwala zatem przyjmować, aby treści w nich zawarte mogły uzupełniać uchwałę Komisji o merytoryczne argumenty przemawiające za skreśleniem doktoranta.
W tej sytuacji, brak było podstaw by uznawać, że negatywny wynik oceny śródokresowej został należycie i obszernie uzasadniony przez Komisję, jako gremium, w podjętej uchwale, skoro część tych ocen zawarta została poza dokumentem oceny śródokresowej. Zwrócić przy tym należy uwagę, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd, że rozstrzygnięcia negatywne dla strony powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją (por. wyrok NSA z 16 marca 1998 r. sygn. II SA 96/98, wyrok NSA z 25 stycznia 2011 r. sygn. II GSK 96/10, wyrok NSA z 10 grudnia 2019 r. sygn. I OSK 3285/18). Choć przytoczone orzeczenia dotyczyły uzasadnień decyzji administracyjnych, jednak w sytuacji, w której organ, podejmując rozstrzygnięcie o skreśleniu z listy doktorantów, opierając się na negatywnym rozstrzygnięciu Komisji, zasadnym jest odniesienie tych rozważań, także do dokumentu oceny śródokresowej.
Jest to bowiem formalny dokument, istotnie kształtujący sytuację doktoranta, będący podstawą dla rozstrzygnięcia podejmowanego przez organ administracji. To zaś przemawia za wnioskiem, że uzasadnienie tego dokumentu winno zostać sporządzone szczególnie starannie i dokładnie. Niewątpliwie jednak, przedstawiona wyżej analiza sporządzonej oceny śródokresowej prowadzi do konstatacji, że przyjęty przez Komisję kierunek tej uchwały nie został przekonująco uzasadniony, w oparciu o kryteria wynikające z cytowanych już przepisów ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.
Na marginesie tylko można wskazać, że czytelność oceny Komisji zaciemniają uchybienia redakcyjne i omyłki pisarskie. W uzasadnieniu wskazano m.in.: "Uznajemy, że brak pobytu w terenie przyszłych badań (jeśli był planowany, bo nie wynikało to z planu czy deklaracji) był istotną przeszkodą w realizacji projektu. Nie uznajemy za znaczące utrudnienie, uniemożliwiające realizacje zadania dotyczące kwerendy bibliotecznej w kraju badań.". Warto w tym miejscu zwrócić uwagę, że wbrew przytoczonemu twierdzeniu Komisji, wyjazd w teren przyszłych badań był planowany, a fakt ten wynika zarówno z Planu ("Wyjazd do [...] w celu przeprowadzenia kwerendy [...] literatury przedmiotu", por. część B wiersz 2. w zw. z częścią C wierszem 1.), jak i deklaracji doktoranta (raport śródokresowy, k. 35 oraz protokół posiedzenia, k. 66). Jest to też kolejny przykład braku związku sporządzonej oceny śródokresowej z założeniami przyjętego Planu.
Podsumowując, trafne było niewątpliwie stanowisko organu, że jeśli chodzi o sam wynik oceny śródokresowej, to leży on w gestii Komisji i organ nie jest uprawniony do wkraczania w sferę merytorycznych ocen Komisji. Jednak rolą organu orzekającego w tej sprawie było ustalenie tego, czy sporządzona ocena spełniała warunki wyznaczone przez ustawę. Te bowiem aspekty oceny śródokresowej, które leżą na płaszczyźnie jej zgodności z prawem, podlegały weryfikacji przez organ administracji.
Przedstawione wyżej rozważania wskazują, że w sprawie doszło do naruszeń przepisów procesowych (art. 6, art. 7, art. 77 § 1 K.p.a.), które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchybienia te skutkowały też naruszeniem art. 202 ust. 2-4 w zw. z art. 203 ust. 1 pkt 1 ustawy przez niewłaściwe zastosowanie tych przepisów, co niewątpliwie wpłynęło na wynik sprawy. Gdyby bowiem ocena Komisji odnosiła się do normatywnych przesłanek w oparciu o które dokonywana winna być ta ocena, wynik tej sprawy mógłby być odmienny. Z tych przyczyn, sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: P.p.s.a.) orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. Uchylenie objętych kontrolą decyzji, z uwagi na dostrzeżone uchybienia, aktualizowało będzie potrzebę ponowienia oceny śródokresowej.
Winna ona zostać sporządzona z uwzględnieniem normatywnego zakresu dopuszczalnych ustaleń i odniesień (art. 202 ust. 2 ustawy). W zależności od wyniku nowej oceny, organ podejmie stosowne dalsze czynności, uwzględniając zaprezentowane w uzasadnieniu stanowisko.
O zwrocie kosztów postępowania, orzeczono na mocy art. 200 w związku z art. 205 § 2 P.p.s.a. Na koszty postępowania składają się uiszczony wpis sądowy od skargi w kwocie 200 zł, wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika skarżącego (radcy prawnego) ustanowionego z wyboru w kwocie 480 zł oraz opłata skarbowa od przedłożonego pełnomocnictwa w wysokości 17 zł (łącznie 697 zł).