Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 16 lutego 2023 r., znak SKO.Soc/4116/761/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta Gminy I. z dnia 29 listopada 2022 r. odmawiającej A. G. (dalej: "skarżący") przyznania dodatku węglowego. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, dalej: "k.p.a.") oraz art. 2 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2022 r., poz. 1682 ze zm., dalej: "u.d.w.").
Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.
W dniu 9 listopada 2022 r. skarżący wystąpił do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w I. o wypłatę dodatku węglowego. Wskazał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Głównym źródłem ogrzewania jest koza, dom jest domem jednorodzinnym z zainstalowanym głównym źródłem ogrzewania. Na wniosku widnieje odręczna adnotacja, że skarżący nie figuruje w bazie śmieciowej, nie opłaca śmieci.
Decyzją z dnia 29 listopada 2022 r. Wójt Gminy I. odmówił przyznania skarżącemu dodatku węglowego. W uzasadnieniu wskazał, że źródło ogrzewania wykorzystywane w gospodarstwie skarżącego nie zostało zgłoszone w centralnej ewidencji emisyjności budynków, tym samym nie został spełniony warunek, o którym mowa w art. 2 ust. 1 u.d.w. Dodatkowo organ wskazał, że nie jest możliwe przyznanie dodatku węglowego wnioskodawcy, który nie posiada adresu zamieszkania.
W odwołaniu od decyzji skarżący wskazał, że ogrzewa swój lokal mieszkalny kozą na paliwo stałe – węgiel. Źródło ogrzewania zostało zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, jednakże urzędnik odmówił przyjęcia wniosku skarżącego, ponieważ budynek nie ma nadanego numeru – skarżący przerobił wagon kolejowy na lokal mieszkalny. Spełnia on wszystkie funkcje mieszkalne- posiada łazienkę, ubikację, kuchnię, wodę, ogrzewanie węglowe.
Decyzją z dnia 16 lutego 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy I. W uzasadnieniu organ wskazał, że akta sprawy nie zawierają deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i źródeł spalania paliw. Zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego ilekroć w ustawie jest mowa o lokalu należy przez to rozumieć lokal służący zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury. Nie jest lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób. Wagon kolejowy nie może być uznany za lokal służący zaspokojeniu potrzeb mieszkalnych. W istocie skarżącego należy uznać za osobę bezdomną, a zatem nie jest spełniony warunek zamieszkiwania w lokalu przez skarżącego, co w świetle art. 2 ust. 1 u.d.w. wyklucza przyznanie dodatku węglowego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący wskazał, że zgłosił ogrzewanie do centralnej ewidencji emisyjności budynków, posługując się – jak wszędzie – numerem działki. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe w lokalu, który zaspokaja potrzeby mieszkaniowe skarżącego. Podniósł, że u.d.w. nie wymaga zamieszkiwania w domu, lecz prowadzenia gospodarstwa domowego. Do skargi skarżący dołączył deklarację dotyczącą źródeł ciepła i spalania paliw.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w decyzji.
Na rozprawie skarżący podniósł, że nie zgadza się z zawartym w decyzji stwierdzeniem, że jest bezdomny. Ma działkę, na której stoi budynek, który zaspokaja wszystkie potrzeby mieszkaniowe skarżącego. Dostał informacje od gminy, że może wystąpić z wnioskiem o dodatek węglowy, a potem dostał decyzję odmowną. W budynku jest łazienka i wszystko, co niezbędne do mieszkania. Jest doprowadzona woda miejska oraz prąd, są liczniki prądu i wody, skarżący otrzymuje rachunki i rozlicza należności. Adres jest numerem działki i Gmina na ten adres doręcza mu korespondencję urzędową. Śmieci segreguje i wyrzuca do oznaczonych - ogólnodostępnych pojemników, skarżący okazał fotografię na której widoczne jest, że budynek jest trwale związany z gruntem.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji jest przepis art. 2 ust. 1 u.d.w., który stanowi, że dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561 i 1576), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu – w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Zgodnie z art. 2 ust. 2 pkt 1 przez jednoosobowe gospodarstwo domowe należy rozumieć osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą.
Z powołanego przepisu wynika, że dla otrzymania dodatku węglowego koniecznym warunkiem jest ogrzewanie gospodarstwa domowego (główne źródło ciepła) przez wymienione w art. 2 ust. 1 u.d.w. urządzenie grzewcze, to jest m.in. kocioł na paliwo stałe, w którym spalane jest paliwo stałe. Zgodnie z art. 2 ust. 3 ustawy przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet, pelet zawierające co najmniej 85% węgla. Wskazać należy, że przesłanką przyznania dodatku węglowego nie jest zamieszkiwanie w lokalu, jak wskazało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w zaskarżonej decyzji, lecz prowadzenie gospodarstwa domowego.
Wskazać należy, że ustawa została uchwalona w celu zapewnienie wsparcia dla dużej grupy gospodarstw domowych w Polsce, w tym również gospodarstw najuboższych energetycznie, w pokryciu części kosztów wynikających ze wzrostu cen na rynku energii, w tym kosztów opału, a w rezultacie interpretacja przepisów ustawy powinna uwzględniać jej cel jakim jest zapewnienie pomocy osobom dotkniętym wzrostem cen paliw. W ocenie Sądu organy przedwcześnie, bez dokładnego zbadania stanu faktycznego sprawy oraz bez uwzględnienia nowelizacji u.d.w., odmówiły skarżącemu prawa do dodatku węglowego.
W uzasadnieniu zaskarżonych decyzji organy wskazały, że budynek skarżącego nie figuruje w CEEB, a nadto skarżący nie posiada adresu miejsca zamieszkania. Dodatkowo w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie wskazano, że dodatek węglowy nie może być przyznany wnioskodawcy, który prowadzi gospodarstwo domowe w budynku niemieszkalnym.
Na wstępie należy wskazać, że z akt sprawy nie wynika, aby budynek skarżącego nie został zgłoszony do CEEB. W aktach znajdują się jedynie stwierdzenia organu I instancji, że brak jest takiego wpisu, a także stwierdzenie SKO w Krakowie, że akta sprawy nie zawierają deklaracji zgłoszonej do CEEB. W rezultacie, w tym zakresie zaskarżone decyzje nie poddają się kontroli Sądu, ponieważ ustalenia te nie mogą zostać zweryfikowane przez Sąd. Podkreślić ponadto należy, że ustawa posługuje się sformułowaniem źródeł ciepła "wpisanych" lub "zgłoszonych" do CEEB. Okoliczność ta jest istotna, ponieważ skarżący w toku postępowania podnosił, że dokonał zgłoszenia budynku, lecz nie uzyskał wpisu do CEEB.
Zwrócić należy uwagę, że u.d.w. była wielokrotnie nowelizowana, a celem nowelizacji było przyznanie tej formy pomocy jak największej liczbie gospodarstw domowych. Ustawą z dnia 27 października 2022 r. (Dz. U. z 2022 r., poz. 2236) dodano do art. 2 u.d.w. ust. 15 g, zgodnie z którym dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym także, gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 u.d.w. nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków do dnia 11 sierpnia 2022 r., a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania tego gospodarstwa jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust. 1 u.d.w. Z przeprowadzonego wywiadu sporządza się notatkę służbową. Wpis do centralnej ewidencji emisyjności budynków dokonywany jest z urzędu przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta bez konieczności składania odrębnej deklaracji.
W rezultacie, w dniu wejścia w życie wskazanej nowelizacji możliwe stało się przyznanie dodatku węglowego bez uzyskiwania uprzedniego wpisu w CEEB. W niniejszej sprawie organ nie przeprowadził wywiadu środowiskowego, nie ustalił czy w lokalu skarżącego jest zamontowane główne źródło ogrzewania, ani nie ustalił jakiego rodzaju paliwo skarżący stosuje do ogrzania budynku.
Podnieść należy, że przeszkodą w przyznaniu dodatku węglowego nie może być powoływany przez organy brak adresu, nie został on bowiem wymieniony w przesłankach przyznania tego świadczenia, a z akt sprawy wynika, że korespondencja jest kierowana do skarżącego na wskazany przez niego adres będący w istocie numerem działki, a skarżący korespondencję pod tym adresem odbiera.
Zauważyć także należy, że zgodnie z art. 2 ust. 15 u.d.w. organ dokonuje weryfikacji wniosku o przyznanie dodatku węglowego w szczególności (a zatem nie jedynie) w zakresie zgłoszenia lub wpisania głównego źródła ciepła w CEEB. Zgodnie z art. 2 ust. 15a i 15b u.d.w., dokonując weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, organ bierze pod uwagę w szczególności: informacje wynikające z deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, informacje uzyskane w związku z postępowaniem o przyznanie innych świadczeń, dane zgromadzone w rejestrze PESEL oraz rejestrze mieszkańców, zaś jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, organ może przeprowadzić wywiad środowiskowy.
Podkreślić należy, że katalog źródeł i informacji, w oparciu o które organ może dokonać weryfikacji wniosku o dodatek węglowy ma charakter otwarty. Ustawodawca obliguje organ orzekający do ustalenia rzeczywistego rodzaju źródła ciepła stosowanego w gospodarstwie domowym osoby ubiegającej się oświadczenie, a ustalenia te powinny zostać dokonane przy użyciu wszelkich dostępnych środków dowodowych, w sposób wnikliwy, dokładny i wyczerpujący, czyniący zadość zasadzie prawdy obiektywnej sformułowanej w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Co więcej, jak stanowi art. 2 ust. 15b u.d.w., jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, można przeprowadzić wywiad środowiskowy, w czasie którego ustala się m. in., czy stan faktyczny gospodarstwa domowego jest zgodny z informacjami podanymi we wniosku (ust. 15d u.d.w.).
Zwrócić należy uwagę, że organy całkowicie pominęły, że skarżący jest mieszkańcem Gminy, zgłoszonym w bazie PESEL, otrzymującym korespondencję urzędową na wskazany we wniosku o przyznanie dodatku węglowego. Podkreślić należy, że skarżący odbiera pod tym adresem korespondencję, co wynika z akt sprawy. Co więcej, organy pominęły okoliczność, że skarżący posiada doprowadzoną do nieruchomości wodę oraz prąd, a rozliczenia przychodzą również na adres wskazany we wniosku i są na bieżąco regulowane przez skarżącego. Co więcej, nie znajduje potwierdzenia w okolicznościach sprawy, że budynek skarżącego ma wyłącznie charakter rekreacyjny.
Skarżący wskazywał bowiem w toku postępowania, że jest on trwale związany z gruntem i zaspokaja wszystkie potrzeby mieszkaniowe skarżącego. W ocenie Sądu sam fakt braku zgłoszenia deklaracji dotyczącej wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, nie może być decydujący dla oceny zasadności wniosku o przyznanie dodatku węglowego, jest to bowiem jeden z elementów, który powinien zostać uwzględniony przez organ rozpatrujący sprawę.
Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią całokształt okoliczności sprawy, wynikającą z treści art. 2 ust. 15g u.d.w. możliwość przyznania dodatku węglowego również osobie, która nie ujawniła w CEEEB głównego źródła ciepła, cel ustawy jakim jest zapewnienie pomocy jak największej liczbie osób, rozważą przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, a następnie w oparciu o całokształt okoliczności sprawy ustalą, czy skarżący spełnia przesłanki przyznania dodatku węglowego zgodnie z art. 2 u.d.w..
Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634) Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.