Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek W. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, z dnia 12.03.2018r., sygn. [...], w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wprowadzenie do obrotu środków zastępczych.
Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" oraz akt sprawy W. R. samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe w Wielkiej Brytanii, gdzie pracuje. Otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości ok. 800 funtów (GBP). Za wynajem pokoju płaci 350 funtów. Jego "koszty życia" obejmują: koszty artykułów spożywczych - ok. 200 funtów, koszty środków czystości – ok. 30 funtów, koszty ubrań ok. 15 - 30 funtów.
Wnioskodawca podał, iż nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości pow. 5000 zł. Podkreślił, że ma do uregulowania liczne mandaty, grzywny, zaległe pożyczki.
Zdaniem orzekającego wniosek strony skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie.
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Stanowi odstępstwo zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz.U. z 2018r., poz. 1302) zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jest jednocześnie formą dofinansowania strony skarżącej z budżetu państwa, przez co powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).
Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym).
Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty sądowe w razie przyznania prawa pomocy (por. postanowienie SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postanowienie NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04).
Przyznanie prawa pomocy powinno mieć więc charakter wyjątkowy i być stosowane w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada stały miesięczny dochód czy ma jakiekolwiek środki majątkowe (por. postanowienia NSA z dnia 22.12.2004r. sygn. akt OZ 862/04, postanowienie NSA z dnia 27.02.2012r., sygn. akt I FZ 561/11, postanowienie NSA z dnia 01.07.2014r., sygn. akt I FZ 152/14, postanowienie NSA z dnia 07.07.2014r., sygn. akt II FZ 953/14, postanowienie NSA z dnia 21.07.2014r., sygn. akt II FZ 1096/14).
W niniejszej sprawie nie zachodzą takie okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie finansowej pomocy państwa dla strony w postaci zwolnienia od kosztów sądowych.
Wnioskodawca uzyskuje stały dochód, który daje mu do dyspozycji, po opłaceniu bieżących wydatków, kwotę 90 funtów [800 GBP – (350 GBP + 200 GBP + 30 GBP + ok.15 do 30 GBP) = ok. 90 GBP]. Kwotę tę może powiększyć o środki przeznaczane na ubranie. Łącznie jest więc w stanie zaoszczędzić 120 funtów, co przy średnim kursie na poziomie 4,87 zł za funt daje 584,40 zł.
Przedłożone przez stronę dokumenty na okoliczność ewentualnych mandatów, grzywien czy zobowiązań wystawione zostały ponad sześć miesięcy temu. Trudno więc je brać pod uwagę w chwili obecnej. Nie jest bowiem możliwe określenie czy wymienione w nich kwoty stanowią nadal dług strony i jaka jest jego rzeczywista wartość. Wnioskodawca był bowiem w stanie wygospodarować kwotę 2000 zł, na wynagrodzenie pełnomocnika, co świadczy o jego realnych możliwościach oszczędzania.
Kwota wpisu od skargi w wysokości 900 zł. wyliczona na podstawie § 1 pkt 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z dnia 24 grudnia 2003 r., nr 221, poz. 2193. nie stanowi zatem dla strony bariery w realizacji prawa do sądu. Strona przy stałym dochodzie, w razie potrzeby, może zaciągnąć pożyczkę lub kredyt, nieznacznych rozmiarów i w ten sposób pozyskać środki na koszty sądowe. Stałe zatrudnienie daje jej zabezpieczenie spłaty takich zobowiązań w terminie późniejszym, nie jednorazowo.
Biorąc więc pod uwagę powyższe, zwolnienie strony od kosztów sądowych, w rozpatrywanym przypadku, wychodziłoby poza ustawowe ramy instytucji prawa pomocy. Stąd też orzeczono jak w sentencji, na podstawie art.244§1, art.245§3, art. 246§1 pkt.2, w zw. z art. 258 § 1 i 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018r., poz. 1302).