Uzasadnienie
M. O. w dniu 10 stycznia 2022 r. złożył wniosek o dofinansowanie obniżenia opłaty za pobyt dziecka - syna J. O. w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna. We wniosku zaznaczył, że dziecko uczęszcza do opiekuna B. B. od dnia 10 stycznia 2022 r.
W dniu 9 czerwca 2022 r. wezwano skarżącego m.in. do wyjaśnienia do której placówki uczęszcza jego dziecko.
W dniu 10 czerwca 2022 r. skarżący wyjaśnił, że od 10 stycznia 2022 r. jego syn jest zgłoszony do dziennego opiekuna B. B. Podkreślił, że przy zgłaszaniu wniosku napotkał błędy bazy danych zawartych na stronie internetowej ZUS. Wobec powyższego wniósł o szczegółową weryfikację, czy ponownie nie występuje błąd, ponieważ w jego ocenie jego syn został dopisany poprawnie do ww. opiekuna.
W dniu 30 września 2022 r. skarżący złożył skargę na nierozpatrzenie jego wniosku o dofinansowanie obniżenia opłaty za pobyt dziecka w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna.
W dniu 27 października 2022 r. decyzją nr 010070/680/5031617/2022 Zakład Ubezpieczeń Społecznych – Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin odmówił skarżącemu prawa do wnioskowego świadczenia, ponieważ, zdaniem organu, dziecko nie zostało wpisane do rejestru żłobków, klubów dziecięcych i opiekunów dziennych jako uczęszczające do opiekuna dziennego.
W odwołaniu skarżący nie zgodził się z wydaniem rozstrzygnięciem, podkreślił, że wielokrotnie otrzymywał potwierdzenie od kierownika placówki "[...]", że jego syn został przypisany do ww. opiekuna dziennego. Do odwołania dołączył zaświadczenie o uczęszczaniu dziecka do dziennego opiekuna.
Prezes ZUS decyzją z dnia 14 listopada 2022 r. utrzymał w mocy ww. decyzję. Organ wyjaśnił, że kolejny raz dokonano odczytu danych znajdujących się w rejestrze dziennych opiekunów i stwierdzano, że w rejestrze w pozycji [...] B. B. brak jest wpisu o uczęszczaniu dziecka skarżącego do tego opiekuna.
Prezes ZUS podkreślił, że obowiązek prawidłowego wprowadzenia danych do rejestru spoczywa na podmiocie prowadzącym placówkę/ zatrudniającym dziennego opiekuna. Do czasu zatem poprawnego uzupełnienia rejestru żłobków i klubów dziecięcych/ wykazu dziennych opiekunów ZUS nie ma podstawa od przyznania wnioskowanego dofinasowania.
W skardze do WSA w Krakowie skarżący zarzucił naruszenie:
- - art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w szczególności poprzez:
- a. brak uwzględnienia dowodów przez niego przedstawionych na fakt uczęszczania jego syna do opiekuna dziennego,
- b. oparciu się przez organ jedynie na dowodzie z wpisu do Rejestru dziennych opiekunów,
- c. brak podjęcia przez organ jakiejkolwiek inicjatywy dowodowej w zakresie przedmiotu sprawy;
- - art. 64i ustawy o opiece poprzez oparcie się jedynie na informacjach z Rejestru przy pominięciu innych dowodów, do których uwzględnienia zobowiązany był organ na mocy tego przepisu pozwalających na ustalenie prawa do dofinansowania, m.in.: oświadczenia złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej o objęciu dziecka opieką dzienną, oświadczeń żłobka, wydruków formularzy RKZ-5, na których jego syn był zgłaszany do organów, jako znajdujący się pod opieką dziennego opiekuna;
- - art. 79a k.p.a. poprzez brak wskazania przesłanek zależnych od niego, których brak spowodował wydanie decyzji niezgodnej z żądaniem,
- - art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art. 100 § 1 k.p.a. poprzez brak zawieszenia postępowania i brak wystąpienia samodzielnie lub wezwania skarżącego do wystąpienia do organu prowadzącego Rejestr celem wyjaśnienia braku wpisu jego syna do Rejestru,
- - art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wskazania przyczyn, dla których organ odmówił wiarygodności lub mocy dowodowej dowodom przez niego przedstawionym na fakt uczęszczania jego syna do opiekuna dziennego, tj. przede wszystkim oświadczenia złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej, oświadczenia Punktu Opieki Dziennej o takim uczęszczaniu oraz wydruków formularzy RKZ-5, na których syn był zgłaszany do organów, jako znajdujący się pod opieką dziennego opiekuna,
- - 8 k.p.a. - poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do organów władzy publicznej poprzez:
- a. bezprawne ograniczenie zakresu środków dowodowych;
- b. błędną wykładnię lub rozstrzyganie wątpliwości co do wykładni przepisów procedury zawartych w ustawie o opiece (przede wszystkim art. 64i) na jego niekorzyść,
- c. brak działań nastawionych na przekonanie strony do racji organu,
- d. przedkładanie interesów Skarbu Państwa (ZUS) nad słuszny interes strony.
- - art. 64c ustawy o opiece poprzez odmowę przyznania prawa do dofinansowania obniżenia opłaty za pobyt dziecka J. O. u dziennego opiekuna B. B. Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, decyzji z dnia 27 października 2022 r., zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz o przeprowadzenie dowodów z dołączonych do skargi wydruków formularzy RKZ-5 za miesiące styczeń-sierpień 2022 r.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.) - p.p.s.a.
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co znacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu. Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.
Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie ww. ustaw, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie ze względu na brak ustalenia przez organy stanu faktycznego sprawy pozwalającego na jego weryfikację przez sąd.
Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 listopada 2022 r. nr 010070/680/5031617/2022 utrzymująca w mocy decyzję o odmowie przyznania skarżącemu prawa do dofinansowania obniżania opłaty za pobyt dziecka u dziennego opiekuna.
Przede wszystkim wskazać należy, że jedyną przesłanką wskazaną, ale nie wykazaną (brak bowiem w aktach wypisu z rejestru, czy chociażby adnotacji podpisanej przez pracownika ZUS ze sprawdzenia treści rejestru) do podjęcia ww. odmownej decyzji był brak wpisu dziecka skarżącego do rejestru opiekunów dziennych jako uczęszczające do opiekuna dziennego. Jak słusznie wskazano w skardze Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie tylko nie przeprowadził, pomimo zarzutów odwołania i obowiązku ponownego rozpoznania sprawy żadnego postępowania wyjaśniającego, ale też nie odniósł się w żadnej mierze do wniosku i informacji skarżącego złożonych przecież pod rygorem odpowiedzialności karnej. Nie wyjaśnił też na jakiej podstawie prawnej obciążył skarżącego skutkami (rzekomego) braku wpisu do rejestru pomimo, że jak sam zauważył obowiązek prawidłowego wprowadzenia danych do rejestru spoczywa nie na skarżącym ale na podmiocie zatrudniającym dziennego opiekuna.
Podstawą prawna żądania skarżącego oraz zaskarżonej decyzji są przepisy ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do trzech lat (Dz. U. z 2023 r. poz. 204, dalej w skrócie: ustawa o opiece).
Zgodnie z art. 3a ust. 2 ww. ustawy podmiot prowadzący żłobek lub klub dziecięcy, podmiot zatrudniający dziennego opiekuna oraz dzienny opiekun prowadzący działalność na własny rachunek przetwarzają dane, o których mowa w ust. 1, wyłącznie w związku z rekrutacją oraz w zakresie i w celu zapewnienia dziecku prawidłowej opieki oraz w celu realizacji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych dofinansowania, o którym mowa w art. 64c ust.
- 1. Zgodnie z art. 5 ww. ustawy Minister właściwy do spraw rodziny monitoruje proces realizacji ustawy.
Art. 46 ustawy o opiece stanowi z kolei, że wykaz dziennych opiekunów prowadzi wójt, burmistrz lub prezydent miasta, a zawarte w nim informacje są przetwarzane przez ministra właściwego do spraw rodziny w celu umożliwienia prowadzenia wykazu oraz w celu umożliwienia uzyskania przez rodziców dofinansowania, o którym mowa w art. 64c ust. 1, realizacji prawa do tego dofinansowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a także w celu monitorowania realizacji tego prawa. Zgodnie z art. 54 ww. ustawy nadzór nad m.in. podmiotem zatrudniającym dziennego opiekuna sprawuje wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwy ze względu na miejsce prowadzenia żłobka lub klubu dziecięcego albo miejsce sprawowania opieki zarówno w zakresie warunków i jakości świadczonej opieki, jak i m.in. w zakresie zgodności danych zawartych odpowiednio w rejestrze lub wykazie ze stanem faktycznym oraz wywiązywania się z obowiązku obniżenia opłaty rodzica za pobyt dziecka w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna w związku z otrzymaniem dofinansowania, o którym mowa w art. 64c ust.
1. Przepis art. 57 ww. ustawy m.in. stanowi, że w przypadku stwierdzenia, że podmiot zatrudniający dziennego opiekuna nie dopełniają obowiązku w zakresie zapewnienia zgodności danych zawartych odpowiednio w rejestrze lub wykazie ze stanem faktycznym organ sprawujący nadzór zobowiązuje go do usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości w wyznaczonym terminie.
Z kolei zgodnie z art. 64aa ustawy o opiece informacje zawarte w rejestrze oraz wykazie udostępnia się, w zakresie niezbędnym do realizacji zadań ustawowych, Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - w celu: 1) udzielenia dofinansowania, o którym mowa w art., o którym mowa w art. 64c ust. 1.
Mając na uwadze powyższe przepisy niezrozumiałe jest dlaczego ZUS nie wystąpił do podmiotu zatrudniającego dziennego opiekuna, organu nadzoru i ministra ds. rodziny o wyjaśnienie braku wpisu dziecka skarżącego do wykazu opiekuna dziennego, ale bez jakiegokolwiek wyjaśnienia wydał decyzję o odmowie dofinansowania. Zgodnie bowiem z art. 64l ust. 2 ustawy o opiece osoba ubiegająca się o dofinansowanie, o którym mowa w art. 64c ust. 1 lub której przyznano to dofinansowanie, instytucje publiczne i organizacje pozarządowe są obowiązane do udzielania, na żądanie ZUS, wyjaśnień oraz informacji co do okoliczności mających wpływ na prawo do tego dofinansowania.
Również z następnych przepisów ustawy o opiece zamieszczonych w rozdziale 8a jasno wynikają obowiązki organu. Zgodnie z art. 64e ustalenie prawa do dofinansowania, o którym mowa w art. 64c ust. 1 oraz jego wypłata następują na wniosek rodzica ale zgodnie z art. 64d ust. 1 postępowanie w sprawie dofinansowania, o którym mowa w art. 64c ust. 1, prowadzi oraz dofinansowanie to wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie natomiast z art. 64h ustawy o opiece Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest obowiązany do samodzielnego uzyskania lub weryfikacji drogą elektroniczną z rejestrów publicznych, w tym z rejestru PESEL, o którym mowa w przepisach o ewidencji ludności, z Centralnego Wykazu Ubezpieczonych, o którym mowa w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, z rejestru żłobków i klubów dziecięcych oraz wykazu dziennych opiekunów i podmiotów zatrudniających dziennych opiekunów, o których mowa w przepisach o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3, oraz z własnych rejestrów wskazanych w tym przepisie informacji.
Art. 64i ustawy o opiece stanowi wprost, że ustalając prawo do dofinansowania, o którym mowa w art. 64c ust. 1, uwzględnia się informacje i dokumenty, o których mowa w art. 64e ust. 3 i 4 oraz informacje uzyskane lub zweryfikowane z rejestrów publicznych, o których mowa w art. 64h.
W art. 64j ust. 15 ww. ustawy wprost wskazano, że w przypadku konieczności przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w sprawie dofinansowania, o którym mowa w art. 64c ust. 1, ze żłobkiem, klubem dziecięcym, podmiotem zatrudniającym dziennego opiekuna albo dziennym opiekunem prowadzącym działalność na własny rachunek, postępowanie prowadzi się w formie elektronicznej z wykorzystaniem adresu poczty elektronicznej wskazanego odpowiednio w rejestrze albo w wykazie.
Z wszystkich ww. przepisów wynika zatem, że to ZUS prowadzi postępowanie wyjaśniające, a nie strona. Obowiązek pozyskiwania informacji na potrzeby prowadzenia postępowania w sprawie ustalenia prawa do dofinansowania oraz ich weryfikacja należy zatem do organu, podczas gdy w przedmiotowej sprawie organ ograniczył się jedynie do zapoznania się z treścią rejestru (i to – w sposób niemożliwy do zweryfikowania przez stronę, czy przez sąd). Z tego powodu wszystkie zarzuty skargi dotyczące braku przeprowadzenia postępowania dowodowego są zasadne.
Nie jest też zrozumiałe wezwanie organu "o uzupełnienie wniosku" z dnia 9 czerwca 2022 r. poprzez dostarczenie dokumentu w terminie 30 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania – nie wynika bowiem z tego wezwania, o jaki dokument chodzi, tj. czy o "poprawne dane opiekuna dziennego", czy "poprawne dane dziecka", czy też inny dokument. Skoro organ nie pozostawił wniosku bez rozpoznania, lecz rozpoznał go merytorycznie to oznacza to, że jednak wniosek nie zawierał braków formalnych. Trudno też zrozumieć dlaczego załatwienie wniosku i to bez przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego zabrało organowi (to pomimo ponaglenia strony) aż 6 miesięcy.
Podsumowując, w przedmiotowej sprawie organ nie przeprowadził żadnego postępowania wyjaśniającego pomimo złożenia przez skarżącego poprawnie wypełnionego wniosku wraz z dopełnieniem wymogu złożenia wszystkich informacji pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Organ nie ocenił nawet dowodów przedstawionych przez stronę (w tym zaświadczenia dołączonego do odwołania), ani też nie skorzystał z dyspozycji przepisu art. 79a k.p.a. poprzez brak wskazania przesłanek zależnych od skarżącego, których brak spowodował wydanie decyzji niezgodnej z żądaniem.
Organ naruszył zatem przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 64c i nast. ustawy o opiece.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku.
O kosztach postępowania - na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. orzeczono w pkt II, zasądzając na rzecz skarżącego 497 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego i opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, a w pkt III - na podstawie art. 225 p.p.s.a. zarządzono zwrot uiszczonego wpisu, gdyż skarżący zwolniony jest z obowiązku uiszczania kosztów sądowych (art. 239 § 1 pkt 1lit. a) p.p.s.a).
Rozpoznając sprawę ponownie, organ uwzględni przedstawioną wyżej ocenę prawną, zbada przesłanki przyznania wnioskowanego dofinansowania, oceni dowody przedstawione przez skarżącego i w zależności od wyniku postępowania wyjaśniającego podejmie rozstrzygnięcie, uzasadniając je zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.