Uzasadnienie
Wójt Gminy wydał trzy decyzje, którymi odmówił skarżącej M. K. przyznania z pomocy społecznej:
1/ świadczenia pieniężnego na zakup posiłku, żywności oraz świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych za dni wolne od nauki (decyzja z [...] 2018 r., nr [...], sprawa III SA/Kr 538/18);
2/ świadczenia niepieniężnego w formie posiłków dla dzieci (decyzja z [...] 2018 r., nr [...], sprawa III SA/Kr 539/18);
3/ świadczenia niepieniężnego w formie dożywiania dla dzieci (decyzja z [...] 2018 r., nr [...], sprawa III SA/Kr 540/18).
Organ ustalił, że do 5 października 2017 r., tj. do czasu zakończenia umowy o pracę na czas określony, skarżąca zatrudniona była w szkole podstawowej, a od 6 października 2017 r. pozostawała na zwolnieniu lekarskim. Skarżąca tworzyła gospodarstwo domowe z dwójką dzieci. Były mąż skarżącej (rozwód orzeczono 20 czerwca 2016 r.) miał sądowy zakaz kontaktów z rodziną. Syn skarżącej miał ustaloną niepełnosprawność od urodzenia i wymagał stałego współudziału opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji, ale nie wymagał konieczności stałej lub długotrwałej opieki bądź pomocy drugiej osoby w zaspakajaniu podstawowych potrzeb (zgodnie z orzeczeniem wydanym do września 2019 r.). W styczniu 2018 r. skarżąca nadal przebywała na zwolnieniu lekarskim. Skarżąca posiadała nieruchomość rolną o pow. 0,82 ha przeliczeniowego, z której nie uzyskiwała dochodu. Za grudzień 2017 r. skarżąca otrzymała zasiłek chorobowy 851,88 zł. Nadto pobierała zasiłek rodzinny po 124 zł na każde z dzieci, zasiłek pielęgnacyjny na syna – 153 zł, dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji – 110 zł oraz alimenty od byłego męża - 1 300 zł. Tym samym organ wyliczył łączny dochód skarżącej w grudniu na kwotę 2 662,88 zł. Organ zaznaczał, że faktycznie (chociaż formalnie nie wliczanym do kryterium dochodowego) dodatkowym przychodem skarżącej było świadczenie tzw. 500+ na dwoje dzieci, w łącznej wysokości 1 000 zł miesięcznie.
Organ wskazał również, że na podstawie uchwały Rady Gminy Nr [...] z dnia 24 lutego 2005 r. świadczenie w formie posiłku przysługiwało bezpłatnie dziecku, jeżeli dochód na osobę w rodzinie dziecka nie przekraczało 150 % kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1508 z późn. zm.). Tymczasem dochód rodziny skarżącej wynosił 2 313 zł, co przekraczało 150 % kryterium dochodowego. Organ zaznaczył, że świadczenie 500+ winno być spożytkowane na potrzeby dzieci, zapewnienie im gorącego posiłku, co jest potrzebą niezbędną i priorytetową, i winno być finansowane przez rodziców z ww. środków.
Skarżąca odwołała się od powyższych decyzji podnosząc, że nie zgadza się z wyliczonym przez organ dochodem w kwocie 2 662,88 zł. Jej zdaniem "realny i prawdziwy dochód" jej rodziny w grudniu 2017 r. wyniósł 2 113,50 zł, co kwalifikowało ją do uzyskania wnioskowanej pomocy. Zaznaczyła, że wydatki i koszty leczenia jej syna w grudniu 2017 r. były znacznie wyższe niż w miesiącach poprzednich. Skarżąca powołała się na decyzję Wojewody z [...] 2016 r., nr [...], w której jej dochód, m.in. za grudzień 2017 r. wyliczono na 2 113,50 zł.
Dwiema decyzjami z 11 kwietnia 2018 r. oraz decyzją z 3 kwietnia 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy odpowiednie ww. rozstrzygnięcia organu I instancji.
Kolegium podało, że program "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" realizowany był w trybie przepisów ustawy o pomocy społecznej i należało go utożsamiać z zasiłkiem celowym, o którym mowa w art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Zdaniem Kolegium organ I instancji prawidło wyliczył, że dochód skarżącej wynosił łącznie 2 662,88 zł, a zatem przekracza 150 % kryterium dochodowego wskazanego w ustawie o pomocy społecznej, tj. 2 313 zł. Tym samym odmowa przyznania wnioskowanej pomocy była uzasadniona ze względu na przekraczanie kryterium dochodowego.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca, podobnie jak w odwołaniu, podniosła, że organy nieprawidłowo wyliczyły jej dochód, w tym nieprawidłowo ustaliły kwotę pobranego zasiłku chorobowego za grudzień 2018 r. Zarzuciła Kolegium, że nie wzięło pod uwagę faktu, że samotnie wychowuje dwójkę małoletnich dzieci – w tym jedno niepełnosprawne, jest długotrwale bezrobotna oraz, że z uzyskanych dochodów ponosi koszty leczenia dzieci i siebie, wydatki na szkołę, dojazd do lekarza, na pocztę oraz koszty opału. Zaznaczyła, że od 3 miesięcy nie otrzymuje alimentów od byłego męża, jak również nie pobiera środków z Funduszu Alimentacyjnego. Podniosła, że Kolegium w uzasadnieniu decyzji wskazało na obowiązek współdziałania z organem, jednakże nie wyjaśniło na czym to współdziałanie miałoby polegać.
Na rozprawie w dniu 25 września 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowił połączyć do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygnaturach akt III SA/Kr 538/18, III SA/Kr 539/18 oraz III SA/Kr 540/18 i prowadzić je pod wspólną sygnaturą akt III SA/Kr 538/18.
Ustanowiony w sprawie pełnomocnik z urzędu wskazał, że w rzeczywistości skarżąca w grudniu 2017 r. otrzymała z ZUS tylko 302,50 zł z tytułu zasiłku chorobowego. Organy w sposób nieprawidłowy zaliczyły więc do kryterium dochodowego – kwotę 851,88 zł. Na dowód prawidłowości swoich twierdzeń – pełnomocnik skarżącej okazał na rozprawie 25 września 2018 r., pismo z ZUS potwierdzające, że wypłacona za okres 28 listopada 2017 r. – 8 grudnia 2017 r. kwota 302,50 zł była jedyną kwotą wypłaconą w grudniu 2017 r. przez Wydział Zasiłków.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie ponieważ organy zaliczyły do tzw. kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust.1 ustawy o pomocy społecznej kwotę 851,88 zł z tytułu zasiłku chorobowego jako należnego za grudzień 2017 r., pomimo że faktycznie skarżąca otrzymała w grudniu jedynie 302,50 zł.
Na wstępie Sąd zaznacza, że w aktach administracyjnych znajduje się pismo ZUS z 22 stycznia 2018 r., z którego wynika, że wysokość zasiłku chorobowego za grudzień 2017 r. wynosiła 851,88 zł netto. Skarżąca natomiast okazała na rozprawie zaświadczenie, że ZUS faktycznie wypłacił w grudniu 2017 r. tylko 302,50 zł
Sąd ma świadomość, że najprawdopodobniej organy faktycznie zastosowały art. 8 ust. 12 ustawy o pomocy społecznej stanowiący, że w przypadku uzyskania jednorazowo dochodu należnego za dany okres, kwotę tego dochodu uwzględnia się w dochodzie osoby lub rodziny przez okres, za który uzyskano ten dochód. Pełnomocnik skarżącej nie negował bowiem, że przypadający za kolejny okres niezdolności do pracy w grudniu 2017 r. – zasiłek chorobowy – faktycznie został wypłacony w styczniu 2018 r.
W ocenie Sądu zasiłek chorobowy nie jest jednak świadczeniem okresowym, o którym mowa w art. 8 ust.12 ustawy o pomocy społecznej.
Podstawą wypłaty zasiłków chorobowych zgodnie z art. 11 ust. 4 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1368 z późn. zm.) jest każdy dzień niezdolności do pracy, nie wyłączając dni wolnych od pracy. Tak więc każdy dzień niezdolności do pracy, potwierdzony stosownym drukiem ZUS-ZLA, stanowi podstawę do przyznania lub odmowy odrębnego świadczenia – zasiłku chorobowego za czas niezdolności do pracy. Fakt, że zgodnie z art. 11 powołanej ustawy podstawę wymiaru zasiłku stanowi wynagrodzenie miesięczne nie oznacza, że sam zasiłek chorobowy jest świadczeniem wypłacanym okresowo, a więc w powtarzających się częściach, za kolejne miesiące. Każdy czas niezdolności do pracy to zupełnie odrębne świadczenie – może ono zresztą przypadać do wypłaty za czas obejmujący np. koniec i początek następnego miesiąca.
Tak też było najprawdopodobniej w przypadku skarżącej, której kolejny okres niezdolności do pracy (jak pośrednio wynika z pisma ZUS dołączonego do skargi) trwał od 9 grudnia 2017 r do 15 stycznia 2018 r. (k. 7 akt sądowych).
Zdaniem Sądu świadczenia, o którym mowa w art. 8 ust. 12 ustawy o pomocy społecznej to przyznawane na mocy orzeczenia sądowego, decyzji administracyjnej lub ustalane w umowie – świadczenia za powtarzające się okresy – z różnych przyczyn mogą one być faktycznie wypłacone jednorazowo (z dołu lub z góry), ale należne są za odrębnie za poszczególne okresy (np. przyznane miesięczne alimenty, renta okresowa, emerytura, czynsz). Natomiast w przypadku zasiłku chorobowego – nawet w przypadku kolejno po sobie następujących okresów niezdolności do pracy, zawsze każde świadczenie jest świadczeniem odrębnym i jednorazowym – powinno więc zostać uwzględnione przy wyliczeniu kryterium dochodowego w dacie jego faktycznej wypłaty.
W ponownym postępowaniu organy uwzględnią ocenę prawną wyrażoną w niniejszym wyroku i ponownie przeliczą dochód rodziny skarżącej.
Sąd uznając, że organy w sposób nieprawidłowy wyliczyły kryterium dochodowe dokonały błędnej wykładni art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej - uchylił więc zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Powołane przepisy stanowią, że Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c); Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135).
Sąd połączył sprawy wszystkich trzech skarg na zasadzie art. 111 §2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis ten stanowi, że sąd może zarządzić połączenie kilku oddzielnych spraw toczących się przed nim w celu ich łącznego rozpoznania lub także rozstrzygnięcia, jeżeli pozostają one ze sobą w związku. W rozpoznawanej sprawie wszystkie skargi ze względu na osobę skarżącej oraz stan faktyczny i istotę spornych zagadnień prawnych, pozostawały ze sobą w związku w rozumieniu ww. przepisu. Uzasadnione było więc połączenie ww. postępowań sądowych, wszczętych odrębnymi skargami, do łącznego ich rozpoznania i rozstrzygnięcia.
Sąd przyznał pełnomocnikowi skarżącej ustanowionemu z urzędu 720 zł (3 x 240 zł) powiększone o należną stawę podatku VAT zgodnie z §21 ust.1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1714 z późn. zm.)