Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] 2013 r. Nr [...] Burmistrz Miasta stwierdził, że dłużnik alimentacyjny T. N. jest zobowiązany do zwrotu należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym, tj. P. N. i F. N., reprezentowanym przez przedstawiciela ustawowego M. N., w okresie od dnia 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. w łącznej wysokości 203,51 zł wraz z ustawowymi odsetkami wynoszącymi 6 zł. Organ I instancji wskazał, że na podstawie wyroku Sądu Okręgowego z dnia 22 czerwca 2011 r., sygn. akt [...] T. N. został zobowiązany do alimentów na rzecz dzieci, tj.: P. N. i F. N. Na mocy ostatecznej decyzji z dnia [...] 2012 r. Nr [...], wydanej przez Ośrodek Pomocy Społecznej, osoby uprawnione do alimentów, tj. P. N. i F. N., nabyły prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 300,00 zł miesięcznie w okresie od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. Organ I instancji podał, że powyższą decyzję wydano w oparciu o zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia 17 sierpnia 2012 r. sygn. akt [...], potwierdzające fakt bezskuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego świadczeń alimentacyjnych.
W odwołaniu od powyższej decyzji organu I instancji T. N. wniósł o umorzenie jego zadłużenia. Odwołujący się wyjaśnił, że nie posiada nic oprócz renty otrzymywanej w kwocie 415 zł miesięcznie, z czego opłaca mieszkanie i prąd, i "na życie" pozostaje mu 300 zł. A. N. dodał, że ma drugą grupę inwalidzką i nie wolno mu podejmować żadnej pracy. Odwołujący się ma chore serce, zanik mięśni oraz chore nerki, z powodu których uczęszcza na dializy.
Decyzją z dnia 13 stycznia 2014 r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267) oraz art. 2 i art. 27 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] 2013 r. Nr [...]. Kolegium stwierdziło, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że T. N. jest dłużnikiem alimentacyjnym zobowiązanym do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym tj. P. N. i F. N. w okresie świadczeniowym 2012/2013 w łącznej wysokości 203,51 zł z ustawowymi odsetkami naliczonymi do dnia wydania decyzji w kwocie 6,00 zł oraz z dalszymi odsetkami ustawowymi do dnia spłaty zadłużenia. Organ odwoławczy podał, że decyzją z dnia 3 września 2012 r. P. N. i F. N. nabyły prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 300 zł miesięcznie na okres od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. Świadczenia te zostały wypłacone na rzecz osób uprawnionych.
Kolegium stwierdziło, że w sytuacji kiedy zostały spełnione przesłanki do orzeczenia o zwrocie należności z tytułu wypłaconych alimentów osobie uprawnionej, zarówno organ l instancji, jak też organ odwoławczy nie mają podstaw prawnych, aby orzec w odmienny sposób lub zupełnie odstąpić od orzekania w tym zakresie. Decyzja, o której mowa w art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie ma bowiem charakteru uznaniowego, a w postępowaniu zmierzającym do jej wydania organ musi jedynie ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy świadczenia te zostały wypłacone. Poczynienie pozytywnych ustaleń w tym zakresie oznacza, zdaniem Kolegium, że organ ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń.
W skardze na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego A. N. podał, że jego renta wynosi 1284 zł i co miesiąc są z niej ściągane alimenty na dwoje dzieci w kwocie po 300 zł na każde dziecko. Skarżący stwierdził, że z renty pozostaje mu więc 415 zł, co nie wystarcza na skromne wyżywienie ani na opłaty. Skarżący zaznaczył, że cierpi na wiele chorób w tym na uszkodzenie kręgosłupa, zanik mięśni oraz na serce, nerwicę i nerki.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje
Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., zwanej dalej p.p.s.a.), wojewódzki sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania.
Stosownie do treści art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.) – Kodeks postępowania administracyjnego (K.p.a.) organ prowadzący postępowanie administracyjne obowiązany jest do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jak też obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.
Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarga A. N. zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie ze względów w niej podniesionych.
Zgodnie z treścią art. 27 ust. 1, ust. 1a i ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 z późn. zm.):
"Art. 27.
1. Dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami.
1a. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty.
2. Organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego."
Analiza powyższych przepisów pozwala na stwierdzenie, że decyzja wydawana w sprawie obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu kwot świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego nie jest decyzją uznaniową. Organ w prowadzonym postępowaniu zobowiązany jest jedynie ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy zostały wypłacone świadczenia, zaś w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń. Tego rodzaju decyzja musi spełniać ustawowe przesłanki formalne, o których mowa w art. 107 § 1 i § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.) – Kodeks postępowania administracyjnego (K.p.a.):
"Art. 107. § 1. Decyzja powinna zawierać: oznaczenie organu administracji publicznej, datę wydania, oznaczenie strony lub stron, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji lub, jeżeli decyzja wydana została w formie dokumentu elektronicznego, powinna być opatrzona bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym za pomocą ważnego kwalifikowanego certyfikatu. Decyzja, w stosunku do której może być wniesione powództwo do sądu powszechnego lub skarga do sądu administracyjnego, powinna zawierać ponadto pouczenie o dopuszczalności wniesienia powództwa lub skargi.
(...) § 3. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa."
Istotnym składnikiem prawidłowo wydanej decyzji jest jej uzasadnienie. Powinno ono w sposób wyczerpujący informować stronę o motywach, którymi kierował się organ rozstrzygając sprawę. Obowiązkiem organu jest zatem jasne i należyte przedstawienie zajętego stanowiska. Pominięcie w uzasadnieniu decyzji ustalenia okoliczności faktycznych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, stwarza przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Przenosząc powyższe uwagi na grunt przedmiotowej sprawy zauważyć należy, że decyzje organów I i II instancji nie spełniły przesłanki formalnej, jaką powinna spełniać każda decyzja administracyjna, gdyż ich uzasadnienia nie odpowiadają wymogom określonym w art. 107 § 3 K.p.a. W swojej decyzji organ I instancji stwierdził tylko, że skarżący jest zobowiązany do zwrotu należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym w łącznej wysokości 203,51 zł wraz z ustawowymi odsetkami wynoszącymi 6 zł. Nie podał natomiast sposobu przeprowadzenia obliczeń, to znaczy jakie konkretnie kwoty główne oraz jakie konkretnie odsetki liczone od poszczególnych kwot głównych za poszczególne miesiące zostały wyliczone, także w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek wskazania w jaki sposób wielkość ta została ustalona. Zakres niezbędnych ustaleń jakie winien poczynić, a następnie uzewnętrznić w uzasadnieniu decyzji organ administracji, do których należy nie tylko ogólna wysokość wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń, lecz nadto wysokość dokonanych w okresie świadczeniowym wpłat do funduszu w rozbiciu na poszczególne wpłaty i wypłaty oraz wskazanie dat poszczególnych operacji wynika z treści art. 27 ust. 1 i ust. 1a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
Dopiero poczynienie takowych ustaleń i przedstawienie ich przez organ administracji w uzasadnieniu decyzji pozwoli stronie i Sądowi na dokonanie faktycznej kontroli ich prawidłowości, a także na zweryfikowanie prawidłowości naliczenia odsetek. Brak powyższych elementów w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji uniemożliwia skuteczną ochronę praw przez skarżącego oraz zrozumienie podstaw nałożonych na niego obowiązków.
Organ II instancji nie zauważył powyższych uchybień w decyzji organu I instancji i dlatego konieczne stało się uchylenie także zaskarżonej decyzji.
Sąd zwraca uwagę, że w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż uzasadnienie decyzji ma szczególne znaczenie nie tylko przy ocenie prawidłowości decyzji przez organ wyższego stopnia, ale także daje stronie niezadowolonej z rozstrzygnięcia zawartego w decyzji możliwość polemiki ze stanowiskiem organu i to zarówno, jeśli idzie o ustalenia faktyczne poczynione w sprawie, jak i dokonaną przez organ wykładnię przepisów prawa będących podstawą wydanego rozstrzygnięcia. Nieuzasadnienie zaś decyzji w sposób właściwy narusza uprawnienia strony i podstawowe zasady postępowania administracyjnego (art. 7 – 10 K.p.a.), a tym samym stanowi podstawę do uchylenia takiej decyzji (por. np. wyroki NSA: 25 listopada 2009 r., sygn. akt I OSK 558/09, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; z dnia 16 marca 1998 r., sygn. akt II SA 96/98, Lex nr 41681; z dnia 28 października 1998 r. sygn. akt I SA/Gd 1651/96; z dnia 13 grudnia 1988 r. sygn. akt II SA 497/88, Lex nr 10079; z dnia 8 maja 1998 r. sygn. akt I SA/Lu 380/97 - niepublik.).
Przy ponownym rozpatrzeniu niniejszej sprawy w oparciu o ustalony stan faktyczny i zebrane dowody, organy administracyjne powinny przedstawić szczegółowe rozliczenie należności głównej i odsetek za poszczególne okresy przy uwzględnieniu poczynionych w tym okresie wpłat.
Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że decyzje organów I i II instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, a w związku z tym na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł - jak w pkt I wyroku.
W oparciu o treść art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane – jak w pkt II wyroku.