Uzasadnienie
Decyzją z [...] 2010 r. znak [...] Prezydent Miasta odmówił M. Z. – A. umorzenia 15.463,12 zł. Kwota ta powstała z zadłużenia wynikającego z wypłaconych od 1 września 2011 r. do 31 marca 2013 r. świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionej córki A. S. Po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Prezydenta, Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało decyzję z [...] 2020 r. w mocy.
Na ww. decyzję Kolegium z 16 kwietnia 2020 r. nr [...] została złożona skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Skarżąca zarzuciła decyzji Kolegium naruszenie przepisów prawa, które miały istotny wpływ na wynik postępowania, a w szczególności:
- naruszenia przepisów prawa procesowego tj. art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 256) - zwanej dalej,k.p.a.", art. 7 k.p.a. art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez niedopełnienie obowiązku spoczywającego na organie w postaci zgromadzenia i zbadania w sposób wszechstronny i wyczerpujący całokształtu materiału dowodowego, oraz niezastosowania wszelkich dostępnych instrumentów prawnych zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy;
- obrazę art. 30 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. 2020 r., poz. 808), polegające na ich niewłaściwym zastosowaniu przejawiającym się w ocenie przesłanek umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego w oparciu o przyszłą hipotetyczną sytuację, gdy w rzeczywistości przepis ten odnosić się powinien do bieżącej sytuacji dłużnika istniejącej w momencie wydania rozstrzygnięcia.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zasądzenie kosztów postępowania sądowego, oraz o dopuszczenie dowodu z dokumentu w postaci kopii orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z 10 marca 2020 r., znak [...], na okoliczność treści przedmiotowego orzeczenia oraz na okoliczność orzeczenia całkowitego zakazu pracy skarżącej.
W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że uprawnienie organu administracyjnego do umarzania należności alimentacyjnych i należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych realizowane jest w ramach uznania administracyjnego i jest uzależnione od zaistnienia szczególnych okoliczności związanych ze skutecznością egzekucji lub sytuacją dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego. Skarżąca podkreśliła również, że ustawodawca dopuszcza możliwość zaniechania obciążania dłużnika obowiązkiem zwrotu świadczeń w przypadku określonym w przepisie art. 30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W ocenie skarżącej organ administracji powinien mieć na celu pomoc dłużnikom, którzy są w bardzo trudnej sytuacji życiowej, a w takiej sytuacji znalazła się skarżąca, która nie może podjąć pracy w żadnych warunkach, nawet w warunkach pracy chronionej.
Skarżąca dodatkowo wytknęła również Kolegium, że w uzasadnieniu decyzji podało jako przyczynę odmowy umorzenia należności fakt, że skarżąca może pracować w warunkach pracy chronionej, co jest nieprawdą, z uwagi na fakt, że orzeczenie o niepełnosprawności z dnia 10 marca 2020 r., zawiera klauzulę o całkowitej niezdolności do pracy skarżącej.
Skarżąca zarzuciła organowi, że pomimo okoliczności, że Kolegium posiadało wiedzę z urzędu o fakcie, że skarżąca staje przed Powiatowym Zespołem ds. orzekania o niepełnosprawności, nie zawiesiło przedmiotowego postępowania administracyjnego, do czego z kolei Kolegium było zobowiązane zgodnie z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.
W ocenie skarżącej organ naruszył zasadę praworządności wyrażoną w art. 6 k.p.a. poprzez niezastosowania się do zasad prawnych wyrażonych w rozdziale 6 Kodeksu postępowania administracyjnego, a zasada praworządności wyrażona w art 6 k.p.a. jest powtórzeniem zasady konstytucyjnej z art. 7 Konstytucji RP.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w całości podtrzymało stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji oraz przedstawioną tam argumentację i wniosło o oddalenie skargi. Kolegium nie zgodziło się z naruszeniem przepisów prawa procesowego ani prawa materialnego, stojąc na stanowisku, że zapoznało się całością zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.
Skarga została uwzględniona ponieważ Sąd doszedł do wniosku, że organy obu instancji, wbrew doświadczeniu życiowemu założyły, że skarżąca będzie miała możliwość podjęcia pracy zarobkowej w przyszłości. Co więcej, bezskutecznie prowadzona egzekucja zaległości z tytułu wypłaconych alimentów w praktyce powodowała jedynie stałe narastanie odsetek i zwiększanie się wysokości zadłużenia.
Zgodnie z powoływanym w decyzjach art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.
Sąd zgadza się, że powołany przepis przewiduje jedynie możliwość uwzględnienia wniosku o umorzenie, a więc pozostawia decyzję do tzw. uznania organu. W takiej sytuacji organ zobowiązany jest jednak do rozważenia zarówno słusznego interesu strony, jak i interesu społecznego (por. wyrok NSA z 10 września 2020 r., I OSK 370/20).
W tej sytuacji istotne jest również, aby nie doprowadzić do sytuacji, że wskutek dochodzenia zaległości, państwo będzie ponosiło w efekcie większe koszty, niż w wypadku zaniechania korzystania z tego uprawnienia. Przy czym koszty te należy rozumieć zarówno w wymiarze ekonomicznym jak i społecznym czy też ogólnoludzkim (por. wyrok NSA z 14 listopada 2019 r., II FSK 3904/17).
Z akt wynika, że skarżąca z racji stanu zdrowia (bardzo poważne schorzenia opisane w wywiadzie przez pracownika socjalnego – k.70, str.
- praktycznie nie może podjąć jakiejkolwiek pracy. Jej jedynym dochodem jest zasiłek stały i okresowo przyznawane świadczenia na zakup leków. Na dodatek skarżąca przebywa w ośrodku pomocy społecznej w związku ze swoją bezdomnością.
W sposób oczywisty skarżąca znajduje się więc w sytuacji dochodowej i rodzinnej umożliwiającej, co do zasady, staranie się o umorzenie zaległości.
Organ w motywach odmowy umorzenia podkreślił, że wszystkie schorzenia są następstwem długotrwałego zażywania narkotyków, a więc to sama skarżąca ponosi winę za swój stan zdrowia.
Skarżąca w odwołaniu wskazywała jakie były rzeczywiste powody popadnięcia w narkomanię. Podkreślała dodatkowo, że skutkiem odmowy jest narastanie zadłużenia i niemożność jego spłaty.
W ocenie Sądu niezdolność do pracy, a więc niezdolność do uzyskiwania dodatkowych dochodów, potwierdza również orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 10 marca 2020 r., gdzie w sposób wyraźny zaznaczono, że skarżąca jest "niezdolna do pracy". W konsekwencji, wnioski organu co do potencjalnej możliwości spłaty zadłużenia, w sposób oczywisty sprzeczne są z ustaleniami co do faktów – co czyni ocenę zebranych dowodów – tzw. oceną dowolną dokonaną z naruszeniem art. 80 k.p.a. Naruszenie tego przepisu wpłynęło na wynik sprawy ponieważ ocena ta spowodowała odmowę umorzenia zaległości.
Sąd zdaje sobie sprawę, że w jakiejś części sytuacja skarżącej, jest skutkiem jej postępowania – niemniej jednak, Sąd ma taką nadzieję, umorzenie w całości zadłużenia pozwoli na samodzielne poszukiwanie możliwości funkcjonowania w społeczeństwie. Odmowa umorzenia zaległości nie może również być traktowana przez organy jako dodatkowa "kara" za naganne, ich zdaniem, postępowanie wnioskującego o umorzenie. Sąd zgadza się, że skarżąca nie płacąc na córkę zasądzonych alimentów, postępowała w sposób naganny, ale też rację ma skarżąca, że w jej obecnej sytuacji egzekucja komornicza spowoduje wciągnięcie w spiralę długów.
Organy, zgodnie z ww. art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów powinny obiektywnie rozważyć, czy sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskującego w ogóle pozwala na spłatę zadłużenia.
Sąd zgadza się, że co do zasady – obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców, jak to uzasadniał organ I instancji. Niemniej jednak, skoro dotychczasowa egzekucja była całkowicie bezskuteczna z powodu stanu zdrowotnego skarżącej – to jest to okoliczność, która nie może zostać pominięta przy ocenie, czy zasadne byłoby umorzenie należności alimentacyjnych wypłaconych z funduszu.
Pamiętać należy, że umorzenie należności alimentacyjnych przewidziane zostało dla osób, które z racji swojej sytuacji zdrowotnej i dochodowej nie są w ogóle w stanie spłacić należności.
Okoliczności te w ocenie Sądu nie zostały rozważone przez organy obu instancji, co uznać należy za naruszenie art. 7, art. 77 § 1 oraz z art. 107 § 3 k.p.a.
W ponownym postępowaniu organy rozważą i ocenią czy sytuacja zdrowotna i dochodowa skarżącej z uwzględnieniem stanowiska Sądu, pozwala na umorzenie w całości powstałych zaległości.
W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.), uchylił zaskarżoną oraz poprzedzającą ją decyzję.