Uzasadnienie
Wojewoda decyzją z dnia 18 listopada 2013 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty z dnia [...] 2013 r. nr [...] orzekającą o uznaniu pobranych przez E. N. zasiłku dla bezrobotnych za okres od 25 lutego 2012 roku do 25 lipca 2012 roku w kwocie 3541,70 zł brutto oraz dodatku aktywizacyjnego za okres 31 lipca 2012 roku do 14 sierpnia 2012 roku w kwocie 198,70 zł brutto za nienależnie pobrane świadczenie oraz o obowiązku zwrotu tych nienależnie pobranych świadczeń w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji na rachunek Urzędu.
Jako podstawa prawna decyzji wskazany został przepis art. 76 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 6 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 roku o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2013 r., poz. 674 ze zm.).
Decyzja zapadła w następujących okolicznościach stanu faktycznego:
E. N. na podstawie decyzji Starosty z dnia [...] 2012 r. uzyskała status osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku od 25 lutego 2012 roku w wysokości 100 % tj. 761,40 zł miesięcznie brutto w okresie pierwszych trzech miesięcy posiadania prawa do zasiłku, a w okresie kolejnych miesięcy posiadania prawa do zasiłku w wysokości 597,90 zł miesięcznie brutto. Status osoby bezrobotnej oraz prawo do zasiłku skarżąca utraciła od 26 lipca 2012 roku w związku z podjęciem zatrudnienia (decyzja z [...] 2012 roku, znak: [...]). Decyzją z dnia [...] 2012 roku, znak: [...] przyznany został skarżącej dodatek aktywizacyjny w wysokości 50 % zasiłku podstawowego, tj. 397.10 zł miesięcznie brutto od 31 lipca 2012 roku do 14 sierpnia 2012 r.
Decyzją z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych E. N. przyznane zostało świadczenie rehabilitacyjne za okres od 30 stycznia 2012 r. do 28 kwietnia 2012 r. i od 29 kwietnia 2012 r. do 27 lipca 2012 r. Decyzja została wydana w wykonaniu wyroku Sądu Rejonowego Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 18 stycznia 2013 r. sygn. akt [...].
Powyższą decyzję skarżąca złożyła w organie w dniu 26 czerwca 2013 r. wraz z pismem z 22 kwietnia 2013 r. informującym, że dokonana zostanie wypłata tego świadczenia rehabilitacyjnego oraz zaświadczenie o wypłaconym jej świadczeniu.
W związku z powyższym, Starosta wznowił z urzędu postanowieniem z dnia [...] 2013 roku, znak: [...] postępowanie w sprawie uznania E. N. za osobę bezrobotną od 17 lutego 2012 roku, przyznania prawa do zasiłku od 25 lutego 2012 roku oraz utraty statusu osoby bezrobotnej oraz prawa do zasiłku od 26 lipca 2012 r. Decyzją z dnia [...] 2013 roku, znak: [...] uchylona została decyzja orzekająca o uznaniu skarżącej za osobę bezrobotną od 17 lutego 2012 roku, przyznaniu prawa do zasiłku od 25 lutego 2012 roku oraz utracie statusu osoby bezrobotnej oraz prawa do zasiłku od 26 lipca 2012 roku i orzeczono o odmowie uznania skarżącej za osobę bezrobotną od 17 lutego 2012 r.
Postanowieniem z dnia [...] 2013 roku znak: [...] wznowione zostało również postępowanie w sprawie przyznania skarżącej dodatku aktywizacyjnego. Decyzją z [...] 2013 r. znak: [...] uchylono decyzję przyznającą skarżącej dodatek aktywizacyjny i orzeczono o odmowie przyznania jej dodatku aktywizacyjnego od 31 lipca 2012 roku do 14 sierpnia 2012 r.
Następnie Starosta wydał w dniu [...] 2013 r. decyzję znak [...] o uznaniu pobranych przez E. N. zasiłku dla bezrobotnych za okres od 25 lutego 2012 roku do 25 lipca 2012 roku w kwocie 3541,70 zł brutto oraz dodatku aktywizacyjnego za okres 31 lipca 2012 roku do 14 sierpnia 2012 roku w kwocie 198,70 zł brutto za nienależnie pobrane świadczenie oraz o obowiązku zwrotu tych nienależnie pobranych świadczeń w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji na rachunek Urzędu.
W uzasadnieniu wyjaśnił, że E. N. pobrała zasiłek dla bezrobotnych i dodatek aktywizacyjny pomimo, że zaistniała okoliczność, która spowodowała ustanie prawa do ich pobierania w charakterze przyznania i wpłaty świadczenia rehabilitacyjnego.
E. N. odwołała się od ww. decyzji podnosząc, że nie była informowana o okolicznościach powodujących ustanie prawa do zasiłku dla osoby bezrobotnej oraz dodatku aktywizacyjnego, stąd nie można wywodzić wobec niej negatywnych skutków przyznania świadczenia rehabilitacyjnego. Wskazała ponadto, że nieprawidłowym rozstrzygnięciem jest zawarcie w jednej decyzji wyrzeczenia o uznaniu pobranych świadczeń za nienależne i jednocześnie stwierdzenie obowiązku ich zwrotu.
Wojewoda po rozpoznaniu odwołania wydał opisaną na wstępie decyzję.
W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że okolicznością bezsporną jest, że skarżącej od 3 lutego 2012 roku przyznane zostało świadczenie rehabilitacyjne. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy bezrobotnym nie może być osoba pobierająca świadczenia rehabilitacyjne. Tylko osobie bezrobotnej przysługuje prawo do zasiłku dla bezrobotnych. Organ wyjaśnił, że skoro skarżąca nie spełniała przesłanek z art. 2 ust. 1 ww. ustawy, nie przysługiwał jej status osoby bezrobotnej oraz zasiłek dla osób bezrobotnych od 17 lutego 2012 roku, a w konsekwencji również dodatek aktywizacyjny. Z tych względów organ orzekł o uznaniu pobranego przez skarżącą zasiłku dla bezrobotnych oraz dodatku aktywizacyjnego za nienależnie pobrane świadczenie oraz o obowiązku jego zwrotu. Organ zwrócił uwagę, że skarżąca była pouczona o konieczności zwrotu świadczeń finansowanych z Funduszu Pracy w przypadku otrzymania za ten sam okres świadczenia rehabilitacyjnego (pkt 18 załącznika nr 1 do Karty rejestracyjnej), a fakt ten potwierdziła własnoręcznym podpisem.
Stąd zarzuty, że nie była prawidłowo pouczona o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia są w ocenie organu bezzasadne. Organ wyjaśnił również, że wyrzeczenie w jednej decyzji o uznaniu pobranych świadczeń za nienależne oraz o obowiązku ich zwrotu jest prawidłowe, gdyż oddzielną decyzją organ orzeka jedynie w kwestii umorzenia należności.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję E. N. ponowiła zarzuty odwołania, w szczególności kładąc nacisk na okoliczność, że w dacie wydania decyzji w przedmiocie zasiłku dla osoby bezrobotnej i dodatku aktywizacyjnego spełniała przesłanki ich przyznania i że zaskarżona decyzja zawiera nieprawidłowe równoczesne rozstrzygnięcie o uznaniu świadczeń za nienależnie pobrane i o obowiązku ich zwrotu.
W piśmie z dnia 25 września 2014 r. skarżąca, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, zakwestionowała skuteczność poinformowania przez organ o obowiązku zwrotu przyznanych świadczeń w przypadku otrzymania za ten sam okres świadczenia rehabilitacyjnego. Wprawdzie skarżąca podpisała standardowy druk przedstawiany osobie rejestrującej się w Urzędzie Pracy, niemniej w jej ocenie skuteczne poinformowanie to zapoznanie przez organ z okolicznościami mającymi wpływ na powstanie obowiązku zwrotu przyznanego świadczenia poprzez przedstawienie w sposób jasny, czytelny i zrozumiały dla przeciętnego odbiorcy. Zaznaczyła także, że w Karcie Rejestracyjnej w pkt 20 organ zawarte jest pouczenie, jednak bez wskazania na obowiązek zwrotu świadczenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.) sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 tej ustawy, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, albo stwierdzenia nieważności decyzji. Przystępując do oceny legalności zaskarżonych decyzji sąd bada czy zaskarżona decyzja nie narusza prawa oraz czy została wydana w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu.
Kierując się powyższymi kryteriami należy stwierdzić, że skarga E. N. nie podlega uwzględnieniu.
Powołany w decyzji przepis art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy stanowi, że za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się:
- 1) świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach;
- 2) świadczenie pieniężne wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie;
- 3) zasiłek, stypendium lub inne świadczenie pieniężne finansowane z Funduszu Pracy wypłacone osobie za okres, za który nabyła prawo do emerytury, świadczenia przedemerytalnego, renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej, renty rodzinnej, renty socjalnej, zasiłku macierzyńskiego, zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego, zasiłku chorobowego lub świadczenia rehabilitacyjnego, jeżeli organ rentowy, który przyznał świadczenie, nie dokonał jego pomniejszenia na zasadach określonych w art. 78;
- 4) koszty szkolenia, w przypadku określonym w art. 41 ust. 6 lub w przypadku gdy skierowanie na szkolenie nastąpiło na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę skierowaną na szkolenie
Rozpatrując kwestię nienależnie pobranego świadczenia uwzględnić należy dwa aspekty tego pojęcia: aspekt obiektywny polegający na braku podstawy do wypłaty świadczenia, oraz subiektywny, którego istotą jest pouczenie przez organ o okolicznościach wykluczających uprawnienie do pobierania świadczenia, a w konsekwencji świadomość bezrobotnego, co do braku podstaw do pobierania świadczenia.
Z treści definicji bezrobotnego zawartej w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c ww. ustawy wynika, że bezrobotnym jest osoba, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 1 i 2 lit. a-g, lit. i, j, l oraz osoba, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 2 lit. ha, która bezpośrednio przed rejestracją jako bezrobotna była zatrudniona nieprzerwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres co najmniej 6 miesięcy, oraz osoba, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 3 i 4, niezatrudniona i niewykonująca innej pracy zarobkowej, zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie, lub w danej służbie albo innej pracy zarobkowej, albo jeżeli jest osobą niepełnosprawną, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia co najmniej w połowie tego wymiaru czasu pracy, nieuczącą się w szkole, z wyjątkiem uczącej się w szkole dla dorosłych lub przystępującej do egzaminu eksternistycznego z zakresu programu nauczania tej szkoły lub w szkole wyższej, gdzie studiuje na studiach niestacjonarnych, zarejestrowaną we właściwym dla miejsca zameldowania stałego lub czasowego powiatowym urzędzie pracy oraz poszukującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jeżeli (...) nie nabyła prawa do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej, renty socjalnej, renty rodzinnej w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę albo po ustaniu zatrudnienia, innej pracy zarobkowej, zaprzestaniu prowadzenia pozarolniczej działalności, nie pobiera nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, świadczenia rehabilitacyjnego, zasiłku chorobowego, zasiłku macierzyńskiego lub zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego.
Prawo do świadczeń w postaci zasiłku dla bezrobotnych oraz dodatku aktywizacyjnego jest ściśle związane ze statusem bezrobotnego.
W rozpatrywanej sprawie podstawą materialnoprawną uznania pobranych przez E. N. świadczeń z Funduszu Pracy za nienależne jest przepis art. 76 ust 1 pkt1 ppkt 3 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.
Decyzją organu rentowego z dnia 22 marca 2013 r. wydaną w wykonaniu wyroku Sądu Rejonowego Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 18 stycznia 2013 r. sygn. akt [...] przyznane zostało E. N. świadczenie rehabilitacyjne na okres od 30 stycznia 2012 r. do 27 lipca 2012 r.
Świadczenie rehabilitacyjne zostało przyznane skarżącej po wydaniu decyzji przyznającej status osoby bezrobotnej oraz prawo do zasiłku dla osoby bezrobotnej i dodatku aktywizacyjnego. Okoliczność ta, na gruncie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy ma to znaczenie, że zgodnie z przepisem art. 78 ust. 4 w przypadku przyznania bezrobotnemu prawa do emerytury, świadczenia przedemerytalnego, renty z tytułu niezdolności do pracy lub służby, o której mowa w art. 71 ust. 2 pkt 1, renty szkoleniowej, renty socjalnej, zasiłku macierzyńskiego, zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego, zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub renty rodzinnej w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę na okres, w którym był bezrobotny, pozbawienie statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku następuje za okres, za który przyznano emeryturę, świadczenie przedemerytalne, rentę z tytułu niezdolności do pracy lub służby, o której mowa w art. 71 ust. 2 pkt 1, rentę szkoleniową, rentę socjalną, zasiłek macierzyński, zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego, zasiłek chorobowy, świadczenie rehabilitacyjne lub rentę rodzinną w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę.
Z treści normatywnej przepisu art. 76 ust. 2 pkt 1 ppkt 3 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy wynika, że zasiłek dla bezrobotnych i dodatek aktywizacyjny wypłacony z funduszu Pracy, a pobrany za okres, za który równocześnie przyznane zostało świadczenie rehabilitacyjne (lub inne świadczenie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych) stanowią świadczenie nienależnie pobrane.
Na obiektywny charakter pojęcia nienależnego świadczenia w tym szczególnym przypadku wskazują przepisy regulujące zasady dokonania potrąceń przez organ rentowy. Zgodnie z art. 78 ust. 1 ww. ustawy w przypadku przyznania bezrobotnemu lub osobie, o której mowa w art. 43, prawa do emerytury, świadczenia przedemerytalnego, renty z tytułu niezdolności do pracy lub służby, o której mowa w art. 71 ust. 2 pkt 1, renty szkoleniowej, renty socjalnej, zasiłku macierzyńskiego, zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego, zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub renty rodzinnej w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę za okres, za który pobierali zasiłek, stypendium, dodatek aktywizacyjny albo inne świadczenie pieniężne z tytułu pozostawania bez pracy, pobrane z tego tytułu kwoty w wysokości uwzględniającej zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych i składkę na ubezpieczenie zdrowotne zalicza się na poczet przyznanego przez organ rentowy świadczenia. Kwoty te traktuje się jak świadczenia wypłacane w kwocie zaliczkowej w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Kwota zaliczona na poczet przyznanego świadczenia nie może być wyższa niż ustalona za poszczególne miesiące okresu, o którym mowa w ust. 1, kwota emerytury, świadczenia przedemerytalnego, renty z tytułu niezdolności do pracy lub służby, o której mowa w art. 71 ust. 2 pkt 1, renty szkoleniowej, renty socjalnej, zasiłku macierzyńskiego, zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego, zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub renty rodzinnej.
Organ rentowy przekazuje kwotę zaliczoną na poczet przyznanego świadczenia, o której mowa w ust. 1, na rachunek bankowy Funduszu Pracy powiatowego urzędu pracy, który wypłacił zasiłek, stypendium, dodatek aktywizacyjny albo inne świadczenie pieniężne z tytułu pozostawania bez pracy.
Poza sporem w niniejszej sprawie jest, że nie dokonano opisanego w ww. przepisie rozliczenia, gdyż organ rentowy wypłacił skarżącej w całości świadczenie rehabilitacyjne, stąd wypłacone za ten okres świadczenie z Funduszu Pracy stało się świadczeniem nienależnie pobranym, niezależnie od faktu, że w dacie wydania decyzji o zasiłku dla osoby bezrobotnej i dodatku aktywizacyjnego skarżąca spełniała przesłanki wymagane do uzyskania statusu osoby bezrobotnej i związanych z tym świadczeń. Wprawdzie decyzja o przyznaniu świadczenia rehabilitacyjnego została wydana dopiero w dniu 22 marca 2013 r., niemniej odnosiła się ona do prawa skarżącej do świadczenia rehabilitacyjnego za okres od 30 stycznia 2012 r. do 27 lipca 2012 r., co oznacza, że faktycznie okresy, za które przysługiwało świadczenie rehabilitacyjne pokryły się z okresami pobierania zasiłku dla osoby bezrobotnej i dodatku aktywizacyjnego.
Na gruncie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz na gruncie ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. z 2014 r., poz. 159) brak jest podstaw do pobierania równolegle tych świadczeń, a przepisy wyżej powołane stanowią jedyną regulację prawną odnoszącą się do takich sytuacji.
Przystępując do analizy elementu subiektywnego instytucji prawnej, jaką określa się pojęciem nienależnie pobranego świadczenia, zauważyć należy wagę, jaką ustawodawca przypisuje wykonaniu przez organ obowiązku pouczenia o okolicznościach wykluczających uprawnienie do pobierania świadczenia, a w konsekwencji na świadomość bezrobotnego, co do braku podstaw do pobierania świadczenia.
W ocenie Sądu pouczenie, jakie skarżąca otrzymała w dacie rejestracji w Powiatowym Urzędzie Pracy, jest pouczeniem jasnym i całkowicie wystarczającym. Nie wiadomo, jaką inną postać zdaniem skarżącej powinno przybrać to pouczenie. W szczególności pkt 4 i 20 tego pouczenia wyjaśnia, że uzyskanie prawa do świadczenia rehabilitacyjnego wyklucza uzyskanie statusu osoby bezrobotnej, a tym samym pobieranie świadczeń z nim związanych. Nie można zgodzić się z twierdzeniem skarżącej, że druk pouczenia jest niewystarczającym dla uzyskania przez osobę rejestrującą się, jako osoba bezrobotna, wiedzy co do skutków zdarzeń w postaci uzyskania świadczenia rehabilitacyjnego, o które skarżąca ubiegała się w postępowaniu przed Sądem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Zdaniem Sądu, organ spełnił wymagany prawem obowiązek informacji wobec strony postępowania, dlatego skarżąca nie może powoływać się na brak wiedzy o konsekwencjach uzyskania prawa do świadczenia rehabilitacyjnego.
Pouczenie zostało przez skarżącą podpisane i wbrew twierdzeniom skarżącej zawiera też pouczenie o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Nie można obciążać organu brakiem należytej staranności przy zapoznaniu się z treścią pouczenia.
Zarzut dotyczący konieczności wydania odrębnej decyzji dotyczącej obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, nie może odnieść zamierzonego skutku. Z przedstawionej powyżej analizy tego pojęcia dotyczącej spełnienia przesłanki obiektywnej oraz subiektywnej wynika, że nienależne świadczenie z istoty swej podlega zwrotowi, i nie jest to materia podlegająca odrębnym postępowaniom.
Wobec powyższego sąd oddalił skargę E. N. na podstawie przepisu art. 151 p.p.s.a.
W pkt II wyroku orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a w zw. z § 2 ust. 1 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz.461).