Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowiez 12 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Kr 657/20

Uzasadnienie

W dniu 29 czerwca 2018 r. Prezydent Miasta wydał decyzje:

1. 1. nr [...] o odmowie przyznania A. N. świadczenia w formie zasiłku okresowego,
2. 2. nr [...] o odmowie przyznania A. N. świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego na zakup żywności,
3. 3. nr [...] o odmowie przyznania A. N. świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego na dofinansowanie do zakupionych środków opatrunkowych.

Uzasadniając swoje decyzje organ I instancji wskazał, że A. N. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem. W miesiącu maju utrzymywała się z zasiłku rodzinnego na syna w kwocie 124 zł, alimentów na syna w kwocie 800 zł, alimentów na siebie w kwocie 400 zł oraz zadośćuczynienia w sprawie karnej od byłego męża na rzecz syna w kwocie 1.000 zł. Ponadto organ stwierdził, że dochód strony należało pomniejszyć o alimenty na syna w wysokości 300 zł, które wpłacone zostały byłemu mężowi. Tym samym dochód rodziny w maju 2018 r. wyniósł 2.024 zł. Organ wskazał, że kryterium dochodowe w przypadku rodziny wnioskodawczyni wynosi 1.028 zł, a ponieważ przekracza on kryterium dochodowe brak było podstaw do przyznania zasiłków celowych i zasiłku okresowego. Organ podał również, że strona znajduje się w wieku aktywności zawodowej, nie jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna i jak sama podaje w dalszym ciągu jest niezdolna do pracy, co zostało potwierdzone kolejnym zaświadczeniem lekarskim.

Ponadto organ I instancji wskazał, że A. N. nie odwiesiła postępowania w sprawie ustalenia stopnia niepełnosprawności, które zostało zawieszone w kwietniu 2017 r., co tłumaczyła koniecznością wykonania kolejnych badań oraz możliwością zawieszenia postępowania na okres 3 lat. W prowadzonych postępowaniach strona odmówiła podpisania zobowiązania w sprawie odwieszenia postępowania. Według Prezydenta Miasta, całkowita niezdolność do pracy oznacza całkowitą niezdolność do pracy w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych albo zaliczenie do I lub II grupy inwalidów lub legitymowanie się znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Jeżeli więc strona uważa się za osobę niezdolną do pracy, to powinna poprzeć swoje stanowisko stosownym orzeczeniem określającym stopnień niepełnosprawności.

W przeciwnym przypadku - w świetle ustawy o pomocy społecznej - jest ona osobą zdolną do pracy, a tym samym zdolną do zarejestrowania się w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Organ dodał, że wnioskodawczyni była wielokrotnie informowana o konieczności współpracy w rozwiązywaniu trudnej sytuacji, a także o konsekwencjach niewywiązywania się z zobowiązań, a pomimo tego nie podjęła kroków w celu poprawy swojej sytuacji.

W odwołaniach od powyższych decyzji Prezydenta Miasta A. N. wskazała, że w maju 2018 r. kryterium dochodowe nie zostało przekroczone, a nawiązka w formie pieniężnej przyznana jej synowi wyrokiem sądu karnego nie stanowi dochodu, nie podlega opodatkowaniu i nie powinna być traktowana jako dochód osoby fizycznej. Ponadto zaznaczyła, że zaświadczenie o niezdolności do pracy do końca 2017 r. było respektowane przez organ I instancji przy przyznawaniu świadczeń, zaś posiadanie niezdolności do pracy powoduje, że odwołująca nie może zarejestrować się w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna.

W dniu 14 września 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 8 i art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1508), § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 1058) oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, wydało decyzje:

1. 1. nr [...], którą utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 29 czerwca [...],
2. 2. nr [...], którą utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 29 czerwca 2018 r. nr [...],
3. 3. nr [...], którą utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 29 czerwca 2018 r. nr [...].

W uzasadnieniu wydanych decyzji Kolegium podało, że kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie, uprawniające do przyznania wnioskowanego świadczenia, określone zostało w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej w związku z § 1 pkt 1 lit. b wskazanego wyżej rozporządzenia z dnia 14 lipca 2015 r. i wynosi obecnie 514 zł. W ocenie Kolegium, organ I instancji zasadnie przyjął, że do dochodu rodziny należy zaliczyć nawiązkę na rzecz syna odwołującej, albowiem jak stanowi art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu - z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;

1. 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;
2. 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Zdaniem organu II instancji, powyższy przepis nakazuje zatem uwzględniać wszystkie dochody strony, z wyjątkiem świadczeń enumeratywnie wskazanych w art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Nawiązka nie mieści się jednak w żadnej z kategorii wskazanych w wymienionym wyżej przepisie, w szczególności nie jest to jednorazowe pieniężne świadczenie socjalne. W ocenie organu, brak było zatem podstaw do nieuwzględniania w dochodzie rodziny uzyskanej w miesiącu maju 2018 r. nawiązki wpłaconej na mocy wyroku sądu na rzecz syna odwołującej przez jego ojca. Kolegium wskazało również, że brak jest jakichkolwiek podstaw do odwoływania się w postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy o pomocy społecznej do przepisów podatkowych. Nie budzi bowiem wątpliwości, że organ I instancji prawidłowo uwzględnił w dochodzie rodziny nawiązkę dla syna wnioskodawczyni, co oznacza, iż kryterium dochodowe uprawniające do przyznania zasiłku celowego zostało przekroczone. Jednocześnie odwołująca nie poinformowała o uzyskaniu dodatkowego dochodu w postaci nawiązki.

Nie zgadzając się z powyższymi decyzjami Samorządowego Kolegium Odwoławczego A. N. wniosła na nie skargi, domagając się ich uchylenia wraz z decyzjami organu I instancji. Zaskarżonym decyzjom skarżąca zarzuciła naruszenie:

1. - art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie prowadzące do błędnego uznania, że nienależnie pobrała świadczenia w formie zasiłku celowego na zakup żywności za miesiąc czerwiec 2018 r. w wysokości 150 zł, podczas gdy w przedmiotowej sprawie nie zachodzi sytuacja, w której świadczenie uzyskano na podstawie przedstawienia nieprawdziwych informacji;
2. - art. 8 pkt 4 ustawy o pomocy społecznej, poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że kwota otrzymana przez jej syna M. tytułem nawiązki (zadośćuczynienia) w kwocie 1.000 zł wlicza się do dochodu rodziny, podczas gdy nawiązka jest świadczeniem osobistym, mającym stanowić sposób złagodzenia cierpień fizycznych i psychicznych poszkodowanego;
3. - art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy o podatku dochodowym, poprzez jego niezastosowanie prowadzące do błędnego uznania, że kwota 1.000 zł uzyskana tytułem nawiązki jest dochodem osoby fizycznej i powinna być uwzględniona przy ocenie wysokości dochodów w oparciu o przepisy ustawy o pomocy społecznej;
4. - art. 41 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, poprzez jego niezastosowanie prowadzące do błędnego uznania, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą okoliczności przyznania zasiłku celowego czy zasiłku okresowego pomimo przekroczenia kryterium dochodowego;
5. - art. 7a Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez odmowę rozstrzygnięcia na korzyść skarżącej pojawiających się w sprawie wątpliwości, tj. bezpodstawnej odmowy uwzględnienia niezdolności do pracy orzeczonej przez lekarza specjalistę z zakresu chorób wewnętrznych, co doprowadziło do błędnego uznania, że w sposób nieuzasadniony skarżąca odmawia podjęcia zatrudnienia oraz fakt, że organ I instancji powołuje się na sformułowania, z których nie wynika wprost, że zadośćuczynienie jest dochodem - a wszelkie niejasności w każdej sprawie powinny być rozstrzygane na korzyść petenta;
6. - art. 7b Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez zaniechanie współpracy organu administracji publicznej oraz pominięcie interesu obywatela, poprzez odmowę przyznania zasiłku, pomimo tego, że sytuacja majątkowa i rodzinna uzasadnia udzielenie pomocy społecznej;
7. - art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego, tj. zasady pogłębiania zaufania do władzy publicznej;
8. - art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, poprzez błędne uznanie, że w przedmiotowej sprawie doszło do braku współdziałania i przyjęcia przez skarżącą postawy roszczeniowej, podczas gdy każdorazowo skarżąca składa obszerne wyjaśnienia i wszelkie niezbędne dokumenty, a zatem współdziała z pracownikami socjalnymi;
9. - art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, poprzez jego niezastosowanie prowadzące do uniemożliwienia skarżącej przezwyciężania trudnej sytuacji życiowej, której nie jest w stanie pokonać;
10. - art. 39 ust. 1 oraz ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, poprzez nieprzyznanie zasiłku w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej.

W odpowiedziach na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o ich oddalenie.

Wyrokiem z dnia 13 marca 2019 r. sygn. akt III SA/Kr 1202/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w pkt I oddalił skargi A. N., a w pkt II przyznał wynagrodzenie ustanowionemu dla skarżącej pełnomocnikowi z urzędu. Uzasadniając powyższy wyrok Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wskazał, że w świetle przepisów ustawy o pomocy społecznej brak jest podstaw do nieuwzględnienia w dochodzie rodziny uzyskanej w miesiącu maju 2018 r. przez syna skarżącej nawiązki w kwocie 1.000 zł, albowiem art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej nakazuje uwzględnić wszystkie dochody strony, z wyjątkiem świadczeń enumeratywnie wskazanych w art. 8 ust. 4, wśród których nie została wymieniona nawiązka ani zadośćuczynienie czy też odszkodowanie. Zdaniem Sądu, z treści tego przepisu wynika nie tylko, że pojęcie dochodu zostało jednolicie zdefiniowane na potrzeby ustalania wszelkich świadczeń z pomocy społecznej, a więc zarówno pieniężnych, jak i niepieniężnych, ale także, że składniki, które się od przychodu odlicza są wymienione taksatywnie w art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej.

Sąd zaznaczył, że konstrukcja prawna odliczania określonych składników od przychodu (art. 8 ust. 3 tej ustawy) i niewliczania do dochodu określonych składników (art. 8 ust. 4 wymienionej wyżej ustawy) nie pozwala na rozszerzającą interpretację tych przepisów, gdyż wyliczenia zawarte w tych przepisach mają charakter enumeratywny. Sąd podkreślił, że art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej jednoznacznie zalicza do dochodu wszelkie przychody bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. Natomiast katalog wyłączeń jest zamknięty i nie przewiduje wyłączenia z dochodu przychodów stanowiących odszkodowanie lub zadośćuczynienie, albowiem otrzymanie odszkodowania z tytułu uszczerbku na zdrowiu w sposób istotny zmienia sytuację majątkową jego adresata i nie może być obojętne dla oceny możliwości samodzielnego zaspokajania potrzeb. Zdaniem Sądu, otrzymana na rzecz syna skarżącej nawiązka zmieniła sytuację finansową jej rodziny.

Dlatego słusznie została uwzględniona przy obliczaniu dochodu stanowiącego podstawę przyznania bądź odmowy przyznania wnioskowanych zasiłków. Zdaniem tego Sądu, zasiłek celowy czy okresowy jest przyznawany w ramach uznania administracyjnego, w zakresie którego organ administracji decyduje przede wszystkim o tym, czy świadczenie takie w ogóle powinno zostać przyznane. Uznaniowy charakter decyzji nie oznacza, że organ ma obowiązek uwzględnienia wszelkich zgłoszonych żądań, ale też nie ma możliwości całkowicie dowolnego rozstrzygnięcia. Kontrola decyzji uznaniowej polega w szczególności na sprawdzeniu, czy jej wydanie poprzedzone było prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy.

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie organy były władne podjąć wobec skarżącej decyzje negatywne i w sposób prawidłowy je uzasadniły. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy o podatku dochodowym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wskazał, że zakres pojęcia dochodu w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej oraz przepisów podatkowych nie jest tożsamy, a obie regulacje nie pozostają ze sobą wzajemnie powiązane. Zdaniem Sądu, ustawa o pomocy społecznej, ze względu na cele jakim służyć mają uregulowane w niej instytucje prawne, wprowadza niezależny od regulacji prawnopodatkowych sposób obliczania dochodu, zaliczając do jego źródeł wszelkie pożytki, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, z wyjątkiem tych, które ustawodawca wyliczył w art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Zawiera ona bowiem kompleksowe uregulowania w kwestiach przedmiotowej pomocy i brak jest przesłanek, aby przy ocenie spełniania przez skarżącą kryterium dochodowego brać pod uwagę uregulowania znajdujące się w innych aktach prawnych np. ustawach z zakresu prawa podatkowego, skoro przepisy wspomnianej ustawy do nich nie odsyłają.

Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej A. N., Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 26 maja 2020 r. do sygn. akt I OSK 1661/19 uchylił pkt I wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 marca 2019 r. i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny za zasadny uznał podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, poprzez błędną jego wykładnię. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zawarte w tym przepisie zastrzeżenie odwołujące się do ustawowych wyłączeń wymaga uwzględnienia nie tylko wyłączeń wskazanych w art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, albowiem przepis art. 8 ust. 3 tej ustawy nie zawiera odwołania do indywidualnie wskazanego ust. 4, ale przewiduje konieczność uwzględniania ograniczeń wprowadzonych ustawowo. Od okoliczności faktycznych danego przypadku może zatem zależeć, czy pewne kategorie przychodów nie okażą się wyłączone z zakresu art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w niniejszym przypadku sąd karny zasądził nawiązkę imiennie na rzecz małoletniego, a ustawa w art. 6 pkt 2 definiuje pojęcie dochodu dziecka określając, że oznacza on dochód, do którego zalicza się kwotę otrzymywanej renty wraz z dodatkiem dla sierot zupełnych, zasiłek pielęgnacyjny, dodatek pielęgnacyjny, otrzymywane alimenty oraz kwotę odpowiadającą dochodom uzyskiwanym z majątku dziecka. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyliczenie to nie ma charakteru przykładowego, albowiem stanowi legalną definicję dochodu dziecka. Kwoty należne dziecku z innego tytułu nie mogą więc stanowić jego dochodu w rozumieniu ustawy.

W konsekwencji, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nawiązka zasądzona na rzecz małoletniego nie może być uznana za przychód składający się na dochód rodziny (definiowany jako suma dochodów osób w rodzinie), służący do ustalania prawa do świadczeń.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje

Rozpoznając przedmiotową sprawę należy mieć na względzie, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie związany był wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 1661/19. Zgodnie bowiem z treścią art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.) - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.): "Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny". Z tego przepisu wypływa nakaz dla sądu I instancji przyjęcia określonego stanowiska przy ponownym rozpoznaniu sprawy, które to stanowisko nie może być odmienne od zaprezentowanego w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego rozumienia przepisów będących podstawą orzekania w sprawie i przedmiotem wykładni in concreto. Związanie sądu administracyjnego oceną prawną, o jakiej mowa w art. 190 p.p.s.a. oznacza więc, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z poglądem wyrażonym we wcześniejszym orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak również nie może odstąpić od wskazań co do dalszego postępowania.

Użyte w art. 190 p.p.s.a. pojęcie "wykładni prawa" należy rozumieć, jako wyjaśnienie znaczenia przepisów prawa. Zarówno w orzecznictwie, jak i doktrynie przyjmuje się, że "związanie wykładnią prawa" oznacza wykładnię przepisów prawa materialnego, procesowego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania określonego aktu. Przez ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, zaś wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia z dnia 9 listopada 2017 r. sygn. akt II SA/Wr 598/17, Lex nr 2403827). Pojęcie wykładni prawa należy rozumieć również jako wiążącą ocenę prawidłowości zastosowania przepisów postępowania odnoszących się do postępowania dowodowego, więc przesądzenia, że ustalony przez organ stan faktyczny jest prawidłowy (zob. wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2018 r. sygn. akt I FSK 2019/17, Lex nr 2494616).

Ponadto moc wiążąca wyroku oznacza, że dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Odnosi się to zarówno do wykładni prawa, jego zastosowania w zaistniałym stanie faktycznym, jak również oceny tego stanu (zob. wyrok NSA z dnia 20 września 2018 r. sygn. akt II FSK 2370/18, Lex nr 2571956). Związanie wykładnią dokonaną w wyroku sądu kasacyjnego oznacza, że sąd administracyjny ponownie rozpoznając sprawę, która została mu przekazana przez sąd kasacyjny na podstawie art. 185 p.p.s.a., nie może stosować postanowień art. 134 § 1 p.p.s.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez wojewódzki sąd administracyjny, "granice sprawy", o których mowa w art. 134 § 1 p.p.s.a., podlegają bowiem zawężeniu do granic w jakich rozpoznał skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny i wydał orzeczenie na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 września 2006 r. sygn. akt II OSK 1117/05, dostępne na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl).

Dokonując zatem kontroli zaskarżonych decyzji oraz działając w ramach związania prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt I OSK 1661/19, orzekający w niniejszej sprawie Sąd doszedł do wniosku, że zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzje organu I instancji naruszają prawo, a skargi są uzasadnione i podlegają uwzględnieniu.

Sąd ponownie orzekający w sprawie zauważa, że przedmiotem skarg są decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymujące w mocy decyzje Prezydenta Miasta o odmowie przyznania skarżącej świadczeń w formie zasiłku kresowego i specjalnych zasiłków celowych. Kwestią sporną w niniejszej sprawie było to, czy otrzymaną przez syna skarżącej w maju 2018 r. nawiązkę w kwocie 1.000 zł wlicza się do dochodu rodziny, od wysokości którego uzależnione jest przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, czy też się nie wlicza. Zgodnie bowiem z treścią art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1508 z późn. zm., zwanej dalej u.p.s.):

"Art. 8.

1. 1. Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje:
2. 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 634 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej",
3. 2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 514 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie",
4. 3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny"
5. - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej."

Z kolei w myśl ust. 3 i 4 tego przepisu:

"Art. 8.

1. 3. Za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:
2. 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;
3. 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;
4. 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
5. 4. Do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się:
6. 1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego;
7. 2) zasiłku celowego;
8. 3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty;
9. 4) wartości świadczenia w naturze;
10. 5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych;

5a) świadczenia pieniężnego i pomocy pieniężnej, o których mowa w ustawie z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 690);

1. 6) dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego;
2. 7) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2017 r. poz. 1851 oraz z 2018 r. poz. 107, 138, 650, 1000 i 1076), oraz dodatku wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2018 r. poz. 998 i 1076);
3. 8) świadczenia pieniężnego, o którym mowa w art. 8a ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o Karcie Polaka (Dz. U. z 2018 r. poz. 1272)."

Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 1661/19 zawarte w art. 8 ust. 3 u.p.s. zastrzeżenie "jeżeli ustawa nie stanowi inaczej" wymaga uwzględnienia nie tylko wyłączeń wskazanych w art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, ale również ograniczeń wprowadzonych ustawowo.

Z treści art. 8 ust. 3 u.p.s. wynika, że dochód rodziny ustala się sumując miesięczne przychody poszczególnych członków tej rodziny z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku pomniejszone o składniki wymienione w pkt 1-3 tego przepisu. Z akt sprawy wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem (lat 13). Na dochód rodziny skarżącej będzie się zatem składała suma jej przychodu i przychodu jej syna. Zgodnie z treścią art. 6 pkt 2 u.p.s. do dochodu dziecka zalicza się kwotę otrzymywanej renty wraz z dodatkiem dla sierot zupełnych, zasiłek pielęgnacyjny, dodatek pielęgnacyjny, otrzymywane alimenty oraz kwotę odpowiadającą dochodom uzyskiwanym z majątku dziecka. Wyliczenie to ma charakter zamknięty, co oznacza, że kwoty nie wymienione w tym przepisie nie wlicza się do dochodu dziecka.

W związku z powyższym stwierdzić należy, że nawiązka zasądzona na rzecz syna skarżącej nie może być wliczona do jego dochodu i tym samym do dochodu rodziny. Błędnie zatem organy administracyjne obu instancji ustaliły dochód rodziny skarżącej.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy winny ponownie ustalić dochód rodziny skarżącej, kierując się powyższymi wytycznymi Sądu, a następnie zbadać, czy uprawnia on skarżącą do otrzymania wnioskowanych przez nią świadczeń. Organy powinny również rozważyć konieczność ustalania dochodu rodziny skarżącej w przypadku, gdy ubiega się ona o przyznanie świadczenia w formie specjalnego zasiłku celowego.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a. – orzekł jak w pkt I wyroku.

O wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a., ustalając jego wysokość na podstawie § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c, pkt 2 lit. b oraz § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz.

1. 18) – jak w pkt II wyroku.