Uzasadnienie
Decyzją z dnia 7 lutego 2023 r. znak: SKO-NP-4115-2/23, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775, z późn. zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm., dalej: u.ś.r.), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy J. z dnia 8 grudnia 2022 r. znak: [...] orzekającą o odmowie przyznania E. M. (dalej: skarżąca) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką.
Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wójt Gminy J. decyzją z dnia 8 grudnia 2022 r. orzekł o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ wskazał, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu decyzją z dnia 3 października 2022 r. nr SKO-NP-4115-379/22 uchyliło poprzednio wydaną decyzję Wójta Gminy J. z dnia 28 czerwca 2022 r. nr [...] o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ l instancji wskazując, iż w sprawie zachodzą istotne wątpliwości, co do okoliczności, od których istnienia uzależnione jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, niedające się wyjaśnić na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. do przyznania ww. świadczenia. Z poczynionych w sprawie ustaleń, w tym z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca, wbrew swojemu przekonaniu, nie spełnia wszystkich pozytywnych warunków przyznania świadczenia, ponieważ pomiędzy brakiem aktywności zawodowej, a sprawowaniem opieki nad matką nie zachodzi związek przyczynowy. Z oświadczenia skarżącej wynika, że bezpośrednio przed tym jak zaczęła sprawować opiekę nad swoją matką nie pracowała zawodowo. W Niemczech przebywała w latach 2016-2018. Później przebywała w Polsce i nie podejmowała zatrudnienia (sporadycznie wyjeżdżała do Niemiec). Przeanalizowano również stan zdrowia matki skarżącej, uwzględniając stopień niepełnosprawności oraz stwierdzone u niej schorzenia oraz zakres i rozmiar opieki, jaki skarżąca nad nią sprawuje.
Stwierdzono, że ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby rozmiar i zakres opieki sprawowanej przez skarżącą wymuszał na niej rezygnację z podjęcia pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu. Z akt sprawy wynika bowiem, że matka skarżącej nie jest osobą niepełnosprawną ruchowo, niezdolną do poruszania się, samoobsługi, czy samodzielnego spożywania posiłków. W ocenie organu przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego byłoby niezgodne nie tylko z przepisami prawa ale także z zasadami współżycia społecznego, ponieważ de facto przerzucałoby na barki wszystkich podatników realizację obowiązku alimentacyjnego, który - z mocy prawa - w pierwszej kolejności ciąży na dzieciach.
Ponadto, co istotne, skarżąca jest mężatką. Jej mąż pracuje za granicą - w Niemczech, nie przebywa na stałe w Polsce. Mąż skarżącej wykazuje chęć i gotowość pomocy żonie w opiece nad matką np. zatrudnienie opiekunki na kilka godzin dziennie aby odciążyć żonę.
Mając na uwadze powyższe, organ stwierdził, że fakt posiadania przez matkę skarżącej orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności i fakt sprawowania opieki nad matką automatycznie nie powodują powstania po stronie skarżącej uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, natomiast stan faktyczny ustalony w niniejszej sprawie, daje podstawy do odmowy wnioskowanego świadczenia.
Od decyzji Wójta Gminy J. z dnia 8 grudnia 2022 r. skarżąca wniosła odwołanie, w którym zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez:
- - błędną wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, został on uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, przez co naruszony został także art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że rezygnacja z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu uznało wniesione odwołanie za nieuzasadnione i opisaną na wstępie decyzja z dnia 7 lutego 2023 r. orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji.
Kolegium stwierdziło, że rozpoznając sprawę ponownie organ l instancji przeprowadził dodatkowe postępowanie dowodowe w szczególności zaś wywiad środowiskowy oraz odebrał prawem przewidziane oświadczenia od osoby ubiegającej się o wnioskowane świadczenie, z których m. in. wynika, iż skarżąca brała czynny udział w prowadzonym postępowaniu.
Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia 23 marca 2022 r. o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. W rzeczonym orzeczeniu wskazano, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 11 marca 2022 r., natomiast nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje. Nadto wskazano symbol przyczyny niepełnosprawności: 05-R, 10-N.
Mając na względzie brzmienie art. 17 ust. 1b u.ś.r. organ wezwał skarżącą do dostarczenia dokumentu potwierdzającego powstanie niepełnosprawności u jej matki nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca w dniu 26 maja 2022 r. złożyła oświadczenie, iż niepełnosprawność u jej matki powstała po ukończeniu 25. roku życia, i nie powstała w trakcie nauki w szkole. Organ I instancji zwrócił uwagę, że w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.
Mając na uwadze, że dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez znaczenia pozostaje data powstania niepełnosprawności, organ zbadał kolejne przesłanki warunkujące przyznanie prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
W celu ustalenia zakresu sprawowanej opieki organ przeprowadził wywiad środowiskowy na podstawie którego ustalono, że matka skarżącej cierpi na depresję, otępienie starcze. Przebyła dwa udary (występują u niej zmiany neurologiczne) oraz zabiegi operacyjne obu kolan (ma endoprotezy). Cierpi na niedowład lewej ręki, drętwienie rąk. Z pomocą kuli jest w stanie iść do toalety, przemieszcza się po mieszkaniu na jednym poziomie. Z pomocą innych osób wychodzi z domu po schodach. Skarżąca wykonuje następujące czynności opiekuńcze: podaje lekarstwa, przygotowuje posiłki, które matka spożywa samodzielnie, pomaga w codziennej toalecie - mycie, wycieranie, balsamowanie, czesanie, przygotowuje ubrania.
Ponadto zabiera matkę do fryzjera - dba o wygląd mamy. Spędzają wspólnie czas. Czyta mamie czasopisma, rozwiązują razem krzyżówki, gdy jest ładna pogoda chodzą na spacery. Zabiera matkę ze sobą na zakupy - razem chodzą po sklepie. Nadzoruje matkę, gdyż jej zachowanie nie zawsze jest adekwatne do sytuacji. Podczas wywiadu obecny był mąż skarżącej, który pracuje za granicą - w Niemczech, nie przebywa na stale w Polsce. Ww. wykazuje chęć i gotowość pomocy żonie w opiece nad matką, np. zatrudnienie opierunki na kilka godzin dziennie aby odciążyć żonę. Matka skarżącej jest osobą kontaktową. Jak podniósł pracownik przeprowadzający wywiad - podczas wywiadu logicznie odpowiadała na zadawane pytania. Zaznaczono, że matka skarżącej jest wdową, posiada jedną córkę – skarżącą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem niej.
Następnie wskazano, że w dniu 7 listopada 2022 r. skarżąca złożyła oświadczenie z którego wynika, iż w okresie od 30 września 2016r. do 26 kwietnia 2018 r. mieszkała razem z mężem w Niemczech (od czasu do czasu pracowała dorywczo). Po tym okresie sporadycznie wyjeżdżała i podejmowała prace dorywcze. Stałą opiekę nad matką sprawuje od grudnia 2021 r. Od kwietnia 2022 r. matka skarżącej mieszka razem ze skarżącą w L. Ponadto do akt sprawy skarżąca dołączyła zaświadczenie KRUS z dnia 4 listopada 2022r. z którego wynika, iż od dnia 5 stycznia 2018 r. do nadal podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników. Wypełniając formularz wniosku skarżąca zaznaczyła, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 1 marca 2022 r.
W tym miejscu organ wyjaśnił, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie dochodu i ubezpieczenia społecznego osobie, która sama nie może sobie tego zapewnić (zaprzestając wykonywania pracy lub jej nie podejmując), gdyż musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim stopniu, który uniemożliwia jej zadbanie o własne potrzeby. Fakt, że ustawodawca w powołanym art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie poprzestał na uwarunkowaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie od tego, czy osoba wymagająca opieki legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, ale również od konieczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez opiekuna w celu sprawowania opieki, jest zrozumiały z tego względu, iż sytuacja zdrowotna osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności jest różna.
W ocenie organu odwoławczego, w realiach przedmiotowej sprawy brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy czy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznością stałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Jakkolwiek nie ulega wątpliwości, że matka skarżącej, ze względu na schorzenia, podeszły wiek i niepełnosprawność, wymaga opieki i pomocy osób drugich, to zakres sprawowanej opieki, w ocenie Kolegium, nie ma charakteru tego rodzaju, ażeby zmuszał ją do definitywnej rezygnacji z aktywności zawodowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Jak bowiem wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym wywiadu środowiskowego, do czynności typowo opiekuńczych niewątpliwie można zaliczyć pomoc w utrzymaniu higieny ciała czy przygotowywanie i podawanie leków.
Natomiast takie czynności jak: przygotowywanie posiłków, przygotowywanie ubrań, zabieranie mamy do fryzjera czy na zakupy nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności odwołującej. Opisane wyżej czynności to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. W ocenie organu, z powyższego bezspornie wynika, że wykazany zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką jest do pogodzenia z jednoczesnym podjęciem zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Ponadto Kolegium zwróciło uwagę, że skarżąca wraz z matką pozostają w stałym leczeniu, a zebrana w sprawie dokumentacja (notatka służbowa spisana w dniu 3.11.2022 r. oraz opinia Dyrektora Środowiskowego Centrum Zdrowia Psychicznego z dnia 15.11.2022 r.) podają w wątpliwość to, czy skarżąca, ze względu na swój stan zdrowia, jest w stanie zapewnić odpowiednią opiekę swojej matce.
Końcowo organ zwrócił uwagę, że w ramach polityki społecznej prowadzonej przez państwo realizowane są również usługi opiekuńcze, które mają na celu wspomaganie opieki nad osobą jej wymagającą po to aby opiekun takiej osoby nie musiał rezygnować z zatrudnienia lub podejmować pracy w ograniczonym jej zakresie czasowym. Nadto mąż skarżącej, wykazuje chęć i gotowość pomocy żonie w opiece nad matką np. poprzez zatrudnienie opiekunki na kilka godzin dziennie aby odciążyć żonę.
Mając powyższe na uwadze Kolegium stwierdziło, że ustalony stan faktyczny nie daje podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła:
- 1. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnie, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:
- - art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnej nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczna nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia,
- - art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnej nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez nią z zatrudnienia, a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką,
- 2. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy poprzez błędną wykładnię art. 6 k.pa., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a. art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, wbrew treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P., że niepełnosprawna, pomimo orzeczonej trwale niezdolności do samodzielnej egzystencji, nie wymaga stałej opieki córki.
W oparciu o powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi skarżąca zarzuciła, że organy obydwu instancji nieprawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy w zakresie kryterium wymaganego wieku. Organy nie są kompetentne do ustalenia we własnym zakresie daty powstania niepełnosprawności, ponieważ związane są - co do daty powstania niepełnosprawności i co do jej stopnia, orzeczeniem wydanym przez uprawnioną do tego jednostkę w tym przez lekarza orzecznika ZUS. Organ II instancji w przedmiotowej sprawie wyszedł poza zakres swoich kompetencji i wbrew orzeczeniu specjalistów uznał, że matka skarżącej nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki swojej córki. Takie ustalenia bez wątpienia wykraczają poza kompetencje tych organów i sprzeczne są z zasadami dobrej administracji i swobodnej oceny dowodów.
Ponadto organ, dokonując oceny zakresu sprawowania opieki, winien wziąć pod uwagę, że przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy. Znaczy stopień zaangażowania w pomoc osobie najbliższej, uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową, a nie tylko o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę. Skarżąca zwróciła uwagę, że w orzecznictwie dominuje pogląd, że opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby.
Dalej skarżąca podniosła, że w przedmiotowej sprawie organy uznały, iż brak jest związku miedzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaną opieką nad matką, bowiem w latach 2016-2018 przebywała ona w Niemczech gdzie dorywczo pracowała, a od marca 2022 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego.
W ocenie skarżącej powyższe stanowisko organów jest wadliwe, ponieważ nie znajduje oparcia w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy. Przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest niepozostawanie w zatrudnieniu osoby zdolnej do pracy, bez względu na okoliczności tego stanu rzeczy. Organ jest zobowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z podjęcia zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Opieka ta musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a więc powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Pomiędzy rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaną opieką, musi zaistnieć bezpośredni i ścisły związek. Zgromadzone w toku postępowania administracyjnego dokumenty pozwalają przyjąć, że rezygnacja, a następnie niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia, ma związek z opieką sprawowaną nad matką.
Koresponduje z tym oświadczenie skarżącej, że do 1 marca 2022 r. wykonywała pracę w gospodarstwie, a wcześniej pracowała w Niemczech. Zdaniem skarżącej, powyższe okoliczności pozostają w sprzeczności z arbitralnym stwierdzeniem organu odwoławczego, że fakt zaprzestania pracy przez skarżącą nie miał związku z podjęciem przez skarżącą opieki nad matką.
Końcowo skarżąca podniosła, że bezprzedmiotowe są uwagi organu, iż mąż skarżącej oferuje pomoc w opiece nad teściową. Skoro nie ciąży na nim żaden obowiązek alimentacyjny w stosunku do teściowej, jego deklaracje są bez znaczenia.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie.
Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.
Zdaniem Sądu skarga nie jest uzasadniona.
Materialnoprawną podstawę wydania decyzji przez organy obu instancji, stanowił przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., z treści którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359, dalej: k.r.o.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Na wstępie Sąd wskazuje, iż podziela pogląd organu II instancji, że nie ma znaczenia data powstania niepełnosprawności dla świadczenia pielęgnacyjnego otrzymywanego przez opiekunów osób dorosłych. Przywołany w decyzji organu I instancji art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mógł być stosowany w związku z uznaniem go za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Stosując właściwą wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r., należy przyjąć, iż w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.
W konsekwencji niedopuszczalne jest oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, co znalazło potwierdzenie w jednolitej linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela (por. wyroki NSA z dnia 29 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 300/19, z dnia 26 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 8/19, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Ze wskazanych przepisów wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wymienionym w nim osobom, jeżeli spełnią one łącznie wskazane w nich przesłanki.
W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie, skarżąca nie spełnia warunku sprawowania stałej opieki, oraz przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki nad matką. Mając na uwadze zebrany w sprawie materiał dowodowy, nie budzi wątpliwości Sądu fakt, że organ prawidłowo ustalił, że z materiału tego w żaden sposób nie wynika, aby matka skarżącej wymagała stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, wykluczającej podjęcie przez opiekuna jakiegokolwiek zatrudnienia.
Jak wynika z akt sprawy, matka skarżącej posiada orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia 23 marca 2022 r. o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. W rzeczonym orzeczeniu wskazano, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 11 marca 2022 r., natomiast nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje. Nadto wskazano symbol przyczyny niepełnosprawności: 05-R, 10-N.
Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że z pomocą kuli matka skarżącej jest w stanie iść do toalety, przemieszcza się po mieszkaniu na jednym poziomie. Z pomocą innych osób wychodzi z domu po schodach. Skarżąca wykonuje następujące czynności opiekuńcze: podaje lekarstwa, przygotowuje posiłki, które matka spożywa samodzielnie, pomaga w codziennej toalecie - mycie, wycieranie, balsamowanie, czesanie, przygotowuje ubrania. Ponadto zabiera matkę do fryzjera - dba o wygląd mamy. Spędzają wspólnie czas. Czyta mamie czasopisma, rozwiązują razem krzyżówki, gdy jest ładna pogoda chodzą na spacery. Zabiera matkę ze sobą na zakupy - razem chodzą po sklepie. Matka skarżącej jest osobą kontaktową. Jak podniósł pracownik przeprowadzający wywiad - podczas wywiadu logicznie odpowiadała na zadawane pytania.
Zdaniem Sądu, wskazany przez skarżącą zakres opieki nie wymusza na skarżącej rezygnacji z podjęcia zatrudnienia. Podkreślić należy, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w żaden sposób nie wynika, iż matka skarżącej, nie jest w stanie funkcjonować bez stałej obecności skarżącej. Skarżąca, reprezentowana w postępowaniu administracyjnym przez profesjonalnego pełnomocnika, nie przedłożyła żadnej dokumentacji lekarskiej, a której wynikałoby, że jej matka nie jest w stanie funkcjonować bez stałej obecności opiekuna. Takie zalecenie nie wynika także, ze złożonej do akt sprawy opinii psychologicznej z dnia 2 grudnia 2022 r.
Czynności skarżącej związane z opieką nad matką, ograniczają się zaś do podawania leków, przygotowania posiłków, które matka spożywa samodzielnie, pomocy w codziennej toalecie - myciu, wycieraniu, smarowaniu balsamem, czesaniu, przygotowaniu ubrania. Nie są to natomiast czynności oznaczające stałą lub długotrwałą opieką innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Nie ma przeszkód zatem przeszkód w postaci stałej opieki nad matką, aby skarżąca podjęła pracę, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Sąd wskazuje, że systemowo, świadczenia pielęgnacyjne, zgodnie z art. 17 ust. 1 zdanie ostatnie u.ś.r., przysługują tylko tym osobom, które "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji".
System świadczeń rodzinnych został tak pomyślany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.
W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad matką a niepodejmowaniem przez nią pracy, nie istnieje związek przyczynowy.
Przeciwnie ze zgromadzonego w aktach administracyjnych materiału dowodowego - notatki służbowej spisanej w dniu 3 listopada 2022 r. oraz opinii Dyrektora Środowiskowego Centrum Zdrowia Psychicznego z dnia 15 listopada 2022 r. wynika wątpliwość, by skarżąca, ze względu na swój stan zdrowia, była w stanie zapewnić odpowiednią opiekę swojej matce. Tym samym prawdopodobną przyczyną niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą, jest jej własny stan zdrowia, a nie konieczność sprawowania opieki nad matką.
Zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na szczegółowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącej opieki nad matką oraz przyczyn niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą. Ustalenia poczynione w tym zakresie, znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które, w ocenie Sądu, w całości odpowiada prawu.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę jako bezzasadną.