Uzasadnienie
wyroku WSA w Krakowie z dnia 12 kwietnia 2012r.
Decyzją z dnia 26 kwietnia 2011r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. nr 139, poz. 992 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Marszałka Województwa z dnia [...] 2011r. nr [...] w sprawie ustalenia wysokości nienależnie pobranych przez B. F. świadczeń rodzinnych z tytułu zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku przyznanych decyzjami Wójta Gminy:
- 1. z dnia [...] 2004r. nr [...] w kwocie 3716 zł za okres od 1 września 2004r. do dnia 31 sierpnia 2005r.,
- 2. z dnia [...] 2005r. nr [...] w kwocie 516 zł za okres od 1 września 2005r. do dnia 31 sierpnia 2006r.,
- 3. z dnia [...] 2006r. nr [...] w kwocie 576 zł za okres od 1 września 2006r. do dnia 31 sierpnia 2007r.,
- 4. z dnia [...] 2007r. nr [...] oraz decyzją z dnia [...] 2007r. nr [...] w kwocie 2280 zł za okres od 1 września 2007r. do 31 sierpnia 2008r., wraz z ustawowymi odsetkami oraz ustalającej zasady zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.
Kolegium wyjaśniło, iż podstawę działania w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, która określa warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń. Organ II instancji wskazał, iż zgodnie z art. 30 tej ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenie rodzinne jest zobowiązana do jego zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenie uważa się m.in. świadczenie rodzinne wypłacone mimo istnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania, a także świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia.
Zdaniem organu odwoławczego, z akt przedmiotowej sprawy jednoznacznie wynika, że B. F. składając wniosek o wypłatę świadczeń rodzinnych była pouczona o tym, że w sytuacji zmiany jej sytuacji rodzinnej ma obowiązek poinformowania organu o zmianie sytuacji. Nie dopełniła jednak tego obowiązku, bowiem nie zgłosiła, że jej mąż podjął legalną pracę w Irlandii od dnia 9 sierpnia 2004r. W okresie pracy męża na terenie Irlandii B. F. pobierała świadczenia nienależnie.
Organ II instancji wskazał, iż na mocy szeregu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego stwierdzono nieważność decyzji Wójta Gminy o przyznanych świadczeniach rodzinnych. Zdaniem Kolegium, obecnie zaskarżoną decyzją z dnia [...] 2011r. Marszałek Województwa prawidłowo określił wysokość nienależnie pobranych świadczeń za poszczególne okresy.
Kolegium zwróciło także uwagę, iż organ nie naliczył odsetek ustawowych, a podał jedynie kwoty należności głównej i terminy, od których będą naliczane odsetki. W świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z jej art. 30 ust. 8, kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi wraz z należnymi odsetkami ustawowymi. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty.
Pismem z dnia 7 czerwca 2011r. B. F. wniosła skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, domagając się jej uchylenia. Skarżąca podniosła, iż w zaskarżonej decyzji w ogóle nie wspomniano o tym, że na podane przez organ konto wpłaciła część kwoty, tj. 2280 zł. Wskazała również, iż jej mąż – będąc jedynym żywicielem rodziny – nie pracuje od 29 października 2010r. (pracował 7 miesięcy).
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje
Stosownie do art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art.145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r. Nr 153, poz.1270).
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem, Sąd badał, czy organ administracyjny ustalił stan faktyczny zgodnie z obowiązującymi przepisami, a następnie, czy do tak ustalonego stanu faktycznego zastosował właściwe przepisy oraz, czy przepisy te prawidłowo zinterpretował.
Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy należy stwierdzić, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Okolicznością bezsporną w sprawie jest to, że pobierane przez skarżącą B. F. świadczenia rodzinne z tytułu zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku, przyznane decyzjami Wójta Gminy, były świadczeniami nienależnie pobranymi, albowiem B. F. składając wniosek o wypłatę tych świadczeń, pomimo pouczenia, nie dopełniła obowiązku poinformowania organu o tym, że jej mąż podjął zatrudnienie za granicą.
Kwestią sporną, podnoszoną w skardze jest natomiast kwota 2280zł, skarżąca wnosi bowiem o zmianę zaskarżonej decyzji o tę kwotę, ponieważ już ją wpłaciła w dniu 25 czerwca 2010r.
W niniejszej sprawie podstawę materialnoprawną decyzji stanowią przepisy ww. ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych. Kwestie ustalenia, iż świadczenie rodzinne jest świadczeniem nienależnie pobranym, oraz zwrotu takiego świadczenia reguluje art. 30 ust. 1 i 2 tej ustawy, który w dacie wydania zaskarżonej decyzji posiadały następujące brzmienie:
- 1. Osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu.
- 2. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się:
- 1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;
- 2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;
- 3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;
- 4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego.
W niniejszej sprawie zarzut ponoszony przez skarżącą nie jest uzasadniony. Zaskarżona decyzja ustala bowiem ogólnie kwotę nienależnie pobranego świadczenia. W zaskarżonej decyzji organ prawidłowo wskazał zatem całą kwotę nienależnie pobranego przez skarżącą świadczenia, ustalając w tej decyzji obowiązek jej zwrotu jako świadczenia nienależnie pobranego. Poza tą decyzją pozostaje natomiast fakt, że skarżąca już część tej nienależnie pobranej kwoty uprzednio uiściła. Organ zresztą tego nie kwestionuje, informacja o tym, że skarżąca wpłaciła już kwotę, o której pisze w skardze, znajduje się w aktach sprawy (k. 129). Kwota ta zostanie rozliczona przez organ przy wykonywaniu zaskarżonej decyzji, zarzut skargi o nieuwzględnieniu tej kwoty w zaskarżonej decyzji jest zatem nieuzasadniony.
Nie jest również uzasadniony podnoszony w skardze zarzut, że zaskarżona decyzja nie uwzględnia tego, że mąż skarżącej pracuje jedynie okresowo i od 29 października 2010r. znowu pozostaje bez pracy. Te okoliczności pozostają bowiem bez wpływu na ustalenie wysokości nienależnie pobranego świadczenia za poprzednie okresy. Przy ustalaniu dochodu rodziny dla orzeczenia o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane przez skarżącą, bierze się bowiem pod uwagę przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (art. 3 pkt. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz § 18 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r.). Przy obliczaniu dochodu rodziny uwzględnia się także, na podstawie art. 5 ust. 4 i ust. 4a dochód utracony i dochód uzyskany, które ustala się (w przypadku utraty dochodu na wniosek osoby, o której mowa w art. 4 ust. 2), na podstawie dochodu rodziny - odpowiednio - pomniejszonego lub powiększonego o utracony lub o uzyskany dochód.
Definicję utraty i uzyskania dochodu zawiera przepis art. 3 pkt. 23 i 24, który enumeratywnie wymienia źródła dochodu, których utrata lub uzyskanie mają wpływ na ustalenie wysokości dochodu decydującego o uzyskaniu prawa do świadczenia. Natomiast § 18 ust 1 rozporządzenia stanowi, że w przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, do dochodu rodziny dodaje się miesięczną kwotę dochodu uzyskanego przez członka rodziny, o ile dochód ten osoba otrzymuje w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych. Obliczenie wysokości dochodu, który w przypadku skarżącej zadecydował o ustaleniu, że pobrała ona nienależne świadczenie i o nakazaniu jego zwrotu nastąpiło w sposób polegający na dodaniu przez organy kwoty wynagrodzenia za pracę uzyskanego przez męża skarżącej za granicą.
Należy zatem uznać, że w niniejszej sprawie podnoszone przez skarżącą zarzuty, że organ nie uwzględnił tego, że jej mąż od 29 października 2010r. nie pracuje, nie są uzasadnione i pozostają bez wpływu na ocenę legalności zaskarżonej decyzji. Mimo trudnej sytuacji rodziny skarżącej należy podkreślić, iż przyznanie zasiłków rodzinnych nie należy do decyzji wydawanych w ramach tzw. uznania administracyjnego, a uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych w ustawie warunków. Nie jest możliwe przyznanie wnioskowanego świadczenie, gdy warunki ustawowe nie są spełnione, tak samo, jeżeli warunki te są spełnione, organ nie może, ale musi przyznać wnioskowane świadczenie. Z jednej strony jest zakaz przyznania świadczenia rodzinnego w przypadku nie spełnienia przesłanek ustawowych, z drugiej strony obowiązek ich przyznania, gdy przesłanki te są spełnione. Ponieważ w przypadku skarżącej nie spełniała ona warunków do przyznania jej świadczeń, organ prawidłowo wydał zaskarżoną decyzje ustalając wysokość nienależnie pobranych świadczeń.
Odnosząc się do podnoszonej przez skarżącą kwestii odsetek należy stwierdzić, że w zaskarżonej decyzji obliczona została tylko należność główna, bez ustawowych odsetek. Odsetki od nienależnie pobranego świadczenia są należne z mocy ustawy w wysokości wskazanej w art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, także zatem i w tym zakresie zaskarżona decyzja odpowiada prawu.
Podsumowując należy stwierdzić, że organy administracji prawidłowo ustaliły stan faktyczny i dokonały prawidłowej oceny prawnej obowiązujących przepisów. W tej sytuacji skarga nie mogła zostać uwzględniona. Sąd uznał, iż w sprawie nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego i procesowego, a organ II instancji w sposób prawidłowy ocenił zebrany materiał dowodowy, nie naruszając zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 80 k.p.a. W związku z powyższym orzeczono o oddaleniu skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).