Uzasadnienie
Przedmiotem skargi R. G. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 14 lutego 2022 r. (SKO.ŚR/4111/1058/2021) utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy N. z 20 lipca 2021 r. (znak: [...]) o rozłożeniu na raty obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń oraz o odmowie umorzenia tych świadczeń wraz z odsetkami.
Decyzja ta zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Burmistrz Miasta i Gminy N. decyzją z 9 lipca 2019 r. (znak: [...]) orzekł o uznaniu świadczeń rodzinnych oraz pomocy finansowej przysługującej osobom uprawnionym do świadczenia pielęgnacyjnego ustalonym i wypłaconym na rzecz R. G. (dalej powoływana jako "skarżąca" lub "odwołująca się") na podstawie szeregu decyzji wymienionych w tym orzeczeniu – za świadczenia nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2020 r., poz. 111, dalej akt ten powoływany jako u.ś.r.). Jednocześnie, w pkt II. decyzji, organ ustalił kwotę nienależnie pobranych przez skarżącą świadczeń na 77 022 zł, a w pkt III. orzekł o zobowiązaniu skarżącej do zwrotu tej sumy wraz z ustawowymi odsetkami.
Opisana wyżej decyzja, w wyniku rozpatrzenia wniesionego od niej przez skarżącą odwołania, została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 5 czerwca 2020 r. (nr SKO.ŚR/4111/948/2019), zaś skarga wniesiona na tę ostatnio wskazaną decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, została oddalona prawomocnym wyrokiem z 19 listopada 2020 r. (sygn. akt III SA/Kr 798/20).
Skierowanym do Burmistrza Miasta i Gminy N. wnioskiem z 19 lutego 2021 r. skarżąca domagała się umorzenia nienależnie pobranych świadczeń określonych powołaną wyżej decyzją tego organu z 9 lipca 2019 r. Żądanie wniosku uzasadniała trudną sytuacją rodzinną oraz materialną. Akcentowała, że natychmiastowa egzekucja nienależnych pobranych świadczeń będzie uniemożliwiała sprawowanie dalszej opieki nad chorymi i niepełnosprawnymi członkami jej rodziny. Skarżąca podała, że w skład jej rodziny wchodzą: mąż (który jest po operacji dyskopatii, miał złamanie kości krzyżowej), niepełnosprawny małoletni wnuk A. (dla którego skarżąca stanowi rodzinę zastępczą spokrewnioną), syn M. (uczeń liceum) oraz D. (dla którego skarżąca stanowi rodzinę zastępczą niespokrewnioną, który aktualnie przebywa w ośrodku wychowawczym). Skarżąca podała także, że jest osobą legitymująca się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.
W rozpoznaniu opisanego żądania, Burmistrz Miasta i Gminy N. decyzją z 20 lipca 2021 r. (znak: [...]) wydaną m.in. na podstawie art. 30 ust. 9 u.ś.r. orzekł:
- - w pkt. 1 o odmowie umorzenia skarżącej świadczeń rodzinnych nienależnie pobranych wraz z ustawowymi odsetkami, ustalonych opisana decyzją tego organu z 9 lipca 2019 r. oraz
- - w pkt 2, o rozłożeniu obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, wraz z ustawowymi odsetkami, na raty w kwocie po 2 000 zł miesięcznie.
Uzasadniając tę decyzję organ I instancji zwrócił uwagę na wynikającą z art. 30 ust. 1 u.ś.r. zasadę, zgodnie z którą, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Stosownie natomiast do art. 30 ust. 9 ustawy, organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Rozumienie tych przepisów Burmistrz wyjaśnił odwołując się do poglądów orzecznictwa sądowoadministracyjnego.
Następnie organ I instancji zwrócił uwagę na ustalenia wynikające z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego (z 28 kwietnia 2021 r.). Wywiad ten potwierdził wskazany wyżej skład osobowy i zdrowotny rodziny skarżącej. Wskazywał także, że rodzina skarżącej utrzymuje się z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej oraz z wynagrodzenia za pracę jej męża. Rodzina posiadała zobowiązania kredytowe w wysokości 38 500 zł, a skarżąca czyni starania o uzyskanie kolejnego kredytu w wysokości 400 000 zł na zakup nieruchomości, w której ma zostać w przyszłości uruchomiony dom dziecka. Skarżąca potwierdziła także zamiar powiększenia rodziny zastępczej o kolejne dziecko. Organ I instancji ustalił, że skarżąca wraz z rodziną zamieszkuje w połowie "bliźniaka" (5 pokoi, kuchnia i łazienka). W oświadczeniu majątkowym skarżącej wskazane zostało: mieszkanie, którego jest ona współwłaścicielem, dom o powierzchni 82 m2, samochód o wartości poniżej 10 tys. zł oraz skuter.
Burmistrz zwrócił uwagę na sytuację zdrowotną członków rodziny skarżącej wskazując na wydane względem skarżącej oraz jej męża orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jak też na niepełnosprawności małoletniego A. Organ I instancji pozyskał do akt także dokumenty wskazujące na systematyczne leczenie członków rodziny skarżącej, w tym dokumentujące pobyt jej męża w szpitalu (od 14 do czerwca 2021 r.), co miało miejsce w związku ze zmianami zwyrodnieniowymi stawów, cukrzycą i nadciśnieniem. Burmistrz zwrócił też uwagę na ten aspekt stanu zdrowia męża skarżącej, który obejmuje prowadzone postępowanie w sprawie ewentualnego stwierdzenia choroby zawodowej. Powołał też zaświadczenie lekarskie wskazujące na problemy fizjoterapeutyczne skarżącej.
Materiał dowodowy sprawy obejmuje również dokumenty wskazujące na problemy opiekuńczo-wychowawcze małoletniego D. oraz wyrok zasądzający alimenty na rzecz wnuka A., w kwocie 50 zł miesięcznie. Akta zawierają też dokumenty potwierdzające starania skarżącej o założenie fundacji, jak też udział w kursach podnoszących kwalifikacje zawodowe oraz wykazujące zakup leków, żywności, odzieży i innych przedmiotów.
Ustalając sytuację dochodową skarżącej, organ I instancji zwrócił uwagę na dochód uzyskiwany z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Dochód ten ustalono (na podstawie bilansu firmy) na kwotę 8 391, 98 zł miesięcznie (za okres 1 stycznia – 30 czerwca 2021 r.). Na dochody rodziny skarżącej składało się także wynagrodzenie męża w wysokości 3 245,88 zł miesięcznie, jak też świadczenia wypłacane przez PCPR w W. na dzieci oraz dodatki wychowawcze w łącznej kwocie 3 315, 68 zł (1 131 zł – na D., 1 184 zł na A. oraz po 500 zł na dziecko z tytułu dodatku "500+"). Jak podał organ I instancji, dochód rodziny powiększają wskazane już wyżej alimenty na rzecz wnuka D. (50 zł miesięcznie) oraz kwota 500 zł (świadczenie "500+"_ uzyskiwane na syna M. Burmistrz Miasta i Gminy N. podsumował, że łączny dochód rodziny skarżącej ustalono na poziomie 15 503,54 zł miesięcznie, co w przeliczeniu na 5 osób w tej rodzinie daje kwotę 3 100 zł na osobę miesięcznie.
Zarazem organ I instancji wyjaśnił, że choć świadczeń "500+" nie można wliczać do dochodu, to rozstrzygając o uldze w spłacie powstałych zobowiązań, kwot tych nie można pominąć, gdyż mają realny wpływ na poprawę możliwości finansowych rodziny. Zwrócił też uwagę na stabilną sytuację finansową firmy skarżącej. Jak bowiem wynika z znajdującego się w aktach bilansu tej firmy, który sporządzony został za okres od 1 stycznia do 31 marca 2021 r., działalność gospodarcza skarżącej wykazywała dochód w kwocie 9 130, 64 zł miesięcznie, zaś dochód za okres 1 stycznia –30 czerwca 2021 r. na kwotę 8 391, 98 zł miesięcznie, a w poprzednim roku (2020 r.) dochód ten wyniósł łącznie 100 942, 37 zł, co daje kwotę 9 411,86 zł miesięcznie.
Wysokość miesięcznych zobowiązań rodziny skarżącej organ ustalił na poziomie 3 108,42 zł. Na kwotę tę składa się średniomiesięczny koszt zakupu: wody (192,22 zł), gazu (414,33 zł), leczenia (708,41 zł), wywozu śmieci (120 zł), posiłków dla A. (90 zł), ubezpieczenia (235,26 zł), spłaty kredytu (548,20 zł) oraz opłaty za kurs skarżącej (500 zł). Burmistrz Miasta i Gminy N. zwrócił też uwagę, że skarżąca przedłożyła do akt zaktualizowaną wysokość pensji męża, która wynosi 2 695,15 zł i jest niższa od wcześniej deklarowanej, a stan ten wynika z faktu pobytu męża na zwolnieniu lekarskim.
Ostatecznie organ stwierdził, że po odliczeniu od dochodu rodziny, ustalonych stałych jej miesięcznych wydatków, do dyspozycji pozostaje kwota 12 395,12 zł, co w przeliczeniu na osobę daje 2 479,02 zł miesięcznie. Organ I instancji podał, że odejmując od tej kwoty dodatki wychowawcze na dzieci, które mają podwyższać standard ich życia to po odliczeniu także stałych miesięcznych wydatków, dalej do dyspozycji rodziny pozostaje kwota 10 895,12 zł miesięcznie, co w przeliczeniu na osobę daje 2 179,02 zł. Burmistrz wskazał, że przy uwzględnieniu zmniejszonej wysokości dochodu męża skarżącej (z powodu zwolnienia lekarskiego), kwotę dochodu rodziny należy pomniejszyć o 550,73 zł.
Z kolei nawiązując do kosztów leczenia (708,41 zł miesięcznie na podstawie zaświadczenia z biura rachunkowego) orzekający organ administracji zauważył, że w ostatnim czasie odnotowany został ich wzrost. W pierwszych miesiącach 2021 r., koszty te kształtowały się na poziomie 273,89 zł miesięcznie (w całym 2020 r. wyniosły 576,90 zł miesięcznie). Wzrost tych kosztów wynikał z operacji kolana, która przeprowadzona została u męża skarżącej.
Organ I instancji podkreślił, że przedstawione wyżej obliczenia uwzględniają dochód w przeliczeniu na osobę, po odliczeniu wszystkich zgłoszonych oraz udokumentowanych wydatków (włącznie z opłatą wynoszącą 500 zł miesięcznie na szkolenie skarżącej, która ponoszona będzie do października 2021 r. oraz oszczędnościami przekazywanymi przez skarżącą na konto D. w wysokości 300 zł.). Jak podkreślił Burmistrz Miasta i Gminy N., są to więc obliczenia, które obejmują kwoty uiszczane przez rodzinę skarżącej na zaspokojenie wszystkich kosztów związanych z zakupem mediów, leczenia, wyżywienia A. w szkole oraz ubezpieczenia.
Do protokołu z 8 lipca 2021 r. skarżąca podała m.in., że objęty rodziną zastępczą D. przebywa w ośrodku w B. z przewidywanym końcem pobytu określonym na maj 2022 r. Od września 2019 r. skarżąca nie ponosi kosztów wyżywienia tego dziecka, w zamian za co na jego konto przelewa kwotę 300 zł oraz przygotowuje co miesiąc dla niego paczkę żywnościową. Aktualne saldo konta D. to 3 791, 12 zł. Skarżąca wyjaśniła także, iż posiada instalację fotowoltaiczną i nie płaci za energię elektryczną.
Organ I instancji zaakcentował, że złożone do akt sprawy dokumenty o wydatkach na zakup usług telekomunikacyjnych, zostały uwzględnione w przedstawionym wyżej bilansie firmy skarżącej.
Burmistrz Miasta i Gminy N. podał także, iż w toku postępowania skarżąca żądała umorzenia należności w całości, gdyż "zobowiązanie ją do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, opóźni lub uniemożliwi otwarcia domu dziecka przez fundację, o której założenie się stara." W przypadku braku możliwości umorzenia należności, skarżąca alternatywnie zawnioskowała o ich rozłożenie na raty po 500 zł miesięcznie.
Oceniając sytuację rodzinną, dochodową i zdrowotną skarżącej organ I instancji uznał o zastosowaniu ulgi w postaci rozłożenia należności na raty, odmawiając zarazem umorzenia tych należności. Organ wziął pod uwagę, że skarżąca przejawia inicjatywę w przezwyciężaniu przeciwności losu. Dostrzegł i docenił podnoszone racje dotyczącej woli skarżącej powiększenia rodziny zastępczej, otwarcia domu dziecka oraz podjęcia pracy w związku z potrzebą odmowy uprawnień pielęgniarskich. Jednak, w ocenie organu I instancji, okoliczności te nie mogły stanowić wyłącznej przesłanki do umorzenia powstałych należności. Biorąc bowiem pod uwagę całokształt okoliczności sprawy Burmistrz uznał, że możliwe jest rozłożenie długi skarżącej na raty. Za możliwością rozłożenia na raty powstałego zobowiązania przemawia – w ocenie Burmistrza – bardzo dobra sytuacja finansowa rodziny skarżącej, która to sytuacja nawet po odliczeniu wszystkich stałych miesięcznych wydatków, pozwoli spłacić wymagalną należność, bez uszczerbku dla zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych rodziny.
Organ I instancji akcentował, że dobra sytuacja rodziny skarżącej utrzymuje się już od dłuższego czasu, co pozwala uznać ją za stabilną. Podsumował, że dochód rodziny wynosi 15 503, 54 zł, a nawet odejmując od tego dochodu kwotę 550,73 zł (zmniejszenie wynagrodzenia męża skarżącej) oraz świadczenia 500+ na dzieci (1 500 zł) i stałe miesięczne wydatki (3 108,42 zł), to w dalszym ciągu do dyspozycji rodziny pozostaje kwota 10 344 zł, co na osobę daje 2 068,87 zł. Spłacając więc zobowiązanie w kwocie 2 000 zł, - nadal na potrzeby rodziny pozostanie kwota 8 344,39 zł, co na osobę daje 1 668,87 zł. W ocenie orzekającego organu administracji, sytuacja dochodowa rodziny pozwala sprostać dodatkowemu obciążeniu w kwocie ustalonej raty wynoszącej 2 000 zł miesięcznie bez uszczerbku dla możliwości zabezpieczenia podstawowych potrzeb rodziny.
W odwołaniu skarżąca wskazała na sytuację mieszkaniową rodziny (dom, w którym zamieszkuje wymagał remontu) oraz finansową zarówno męża jak i swoją. Podkreśliła wiedzę organu administracji o wykonywaniu pracy dorywczej, mimo przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Potwierdziła wolę sprawowania opieki nad kolejnym dzieckiem, a także odstąpienie od zamiaru zakupu domu na potrzeby założonej fundacji. Zaakcentowała fakt pobytu męża w szpitalu z powodu endoprotezy stawu kolanowego. Zwróciła też uwagę, że świadczenia "500+" nie wlicza się do dochodu. Wskazała, iż w dniu 19 kwietnia 2021 r. zawarła umowę o rozdzielności majątkowej z mężem "w związku z rejestracją fundacji i przygotowaniem do poniesienia kosztów rozpoczęcia działalności przez ośrodek, a przez to brak woli obciążenia męża konsekwencjami ewentualnego niepowodzenia tego projektu." Podała, że kwota 77 000 zł to koszt zakupu dobrego busa do przewozu dzieci lub wyposażenia placówki, a 2 000 zł to wypłata wynagrodzenia dla zatrudnionego w fundacji pracownika.
Odwołująca się zwróciła też uwagę na przeprowadzoną diagnostykę medyczną i stwierdzoną nietolerancję glukozy, nadczynność przytarczyc i początek osteoporozy. Wskazała, iż podpisała umowę na usługi ochroniarskie. Końcowo skarżąca wniosła o umorzenie powstałej należności lub rozłożenie na raty po 1 000 zł miesięcznie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z 14 lutego 2022 r., utrzymało w mocy objętą odwołaniem decyzję Burmistrza Miasta i Gminy N. Powołało przepisy mające zastosowanie w sprawie, w tym art. 30 ust. 9 u.ś.r. Podkreśliło m.in., że jedynymi kryteriami, które organ orzekający na podstawie tegoż przepisu bierze pod uwagę są: sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy. Zwróciło zarazem uwagę, że w postępowaniu w sprawie umorzenia należności, czy rozłożenia ich na raty, nie ocenia się decyzji przyznających świadczenie, ani nie ocenia się, czy wypłacone świadczenie zostało pobrane nienależnie. Nadto Kolegium Odwoławcze podkreśliło, że decyzja wydawana w rozpatrywanej sprawie oparta jest na uznaniu administracyjnym.
W ocenie organu odwoławczego, analiza materiału dowodowego pozwoliła uznać, iż organ I instancji prawidłowo powołał mające w sprawie zastosowanie przepisy, nie przekraczając przy tym granic uznania administracyjnego. Wg organu II instancji, Burmistrz Miasta i Gminy N. zasadnie przyjął, iż skarżąca posiada środki finansowe, z których może zaspokoić należność organu, a zaspokojenie tej należności nie pozbawi rodziny niezbędnych środków utrzymania (tym bardziej, iż spłatę kwoty nienależnie pobranych świadczeń rozłożono na raty). Kolegium przedstawiło ustalony przez organ I instancji stan faktyczny wskazując, iż łączny dochód rodziny ustalony został na poziomie 15 503, 54 zł miesięcznie (co w przeliczeniu na 5 osób wchodzących w skład rodziny daje kwotę po 3 100, 70 zł miesięcznie na osobę).
Podzieliło stanowisko organu I instancji, iż co do zasady dochodu w postaci świadczeń "500+" na dzieci umieszczone w pieczy zastępczej (dodatki wychowawcze) oraz na syna M., nie należy wliczać do dochodu rodziny, to jednak rozstrzygając o uldze w spłacie zobowiązań skarżącej z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, nie sposób pominąć tak uzyskiwanego przychodu. Świadczenia (przychody) te stanowią bowiem realny wpływ na możliwości finansowe poszczególnych członków rodziny, zmniejszając wysokość obciążeń związanych z utrzymaniem i wychowaniem małoletnich dzieci. Świadczenia te przekładają się na możliwość regulowania zobowiązań finansowych rodziny, w tym zwłaszcza świadczenia przeznaczane przez Państwo na utrzymanie dzieci (świadczenia realizowane przez PCPR w W., a niebędące dodatkami wychowawczymi).
Ponadto zauważyło SKO w Krakowie, że - jak wynika z ustaleń organu I instancji - dochód skarżącej z prowadzonej działalności gospodarczej, utrzymuje się od dłuższego czasu na stałym, stosunkowo wysokim poziomie. W tym zakresie Kolegium odwołało się do bilansu firmy za okres od stycznia 2021 r. do 31 marca 2021 r., w którym to okresie dochód wyniósł 9 130,64 zł miesięcznie. Z kolei w całym 2020 r. dochód firmy skarżącej wyniósł 100 942,37 zł, co w przeliczeniu na 12 miesięcy dawało średnio 8 411,86 zł miesięcznie.
W zakresie miesięcznych zobowiązań rodziny skarżącej związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, Kolegium, wskazując zarazem strukturę tych zobowiązań, zwróciło uwagę, iż ich wysokość oscyluje na poziomie 3 108, 42 zł miesięcznie.
Ostatecznie, po odliczeniu od miesięcznego dochodu rodziny, stałych miesięcznych wydatków, do dyspozycji rodziny pozostaje kwota 12 395,12 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje kwotę po 2 479,02 zł miesięcznie. Odejmując od tak ustalonej sumy, dodatki wychowawcze na dzieci, które co – co kolejny raz podkreśliło Kolegium Odwoławcze - co do zasady mają podwyższać standard ich życia – rodzinie pozostaje kwota 10 895,12 zł miesięcznie, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje kwotę 2 179, 02 zł.
W tych okolicznościach, w ocenie organu odwoławczego, trafnie organ I instancji przyjął, że dochód odwołującej się umożliwia ponoszenie wydatków związanych z utrzymaniem rodziny oraz umożliwia też spłatę należności nienależnie pobranej. Wbrew zarzutom skarżącej, w uzasadnieniu decyzji objętej odwołaniem, w sposób jasny i wyczerpujący wskazano argumenty, z powodu których odmówiono umorzenia należności. Jednocześnie – akcentowało SKO w Krakowie – odmawiając umorzenia powstałych należności, organ I instancji stworzył skarżącej możliwość uregulowania tegoż zobowiązania poprzez rozłożenie go na raty po 2 000 zł miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji organu I instancji przywołano zarazem argumenty odnośnie odmowy umorzenia i odniesiono się do sytuacji majątkowej odwołującej się, powołując konkretne kwoty uzyskiwanego dochodu i wysokość ponoszonych wydatków.
W ocenie organu II instancji, nie był zasadny zarzut braku podjęcia przez Burmistrza Miasta i Gminy N. wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, gdyż organ ten ustalił dochód skarżącej oraz ponoszone przez nią wydatki w oparciu o dowody przedłożone przez samą zainteresowaną w trakcie przeprowadzanego wywiadu środowiskowego. W tym zakresie wzięto pod uwagę wszystkie okoliczności związane z ustaleniem dochodu i wydatków, na które powołała się skarżąca. SKO w Krakowie stwierdziło, że nie można zarzucić organowi I instancji, że nie uwzględnił dowodów i wniosków przedłożonych przez stroną. Nie mógł też wywołać skutku zarzut dotyczący braku winy skarżącej w pobraniu świadczeń i uznaniu ich następnie za pobrane nienależnie. Wyjaśniło Kolegium Odwoławcze, że kwestia winy (jej braku) w pobraniu świadczeń uznanych za nienależnie, pozostaje poza zakresem tego postępowania.
Zauważyło przy tym, że ustawodawca wskazując, że organ "może" umorzyć przedmiotowe należności, pozostawił w tym zakresie uznanie organowi. W ocenie SKO w Krakowie, mając na względzie materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, organ I instancji trafnie uznał, że aktualna sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącej, pozwala na spłacanie rat w wysokości po 2 000 zł miesięcznie. Udokumentowane bowiem na dzień wydania decyzji wydatki i koszty utrzymania, przy stwierdzonych dochodach, pozwalają stronie dysponować kwotą, która pozwoli jej na zaspokojenie podstawowych potrzeb i wypełnienie obowiązku zwrotu środków nienależnie pobranych.
W ocenie Kolegium, z dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy wynika, że organ odniósł się do wszelkich istotnych okoliczności, także tych wskazywanych przez stronę, a dotyczących sytuacji dochodowej i rodzinnej odwołującej się z punktu widzenia zarówno interesu strony, jak i interesu społecznego. Organ miał na uwadze wiek odwołującej i jej męża oraz jej wnuka, ich stan zdrowia oraz obiektywną możliwość pogarszania się tego stanu. SKO w Krakowie podkreśliło, że działając w granicach uznania administracyjnego zasadnie w sprawie przyjęto, iż sytuacja dochodowa i rodzinna odwołującej się nie uzasadnia umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń, ani ustalenia rat w niższej wysokości niż 2 000 zł. Dla zastosowania art. 30 ust. 9 u.ś.r. decydujące jest dysponowanie dochodami, przy równoczesnym określeniu wysokości kosztów utrzymania i koniecznych wydatków. Wg Kolegium Odwoławczego, decyzji objętej odwołaniem nie można zarzucić dowolności, bowiem stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób wyczerpujący, a decyzja objęta odwołaniem została właściwie umotywowane.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na opisaną wyżej decyzję SKO w Krakowie z 14 lutego 2022 r. skarżąca podtrzymała wyrażane w postępowaniu administracyjnym stanowisko, iż przy składaniu wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych ujawniła organowi przyznającemu te środki, że zawodowo świadczy usługi pielęgniarskie, aby uzyskać dochód zaspokajający potrzeby rodziny. Jak podkreślała, specyfiką uprawnień pielęgniarskich jest to, że muszą być one co pewien czas odnawiane, aby nie doszło do ich utraty. Skarżąca wskazała, że pomoc innym stanowi jej sposób na życie. Temu też celowi służyć ma powołana do życia przez skarżącą fundacją, a chęć przyjęcia pod swój dach kolejnego dziecka (w formie rodziny/pieczy zastępczej) jest dla skarżącej oczywista.
Skarżąca zarzuciła, że w zaskarżonej decyzji, SKO w Krakowie pominęło fakt, iż jej stosunki majątkowe z mężem oparte są na zasadzie rozdzielności majątkowej. Okoliczność ta, w ocenie skargi, winna skutkować ponownym przeliczeniem dochodów i wydatków rodziny, a w konsekwencji oceną możliwości spłacenia powstałej należności. Wg skarżącej, ustalone w postępowaniu możliwości spłaty tego zadłużenia określone zostały na zawyżonym poziomie. Skarżąca wskazała, że w ostatnim czasie wzrostowi podlegają ceny towarów i usług. Do skargi załączone zostało zestawienie przychodów i wydatków zawarte w rachunku bankowym. Z zestawienia tego, wg skargi ma wynikać, iż dochód skarżącej jest mniejszy o ok. 30 tys. zł od poniesionych wydatków pokrywanych przy płatnościach kartą płatniczą. Skarżąca zauważyła, że wcześniej (tj. w postępowaniu administracyjnym) nie uwzględniła kosztów utrzymania domu, zakupu leków, wyżywienia, środków czystości, czy ubrań. Na zakończenie dodała, że jej stan zdrowia może z czasem także ulec pogorszeniu, przez co sama może wymagać pomocy ze strony innych osób.
W odpowiedzi na skargę SKO w Krakowie domagało się jej oddalenia, podtrzymując dotychczas wyrażone w sprawie stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Sądowoadmianistracyjna kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że decyzja ta nie narusza przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania w stopniu nakazującym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Skarga zatem jako niezasadna podlegała oddaleniu, stosownie do art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2022 r., poz. 329; dalej p.p.s.a.).
Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2022 r., poz. 615; dalej u.ś.r.) osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. W kontrolowanej sprawie nie ulegało wątpliwości to, że skarżąca, na przestrzeni szeregu lat, pobrała świadczenia pielęgnacyjne (oraz inną pomoc) – które następnie uznane zostały przez organ administracji publicznej za świadczenia pobrane nienależnie. Jak bowiem wskazano na początku uzasadnienia, w obrocie prawnym funkcjonuje ostateczna i prawomocna decyzja Burmistrza Miasta i Gminy N. z 9 lipca 2019 r. (znak: [...]) stwierdzająca, że skarżąca nienależnie pobrała świadczenia, które wypłacone jej zostały tytułem wyżej wskazanym oraz orzekająca o obowiązku zwrotu tychże świadczeń (pkt I i III decyzji). W tym też aspekcie za pozbawiony znaczenia w sprawie uznać należało zarzutu skargi kwestionujący brak winy skarżącej w pobraniu spornych świadczeń.
Zwrócić trzeba bowiem uwagę na trafny pogląd wyrażany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, który akcentuje, iż świadomość okoliczności (lub jej brak), że wnioskowane świadczenie jest nienależne lub wystąpienie okoliczności niezależnych od organu przy przyznaniu świadczenia uznanego za nienależne, są brane pod uwagę przy wydawaniu decyzji o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Nie mogą one natomiast stanowić podstawy do rozstrzygania w przedmiocie dotyczącym umorzenia powstałej zaległości (por. wyrok NSA 22 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 3672/18).
W ocenianej sprawie okolicznością sporną pozostawało w istocie to, czy w stosunku do skarżącej aktualizowała się normatywna przesłanka uprawniająca do wydania decyzji o zastosowaniu najdalej idącej ulgi, tj. umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o co skarżąca wnosiła w piśmie inicjującym kontrolowane postępowanie.
Przesłanka udzielenia ulgi w zakresie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia określona jest w art. 30 ust. 9 u.ś.r. Stosownie do tego przepisu, organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.
Brzmienie cytowanej regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, że organ administracji orzekając w przedmiocie ulg wskazanych w tym przepisie, działa w ramach uznania administracyjnego. Konsekwencją takiego charakteru decyzji wydawanej w powyższym przedmiocie jest ograniczony zakres sądowej kontroli legalności takiego aktu. Jak trafnie bowiem wskazał NSA w wyroku z 27 października 2020 r. (sygn. akt I OSK 1011/20) sądowa kontrola decyzji uznaniowej polega na zbadaniu, czy przed podjęciem tej decyzji, orzekający organ administracji publicznej dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy, czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia, a także, czy rozważył wszelkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia. Zwrócić przy tym należy uwagę, że sąd administracyjny nie ocenia decyzji uznaniowej z punktu widzenia jej słuszności (por. wyrok WSA w Krakowie z 14 listopada 2012 r., sygn. akt III SA/Kr 3/12).
Podkreślenia wymaga zarazem, że udzielenie ulgi (np. poprzez umorzenie nienależnie pobranych należności lub rozłożenie tej należności na raty) dopuszczalne jest wyjątkowo i tylko wtedy, gdy "zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny". Pod wskazanym pojęciem rozumieć należy całokształt sytuacji materialnej, zdrowotnej, jak i życiowej wnioskodawcy (skarżącej). Rozpoznając bowiem wniosek o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń, organy administracji powinny dokonać oceny tego, czy sytuacja życiowa wnioskodawcy, w tym stan rodzinny, wiek, niepełnosprawność, stan zdrowia, mieszczą się w ustawowym pojęciu "szczególnie uzasadnionych okoliczności".
Natomiast – jak wskazują sądy administracyjne – nawet sama trudna sytuacja materialna danej rodziny nie uzasadnia jeszcze umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Jest to możliwe dopiero wówczas, gdy sytuacja rodziny będzie "szczególna", i to szczególna na tle rodzin uprawnionych do świadczeń rodzinnych, a nie względem wszystkich innych rodzin (tak wyrok WSA Rzeszowie z dnia 31 stycznia 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 859/16).
Dostrzec przy tym także trzeba, że na gruncie analizowanego przepisu, w orzecznictwie podkreśla się, że przesłanka "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny" obejmuje przede wszystkim te przypadki, w których zachodzi duże prawdopodobieństwo, że egzekucja nienależnie pobranego świadczenia może spowodować następstwa niedające się pogodzić z zasadą ochrony godności człowieka, w szczególności przez uniemożliwienie rodzinie świadczeniobiorcy funkcjonowania na poziomie minimum egzystencji (por. wyrok NSA z 16 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 941/19 oraz z dnia 8 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 1659/12). Jeżeli organ uzna, że w danym przypadku istnieje takie ryzyko, to powinien w dalszej kolejności ustalić, czy wystarczające jest rozłożenie płatności na raty, ewentualnie odroczenie terminu płatności (tak NSA w powołanym wyroku 8 marca 2013 r.).
Odnosząc powyższe rozważania do kontrolowanego przypadku Sąd stwierdził, że orzekające organy administracji publicznej dysponowały odpowiednim materiałem dowodowym, pozwalającym na prawidłowe ustalenie, czy w tej sprawie wystąpiła, opisana wyżej, normatywna przesłanka uprawniająca do zastosowania względem skarżącej ulgi w spłacie nienależnie pobranego świadczenia. W ocenie Sądu, treść uzasadniania zaskarżonych decyzji pozwalała także stwierdzić, że orzekające organy administracji publicznej, dysponując odpowiednio skompletowanym materiałem dowodowym, dokonały zarazem wszechstronnej oceny tegoż materiału, a także rozważyły istotne okoliczności mogące mieć wpływ na wybór właściwego rozstrzygnięcia tejże sprawy, a nadto w sposób przekonujący uargumentowały wydane decyzje.
W zakresie gromadzenia materiału dowodowego zwrócić należy uwagę, że organ I instancji, w toku prowadzonego postępowania podjął kroki mające na celu staranne, dokładne i wszechstronne ustalenie sytuacji rodziny skarżącej. Ten fakt przyznała także skarżąca w odwołaniu. Czynności organu objęły zarówno aspekt dotyczący dochodu rodziny, jak też okoliczności osobistych i zdrowotnych poszczególnych jej członków. Wskazać przy tym należy, iż organ I instancji, na etapie gromadzenia materiału sprawy przejawiał inicjatywę dowodową, jak też informował skarżącą o okolicznościach, które w tej sprawie miały znaczenie, w tym o potrzebnych dowodach, które skarżąca miała przedłożyć celem wykazania miarodajnych okoliczności. W tym aspekcie zwrócić należy choćby uwagę na kierowany przez organ do skarżącej mail z 15 czerwca 2021 r. (k. 298) obejmujący listę 15 pytań odnoszących się do sytuacji rodziny skarżącej, jak też protokół z rozprawy administracyjnej z 8 lipca 2021 r. (k. 308) wskazujący na szczegółowe oświadczenia skarżącej, co do różnych aspektów sytuacji jej rodziny.
Stan faktyczny tej sprawy ustalony został w oparciu materiały (dokumenty) zaoferowane przez skarżącą przed organem I instancji, przez co brak było podstaw do stwierdzenia, iż materiał ten mógłby być niekompletny dla oceny kluczowych dla sprawy przesłanek zastosowania ulgi w spłacie zobowiązań. Stwierdzić więc trzeba, że oba orzekające w sprawie organy administracji publicznej dysponowały wywiadem środowiskowym, oświadczeniami i wyjaśnieniami skarżącej, w tym, m.in. oświadczeniem o stanie majątkowym, dokumentacją medyczną, orzeczeniami o niepełnosprawności, jak też dokumentami pozwalającymi ustalić aktualną sytuację majątkową rodziny skarżącej (bilanse firmy, informacja o dochodach męża, szczegółowe informacje i dane o wydatkach rodziny).
W oparciu o tak zgromadzony materiał dowodowy ustalone zostało, że rodzina skarżącej składa się z 5 osób, z czego niepełnosprawnością dotknięty jest wnuk A., jak też sama skarżąca i jej mąż (którzy mają umiarkowany stopień niepełnosprawności). Nadto organ ustalił, że objęty rodziną zastępczą skarżącej D. stwarza problemy opiekuńcze i znajduje się w ośrodku wychowawczym (por. niżej). Burmistrz Miasta i Gminy N. poczynił także szczegółowe ustalenia w zakresie stwierdzenia sytuacji majątkowej rodziny. W tym aspekcie dostrzeżono, że skarżąca jest właścicielem domu, współwłaścicielem mieszkania, dysponuje samochodem i skuterem. Z niebudzących wątpliwości dowodów przeprowadzonych przez organy administracji wynikało, że rodzina ma swoje mieszkanie (dom), a nadto dochód rodziny skarżącej wynosi ok 15 000 zł miesięcznie. Na kwotę tę składa się dochód uzyskiwany przez skarżącą z prowadzonej działalności gospodarczej (ok 8 400 zł), pensja męża skarżącej (ok. 2 700 zł – przy uwzględnieniu obniżenia tego wynagrodzenia w związku z przebywaniem na zwolnieniu lekarskim), jak też świadczenia uzyskiwane na dzieci (3 315 zł powiększone o "500 plus" na syna oraz alimenty w wysokości 50 zł).
W ocenie Sądu, nie był dowolny pogląd organów administracji, iż uzyskiwanych świadczeń wychowawczych (500 plus) nie sposób pominąć przy ocenie przesłanek przyznania ulgi w spłacie zobowiązań z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Poza akcentowanymi przez organy administracji okolicznościami, iż kwoty te mają niewątpliwie konkretny, realny wpływ na możliwości finansowe rodziny, zwrócić należy także uwagę na art. 30 ust. 6 u.ś.r. Przepis ten stanowi, że kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ustalone ostateczną decyzją podlegają potrąceniu m.in. z wypłacanego świadczenia wychowawczego. Ustawodawca nie wykluczył więc możliwości potrącania (zaspokajania się organu) także z kwot świadczenia wychowawczego uzyskiwanego przez zobowiązanego do spłaty należności powstałych z nienależnie pobranych świadczeń. Stąd też argument organów administracji o możliwości uwzględnienia tych kwot przy ocenie sytuacji rodziny (art. 30 ust. 9 u.ś.r.) – nie był pozbawiony racji (por. też niżej).
W realiach ocenianego przypadku, dodatki na dzieci uzyskiwane przez rodzinę skarżącą z tytułu świadczenia "500 plus", jak i świadczenia wypłacane przez PCPR w W. – realnie zwiększają dochód tej rodziny, a ich skala (3 815 zł) istotnie kształtuje sytuację dochodową. Tę okoliczność zasadnie akcentowały oba orzekające w sprawie organy administracji publicznej, które jednocześnie dokonały symulacji dochodu rodziny skarżącej z pominięciem świadczeń wychowawczych.
Jednocześnie należy zauważyć, że skrupulatnie ustaliły organy wysokość miesięcznych, udokumentowanych w tej sprawie wydatków rodziny skarżącej. Koszty te zamykają się w kwocie 3 108 zł, a wartość ta została wiarygodnie ustalona w oparciu o twierdzenia samej skarżącej i dokumenty przez nią zaoferowane w toku prowadzonego postępowania. Organy przyjęły, że na wysokość kosztów rodziny skarżącej składają się opisane w części historycznej uzasadnienia wydatki na media i śmieci, jak też na ubezpieczenie, leczenie, spłatę kredytu, posiłki w szkole dla syna oraz kurs doszkalający skarżącej (opłacany do października 2021 r.). Wymieniona wyżej kwota (3 108 zł) obejmuje także (uwzględnia) podaną przez skarżącą sumę 300 zł, którą przekazuje ona na "fundusz" dla jednego z dzieci (objętego rodziną zastępczą D.). Przeprowadzona przez organy administracji operacja rachunkowa ustalenia dochodu rozporządzalnego rodziny skarżącej także była prawidłowa i nie budziła wątpliwości sądu.
Po odjęciu bowiem od ustalonego dochodu rodziny (ok. 15 000 zł), kwoty wykazanych kosztów (3 108 zł), do dyspozycji rodziny skarżącej pozostaje dalej kwota ok. 12 000 zł. Nie było więc dowolne stanowisko, że przy uwzględnieniu, iż w skład rodziny wchodzi, poza skarżącą, także mąż, syn oraz dwoje dzieci, w stosunku do których skarżąca pełni funkcję rodziny zastępczej (w sumie 5 osób) – miesięczny dochód na osobę wynosi ok. 2 400 zł. Na marginesie dostrzec należy, że – jak wynika z akt sprawy - objęty pieczą zastępczą D., w okresie prowadzonego przez organ postępowania, przebywał długotrwale w ośrodku wychowawczym.
W związku z powyższym, nie uczestniczył on w codziennym życiu rodziny, a rodzina skarżącej (poza wskazaną wyżej kwotą 300 zł oraz deklarowana paczką żywnościową przekazywaną raz w miesiącu) nie partycypowała także w codziennych kosztach utrzymania tego dziecka. Stąd też należy przyjmować, że koszty rodziny skarżącej, w dacie orzekania przez organy administracji w tej sprawie, odnoszone być mogły do utrzymania w istocie 4 osób (tj. skarżącej, jej męża, wnuka A. oraz syna M.). Przy uwzględnieniu tej okoliczności stwierdzić więc należałoby, że miesięczna kwota przypadająca na osobę w rodzinie skarżącej może być wyższa, względem tej, którą wskazały orzekające organy administracji publicznej (2 400 zł), skoro objęty rodziną zastępczą D. długotrwale przebywa poza domem rodzinnym (w ośrodku wychowawczym). Nawet jednak opierając się na wyliczeniach organów administracji (korzystnie dla skarżącej zakładających, iż w skład jej rodziny wchodzi 5 osób), w ocenie Sądu, trafnie przyjęły te organy, iż sytuacja dochodowa jej rodziny nie pozwalała uznać, że zaktualizowała się przesłanka "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny" uprawniająca do umorzenia nienależnie pobranych przez skarżącą środków.
Jak zasadnie bowiem argumentował organ I instancji, pełna uznania i doceniania postawa skarżącej, która podjęła się opieki nad niepełnosprawnymi dziećmi, tworząc dla nich rodzinę zastępczą oraz przejawianie inicjatywy w przezwyciężaniu przeciwności losu, przy stwierdzonych innych okolicznościach dotyczących tej rodziny (głównie dobrej sytuacji finansowej), nie pozwalała na całkowite umorzenie powstałego długu. W ocenie Sądu, materiał dowodowy sprawy organy oceniły w sposób właściwy, wszechstronny i logiczny, co wykluczać może przyjęcie, iż ocena tego materiału mogła być dowolna. Podzielić należało bowiem w pełni stanowisko wyrażone w zaskarżonych decyzjach, że dysponowanie przez rodzinę skarżącej kwotą netto ok. 12 000 zł miesięcznie (tj. po odjęciu już szeregu, opisanych wyżej kosztów "życia") pozycjonuje tę rodzinę w gronie rodzin o całkiem dobrej kondycji finansowej. Stąd też, nawet przy uwzględnieniu faktu niepełnosprawności członków tej rodziny, którą dotknięty jest – objęty pieczą zastępczą - wnuk skarżącej oraz, w ramach umiarkowanej niepełnosprawności - sama skarżąca i jej mąż (por. niżej) – i związanych z tym faktem niewątpliwym zwiększeniem potrzeb finansowych, nie było dowolne stanowisko organów administracji, że w sprawie nie wystąpiły podstawy do uwzględnienia wniosku o umorzenie należności wynikającej z nienależnie pobranych przez skarżącą świadczeń.
W tym zakresie stanowisko Burmistrza Miasta i Gminy N. wyrażone w pkt 1 decyzji, utrzymanej następnie w mocy przez SKO w Krakowie, nie budziło zastrzeżeń. Uzasadnienie decyzji zawiera przekonujące w tym względzie argumenty. W tym też aspekcie celnie zwróciły uwagę organy na to, że wskazany dochód rodziny (ok. 12 000 zł) jest uzyskiwany mimo stwierdzonego stanu zdrowia skarżącej i jej męża. Jak bowiem wynika z akt sprawy, sam fakt umiarkowanej niepełnosprawności skarżącej, czy też jej aktualnego, w dacie orzekania organów administracji stanu zdrowia – nie wpływał na możliwość jej zarobkowania, tj. uzyskiwania dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej. Działalność ta przy tym, co także trafnie zauważyły i podkreśliły orzekające organy administracji – przynosi stabilne zyski (w 2020 r. dochód wyniósł ponad 100 000 zł, a w okresie styczeń czerwiec 2021 r. dochód wynosił 50 351 zł – k. 278 a.a.).
Także fakt częściowej niepełnosprawności męża skarżącej – nie wykluczał – w dacie prowadzonego przez organy administracji postępowania – możliwości uzyskiwania dochodów, choć dochody te, z uwagi na przebywanie na zwolnieniu lekarskim uległy obniżce i wynosiły 2 695,15 zł.
O ile jednak, z uwagi na przedstawione wyżej okoliczności, w sprawie nie wystąpiła przesłanka do umorzenia nienależnie pobranych przez skarżącą świadczeń, to stwierdzić trzeba, że zasadnie orzekające w tej sprawie organy administracji rozważyły celowość oraz możliwość i potrzebę zastosowania względem skarżącej innej ulgi, tj. rozłożenia powstałego długu na raty. Jak bowiem wyżej wskazano, choć kwota rozporządzalnego dochodu rodziny skarżącej (po odjęciu szeregu kosztów codziennego funkcjonowania) wynosi netto ok. 12 000 zł (z dodatkami na dzieci), to jednak natychmiastowa spłata istniejącego długu z tytułu nienależnie pobranych świadczeń (77 022 zł) nie byłaby możliwa. Skarżąca nie wykazała bowiem posiadania oszczędności (nadwyżek finansowych), które wskazaną kwotę pozwalałyby jednorazowo uiścić. Z uwagi więc na – z jednej strony – konieczność spłaty powstałego długu, a z drugiej na uwzględnienie potrzeb codziennego życia rodziny skarżącej, za nienoszące cechy dowolności uznać należało przyjęcie, że zaszła, wynikająca z art. 30 ust. 9 u.ś.r. przesłanka uzasadniająca rozłożenie długu na raty.
Także to rozstrzygnięcie (pkt 2 decyzji organu I instancji) było usprawiedliwione ustalonymi okolicznościami stanu faktycznego tej sprawy. W ocenie sądu trafnie też przyjęły organy administracji, że określenie wysokości comiesięcznych spłat na poziomie 2 000 zł. leżeć będzie w graniach możliwości finansowych skarżącej i pozwoli na uregulowanie istniejącej należności, bez jednoczesnego uszczerbku dla możliwości zaspokojenia potrzeb rodziny. Przy stwierdzonych dochodach (por. wyżej), po opłaceniu kwoty ustalonej raty, w rodzinie skarżącej w dalszym ciągu pozostaje realnie "na życie" ok. 10 000 zł. Niewątpliwie więc, spłata tej kwoty leży w granicach możliwości rodziny skarżącej, a spłata ta nie spowoduje, że rodzina będzie zmuszona funkcjonować na poziomie minimum egzystencji (por. cytowany wyżej wyrok NSA z 16 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 941/19).
Na uwagę zasługuje przy tym akcentowany wcześniej fakt, przeprowadzenia przez orzekające organy administracji publicznej symulacji arytmetycznej polegającą na braku uwzględnienia w dochodzie rodziny skarżącej kwot świadczeń wychowawczych. Przy uwzględnieniu powyższej okoliczności, w dalszym ciągu rozporządzalny dochód rodziny oscylował będzie na poziomie ok. 10 000 zł, co także prowadzi do wniosku, że spłata rat w ustalonej wysokości, nie zachwieje egzystencją rodziny. Jak zasadnie podał organ I instancji, nadal (tj. po odjęciu dodatków wychowawczych i spłacie ustalonej raty – 2 000 zł) w rodzinie skarżącej pozostanie dochód wynoszący 8 344,39 zł., co nawet przy pięcioosobowej rodzinie daje miesięczny dochód na osobę wynoszący 1 688 zł. Zdaniem sądu, organ prawidłowo więc uznał, że stwierdzona w postępowaniu sytuacja rodziny skarżącej nie uzasadniała umorzenia nienależnie pobranych świadczeń, przy jednoczesnym przyjęciu, że sytuacja ta umożliwia rozłożenie powstałej kwoty na raty o wskazanej wysokości.
Analiza zaskarżonej decyzji SKO w Krakowie prowadzi przy tym do wniosku, że organ ten nie odniósł się do podniesionego w odwołaniu zarzutu dotyczącego istniejącej między skarżącą, a jej mężem rozdzielności majątkowej. Uchybienie to jednak nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy, który uprawniałby do uchylenia kontrolowanych aktów. W skardze do sądu skarżąca podniosła tożsamy zarzut wskazując, iż fakt zawarcia umowy o rozdzielności majątkowej powoduje potrzebę ponownego przeliczenia dochodu rodziny. Zajmując stanowisko względem tego zarzutu stwierdzić należy, że nie zasługiwał on na uwzględnienie. Dostrzec trzeba, iż umowa o rozdzielności majątkowej między małżonkami została zawarta w dniu 19.04.2021 r. Zatem, czynność ta miała miejsce już po wydaniu decyzji orzekającej o zwrocie nienależenie pobranych świadczeń, jak też po złożeniu wniosku w kontrolowanej sprawie o umorzenie powstałej należności (19.02.2021 r.).
Jak wskazała skarżąca w odwołaniu, motywem ustanowienia rozdzielności majątkowej była potrzeba, aby mąż skarżącej nie odpowiadał za długi ośrodka, który zamierza ona uruchomić. Ustanowienie rozdzielności majątkowej na potrzeby zmniejszenia ryzyka prowadzonej działalności gospodarczej, nie oznacza jednak, iż mąż skarżącej nie partycypuje w kosztach utrzymania rodziny. Inaczej mówiąc, ustanowienie rozdzielności majątkowej nie ma wpływu na obowiązek małżonka zaspokajania potrzeb rodziny, gdyż obowiązek ten istnieje niezależnie od obowiązującego małżonków ustroju majątkowego. Stosownie bowiem do art. 27 k.r.o. oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli.
Zatem, także dochody uzyskiwane przez męża skarżącej, nawet stanowiące jego majątek osobisty, zasadnie zostały wliczone przez orzekające organy administracji do kwoty uwzględnianej przy ocenie spełnienia normatywnych przesłanek przyznania ulgi, o którą skarżąca starała się w tej sprawie. Stosownie do art. 3 pkt 2 u.ś.r. za dochód rodziny uważa się sumę dochodów jej członków. W tej sprawie natomiast nie ulegało wątpliwości, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem, przez co także dochody męża zasadnie polegały wliczeniu do dochodu rodziny.
Do skargi załączone zostało zestawienie przychodów i wydatków skarżącej wynikające z dokonywanych przez nią płatności kartą. Wg skargi, z zestawienia tego ma wynikać, iż dochód skarżącej jest mniejszy od uzyskiwanych dochodów. W zakresie powyższego należy zauważyć, że stosownie do art. 133 par. 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Chodzi tu zasadniczo o akta administracyjnej przesłane przez organ. Zgodnie natomiast z art. 106 par. 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Przepis ten jednak nie daje podstaw, by żądać przeprowadzenia przed sądem administracyjnym postępowania dowodowego wskazującego na istnienie nowych okoliczności faktycznych, których strona nie podniosła w toku postępowania przed organem administracji zwłaszcza, że prowadziłoby to do dokonania w istocie nowych ustaleń faktycznych, które nie podlegałyby już kontroli w ramach toku instancji administracyjnej (por. wyrok NSA z 17.11.2021 r., sygn. akt II OSK 1960/21).
Postępowanie bowiem przed sądem administracyjnym nie może zmierzać do odmiennego ukształtowania podstawy faktycznej rozstrzygnięcia organów administracji, gdyż zadaniem sądu administracyjnego nie jest prowadzenie postępowania dowodowego, lecz wyłącznie kontrola prawidłowości postępowania przeprowadzonego uprzednio przez organy administracji. W tej sprawie skarżąca, na etapie kompletowania przez organy administracji materiału dowodowego aktywnie przedkładała konkretne dowody, w oparciu o które ustalono stan faktyczny sprawy. Podważanie takich ustaleń przed sądem administracyjnym, z opisanych wyżej powodów, nie było aktualnie możliwe, stąd też przedłożone dowody nie mogły obecnie podlegać ocenie.
Reasumując, wg Sądu, wydanie zaskarżonej decyzji zostało poprzedzone wyczerpującym postępowaniem dowodowym, który został wszechstronnie oceniony. Wyciągniętych przez organy wniosków nie można uznać za dowolne. O dowolności oceny można mówić wyłącznie w przypadku uzyskania wniosków niewynikających w sposób logiczny ze zgromadzonego materiału dowodowego lub pominięciu określonych dokumentów lub dowodów (tak wyrok NSA 16 lipca 2020 r., II OSK 837/20). Taka sytuacja w tej sprawie nie miała miejsca. Uzasadnienia wydanych decyzji spełniają wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a.
W tym stanie rzeczy, skoro zaskarżone rozstrzygnięcie nie naruszało prawa, Sąd - na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.