Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 23 kwietnia 2018 r. nr [...], po rozpoznaniu odwołania J. S. (dalej w skrócie skarżącego) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2018 r. nr [...] orzekającą o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla osób uprawnionych – K. S. i D. S. wraz z należnymi odsetkami.
Jako podstawa prawna decyzji wskazany został przepis art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.: Dz. U. z 2017 r. poz. 489 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.).
Z uzasadnienia powyższej decyzji wynika następujący stan faktyczny:
Skarżący zwrócił się pismem z dnia 28 marca 2017 r. o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Prezydent Miasta wydał w dniu [...] 2017 r. decyzję o nr [...], na podstawie której odmówił umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla osób uprawnionych K. S. i D. S. wraz z należnymi odsetkami.
W trybie odwoławczym powyższa decyzja została uchylona a sprawa wróciła do ponownego rozpoznania przez organ I instancji (decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2017 r. nr [...]) ze względu na niedostateczne w sprawie ustalenia faktyczne, w szczególności dotyczące stanu zdrowia żony skarżącego G. S., syna skarżącego M. S. oraz możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącego.
Prezydent Miasta, ponownie rozpatrując sprawę, wydał w dniu [...] 2018 r. decyzję nr [...] orzekającą o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla osób uprawnionych – K. S. i D. S. wraz z należnymi odsetkami.
Ustalił, że na dzień 19 stycznia 2018 r. zadłużenie z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynosi 58.844,26 zł, na którą składają się: należność główna w kwocie 35.093,79 zł oraz odsetki w kwocie 23.750,47 zł.
Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną G. S., synem M. S. oraz synem żony z poprzedniego związku T. J. Według oświadczenia, skarżący posiada wykształcenie zawodowe, jednak nie jest aktywny zawodowo, gdyż pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy przyznany w związku z opieką nad żoną, która otrzymuje przyznaną do dnia 31 lipca 2018r. rentę z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Rodzina skarżącego korzysta z pomocy finansowej Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. Według oświadczenia, rodzina nie otrzymuje wsparcia od rodziny i innych osób spoza gospodarstwa domowego. Na dochód rodziny skarżącego składają się: pobierany przez skarżącego specjalny zasiłek opiekuńczy w kwocie 520,00 zł, renta z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych żony w kwocie 854,00 zł, zasiłek pielęgnacyjny żony w kwocie 153,00 zł, świadczenie wychowawcze na dzieci w kwocie 1.000,00 zł, zasiłki rodzinne wraz z dodatkami na dzieci w kwocie 317,00 zł oraz alimenty na dziecko T. J. w kwocie 500,00 zł. Natomiast wydatki rodziny (według oświadczenia) obejmują: opłatę za najem mieszkania w kwocie 450,00 zł, opłatę za energię elektryczną w kwocie 300,00 zł, opłatę za wodę, kanalizację i śmieci w kwocie 100,00 zł, opłatę za gaz i telefon w kwocie 250,00 zł, wydatki związane z edukacją dzieci w kwocie 200,00 zł. Pozostała kwota środków pieniężnych będących w dyspozycji rodziny (zgodnie z oświadczeniem) jest przeznaczana na wydatki związane z zakupem żywności, odzieży i środków czystości.
Z przedłożonych przez skarżącego dokumentów wynika, że z renty żony skarżącego dokonywane są potrącenia z powodu należności egzekwowanych na podstawie tytułu wykonawczego w kwocie 220,11 zł miesięcznie.
W zakresie sytuacji majątkowej rodziny skarżącego ustalono, że nie posiada żadnych zasobów finansowych, ani też jakiegokolwiek majątku ruchomego i nieruchomości. Ponadto z oświadczenia skarżącego wynika, że wraz z rodziną wynajmuje trzypokojowe mieszkanie o powierzchni 70 m2, które jest wyposażone w podstawowe sprzęty gospodarstwa domowego.
Organ ustalił ponadto, że w rodzinie skarżącego występują problemy zdrowotne. G. S. jest po przeszczepie nerki i pobiera rentę z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu całkowitej niezdolności do pracy przyznaną do dnia 31 lipca 2018r. Legitymuje się też orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym okresowo do dnia 28 lutego 2018r. Syn M. S. obecnie nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. Wydatki związane z leczeniem i chorobą w rodzinie, kształtują się na poziomie ok. 350,00 zł - 400,00 zł miesięcznie.
Ustalenia faktyczne w ponownie prowadzonym postępowaniu oparto dodatkowo na oświadczeniu skarżącego z dnia 7 listopada 2017 r. oraz załączonych dokumentach, jak też na informacjach przekazanych przez Dyrektora Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w dniu 14 listopada 2017 r. wynikających z rodzinnego wywiadu środowiskowego.
Dokonując oceny ustaleń faktycznych z punktu widzenia przesłanek umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w oparciu o przepis art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ uściślił na wstępie, że umorzenie należności następuje w ramach tzw. "uznania administracyjnego". Zasadą jest egzekwowanie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, natomiast ich umorzenie może nastąpić wyjątkowo w sytuacjach szczególnych. Zgodnie z ww. przepisem organ, orzekając o umorzeniu, uwzględnia sytuację dochodową i rodzinną.
Następnie organ podniósł, że trudna sytuacja zdrowotna i materialna w rodzinie, jaka występuje w przypadku skarżącego, sama w sobie nie uzasadnia umorzenia należności.
Zawsze bowiem podstawą do przejęcia przez Państwo obowiązku alimentacyjnego rodzica jest bezskuteczność egzekucji, która wynika z reguły z trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej zobowiązanego. Zwolnienie z obowiązku zwrotu należności powstałych z tytułu wypłacanych świadczeń wymaga wykazania okoliczności szczególnych, które wykraczają poza przyczyny przejęcia obowiązku alimentacyjnego przez Państwo. Tytułem przykładu wskazano na bardzo zły stan zdrowia, uniemożliwiający funkcjonowanie i nie rokujący poprawy bądź nagłe pogorszenie sytuacji życiowej na skutek zdarzeń losowych. Dłużnik alimentacyjny powinien wykazać, że pomimo dołożenia wszelkich starań nie jest w stanie podjąć zatrudnienia i w konsekwencji poprawić na tyle swoją sytuację życiową, by spłacić zadłużenie wobec Państwa.
Organ zwrócił uwagę, że skarżący jest w wieku produkcyjnym (47 lat) i pomimo, że obecnie przebywa na zasiłku opiekuńczym ma przed sobą jeszcze około 20 – letni okres produkcyjny, w którym będzie możliwa aktywizacja zawodowo- zarobkowa.
W ocenie organu skarżący nie wykazał, że pomimo dołożenia wszelkich starań nie jest w stanie podjąć pracy i w konsekwencji poprawić swoją sytuację życiową w takim stopniu, by spłacić zadłużenie. Ponadto ciążące na nim zadłużenie jest wynikiem nie tyle obiektywnie trudnej sytuacji materialnej, ale skutkiem uchylania się od odpowiedzialności związanej z koniecznością realizacji obowiązku alimentacyjnego wobec dzieci z poprzedniego związku.
Wobec tego brak jest podstaw w ocenie organu do przychylenia się do prośby skarżącego i umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
W odwołaniu od powyższej decyzji J. S. zarzucił organowi błędną ocenę ustaleń faktycznych, w szczególności, iż nie uznano choroby żony oraz syna za zdarzenia losowe. Wskazał, że opiekując się najpierw chorym synem, a następnie chorą żoną nie mógł i nadal nie może podjąć pracy zarobkowej. Opieka nad chorym polega na całodobowej pomocy w egzystencji, a nie tylko przez kilka godzin w ciągu doby. Wyjaśnił, że w opinii lekarza transplantologa żona mimo, że jest po przeszczepie nie jest uznana za osobę zdrową, wręcz przeciwnie jest osobą chorą i wymaga opieki medycznej do końca życia.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze również nie znalazło podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Podzieliło ustalenia faktyczne organu I instancji, wskazując, że z zasady nie neguje tego, że sytuacja materialna i rodzinna skarżącego jest trudna.
Istotą jednak decyzji uznaniowej jest brak obowiązku wydania decyzji pozytywnej dla strony również w przypadku stwierdzenia, że w świetle art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika alimentacyjnego jest szczególna i wyjątkowa.
Skarżący jest w wieku produkcyjnym (47 lat) i jak wynika z akt sprawy, nie ma problemów zdrowotnych. Syn M. S. obecnie nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, natomiast żona legitymuje się okresowym orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Powyższe okoliczności oraz zasada nieprzerzucania ciężaru spełnienia świadczeń alimentacyjnych na całe społeczeństwo ostatecznie nie dają podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie J. S. powtórzył argumentację odwołania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje
Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów postępowania, ani przepisów prawa materialnego.
Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2017 r., poz. 489 ze zm.; dalej powoływana jako ustawa). Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.
W ocenie organów orzekających w sprawie niniejszej, przedstawiona przez skarżącego sytuacja dochodowa i rodzinna nie uzasadniała umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami. Stanowisko to zdaniem Sądu zasługuje na aprobatę.
Ustawodawca w preambule do ustawy podkreślił, że dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, jest w pierwszej kolejności obowiązkiem członków ich rodziny wskazanych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, a wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. Uwzględniając powyższe trzeba stwierdzić, że przewidziana w art. 30 ust. 2 tej ustawy możliwość udzielenia, na wniosek dłużnika alimentacyjnego, ulgi w spłacie należności wypłaconych tytułem świadczeń alimentacyjnych, stanowi wyjątek od zasady zawartej w art. 27 ust. 1 ustawy, który to przepis przewiduje obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami.
Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego z odsetkami, ma więc charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Ponadto, badając czy okoliczności faktyczne sprawy stanowią przesłanki umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego należy mieć na względzie charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z postanowieniami art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci mają charakter obligatoryjny (vide: wyrok WSA w Poznaniu z 5 sierpnia 2010 r., IV SA/Po 119/10, Lex nr 737864).
Nie można sprowadzić przesłanek umorzenia należności alimentacyjnych do postaw stwierdzenia bezskuteczności egzekucji w stosunku do dłużnika alimentacyjnego, które są przesłanką podjęcia wypłaty przez fundusz alimentacyjny na rzecz osoby uprawnionej do alimentów. Takie rozumowanie przekreślałoby w większości przypadków wyjątkowy charakter instytucji umorzenia, przewidzianej przepisem art. 30 ust.
2. Ustawodawca nadając uprawnienie dla właściwego organu administracji do umorzenia należności alimentacyjnych, rozstrzygnięcie w tym przedmiocie pozostawił swobodnemu uznaniu tego organu, które jest jednak uzależnione od stwierdzenia przez organ przesłanki występowania szczególnych okoliczności, opartych na kryterium dochodowym i rodzinnym. Umorzenie należności dłużnika, nie jest obligatoryjne nawet w przypadku, gdy zostaną spełnione wszystkie przesłanki warunkujące udzielenie tej pomocy.
Należy podzielić przyjęty w orzecznictwie sadow administracyjnych pogląd, że warunkiem wydania decyzji w tym przedmiocie jest szczegółowe zbadanie stanu faktycznego sprawy po kątem występowania powyższych przesłanek i zindywidualizowanie uzasadnienia decyzji. Uznaniowy charakter takiej decyzji nie oznacza bowiem, że organ administracji może podjąć ją w sposób całkowicie dowolny, gdyż jest on związany treścią cytowanego przepisu oraz przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, w szczególności art.
7. Wobec tego, rozstrzygnięcie sprawy musi zostać poprzedzone wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich okoliczności, a w uzasadnieniu decyzji winny być przedstawione motywy podjętego rozstrzygnięcia. Rolą sądu administracyjnego, kontrolującego zgodność z prawem wydanej decyzji, jest zaś sprawdzenie prawidłowości wnioskowania organu administracji stwierdzającego, że w danej sytuacji faktycznej nie było możliwe uwzględnienie wniosku o udzielenie ulgi w spłacie należności alimentacyjnych, lub że udzielenie takiej ulgi było uzasadnione. (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 17 kwietnia 2018r. II SA/ Bk 96/18 dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Argumentacja organu musi być wewnętrznie spójna, a także zgodna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego.
Jak już wyżej wskazano przesłankami umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego są wyłącznie jego sytuacja dochodowa i rodzinna, które obiektywnie uniemożliwiają wywiązania się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Na sytuację dochodową dłużnika składają się dochody otrzymywane z różnych tytułów, a także takie okoliczności, jak np. stan jego zdrowia czy możliwości uzyskania dochodu; na sytuację rodzinną dłużnika składa się natomiast ustalenie czy prowadzi on samodzielnie gospodarstwo, czy też wspólnie z innymi osobami bliskimi, czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz (NSA w wyroku z 21 października 2008 r., I OSK 1685/07 dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W rozpoznawanej sprawie ustalenia faktyczne i motywy, które legły u podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia nie dawały - w ocenie Sądu - podstaw do stwierdzenia przekroczenia przez organ granic uznania administracyjnego. Organy dokonały analizy sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego. Słusznie przyjęły, że oceniając możliwość umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego należy mieć na względzie fakt, że skarżący jest osobą w wieku produkcyjnym, pobiera zasiłek opiekuńczy ze względu na opiekę nad żoną która jest po transplantacji nerki. Sytuacja choć aktualnie trudna dla skarżącego, to nie jest na tyle wyjątkowa i pozbawiona perspektyw, aby zastosować instytucję umorzenia. Stan zdrowia skarżącego i jego wiek nie wyklucza podjęcia przez niego zatrudnienia w przyszłości i spłaty długu, który powstał jak zauważył organ, przed choroba jego żony i podjęciem się opieki przez skarżącego.
Należy też zwrócić uwagę na czasowy charakter orzeczeń o znacznym stopniu niepełnosprawności u żony skarżącego, jak i całkowitej niezdolności do pracy. Sytuacja skarżącego na tle innych dłużników alimentacyjnych nie jest na tyle wyjątkowa ani nadzwyczajna, aby uzasadniała umorzenie zaległych należności. Umarzanie należności alimentacyjnych w każdej trudnej sytuacji prowadziłoby do przerzucania obowiązku utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych przez wszystkich podatników, co byłoby sprzeczne z interesem społecznym.
Należy też mieć na uwadze możliwość wystąpienia przez skarżącego z wnioskiem o rozłożenie zadłużenia na raty, o ile byłby takim rozwiązaniem zainteresowany
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) skargę oddalono.