Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] 2016 r. ([...]) Prezydent Miasta orzekł o ustaleniu nienależnie pobranego świadczeniu z funduszu alimentacyjnego oraz zobowiązał P. K. do jego zwrotu.
Przesyłka zawierająca ww. decyzję była podwójnie awizowana: dnia 29 czerwca 2016 r. oraz 7 lipca 2016 r.
Pismem z dnia 17 sierpnia 2016 r. Prezydent Miasta wezwał P. K. do uregulowania wskazanej w decyzji należności. Odpowiadając na pytanie P. K., pismem z dnia 14 września 2016 r. (data doręczenia 20 września 2016 r.) organ wyjaśnił, że w dniu [...] 2016 r. została wydana decyzja w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia i zobowiązująca P. K. do zwrotu tego świadczenia oraz, że na zasadzie art. 44 kpa z uwagi na podwójne awizo i brak odbioru przyjęto fikcję doręczenia.
Pismem opatrzonym data 23 września 2016 r. (data nadania 25 września 2016 r.) P. K. wniósł o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji z dnia [...] 2016 r. wrz z odwołaniem.
Wskazał, że do dnia 6 lipca 2016 r. przebywał w szpitalu psychiatrycznym, zaś bezpośrednio po wyjściu ze szpitala do końca lipca 2016 r. przebywał na rekonwalescencji poza K. Wyjaśnił, że na co dzień mieszka z mama, jednak podczas jej nieobecności "bał się zostać sam w domu" dlatego nie miał możliwości odbioru korespondencji i zapoznania się z jej treścią. Natomiast po otrzymaniu odpowiedzi organu w kwestii zapytania o przedmiot upomnienia, niezwłocznie zwrócił się z prośbą o przywrócenie terminu do złożenia odwołania wraz z odwołaniem.
W załączeniu wnioskujący przedłożył kartę informacyjną leczenia szpitalnego.
Postanowieniem z dnia 3 listopada 2016 r. ([...]) na podstawie art. 58 §1 i 2, art. 59 § 1 i 2, art. 129 kpa Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiło P. K. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] 2016 r.
Organ odwoławczy podał, co następuje:
Z art. 58 §1 kpa wynika, ze skuteczność złożonego wniosku o przywrócenie terminu uzależniona jest od łącznego spełnienia wszystkich przesłanek wynikających z tego przepisu. Zatem niespełnienie którejkolwiek z nich implikuje po stronie organu odmowę przywrócenia wnioskowanego terminu. Przywrócenie terminu uzależnione jest w szczególności od uprawdopodobnienia przez osobę zainteresowaną braku jej winy w uchybieniu terminu. Uprawdopodobnienie stanowi środek zastępczy dowodu w znaczeniu ścisłym, nie dający pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) o jakimś fakcie. Ciężar wykazania, że istotnie zaistniała taka przeszkoda faktyczna, która wykluczyła możność terminowego dokonania czynności procesowej spoczywa na stronie. Uprawdopodobnienie jest środkiem zwolnionym od ścisłych formalności, ale jego zadaniem jest przekonanie organu orzekającego o prawdziwości graniczącej niemalże z pewnością co do formułowanych we wniosku o przywrócenie terminu twierdzeń.
Z akt sprawy wynika, że przesyłka pocztowa zawierająca zaskarżoną decyzję była dwukrotnie awizowana: I awizo - 29 czerwca 2016 r., II awizo - 7 lipca 2016 r. W konsekwencji należy uznać, że zastępcze doręczenie decyzji miało miejsce w dniu 13 lipca 2016 r. Odwołanie natomiast zostało złożone przez Stronę w dniu 25 września 2016 r. (dowód: data stempla pocztowego). Mając zatem na uwadze daty doręczenia decyzji i złożenia odwołania należy stwierdzić, iż odwołanie zostało złożone po upływie 14 dniowego terminu od dnia doręczenia stronie decyzji, o czym Strona została prawidłowo pouczona.
Natomiast o braku winy można mówić wówczas, gdy nawet przy użyciu przez stronę największego w określonym stanie faktycznym wysiłku, nie była ona w stanie przezwyciężyć przeszkody, która uniemożliwiła jej dokonanie czynności w terminie (por. III SA/Kr 1581/95). Ponadto przepis art. 58 kpa nie uzależnia uprawnienia do przywrócenia terminu od stopnia zawinienia, oznacza to, że każdy, nawet najlżejszy stopień zawinienia w uchybieniu terminu wyłącza możliwość zastosowania tej instytucji (por. I FSK 374/06). Przesłanka taka zaistnieć może tylko w sytuacji, gdy dopełnienie czynności w terminie stało się niemożliwe z powodu trudnej do przezwyciężenia przeszkody, na pokonanie której strona nie miała wpływu.
W okolicznościach faktycznych sprawy brak jest możliwości przywrócenia P. K. terminu do złożenia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] 2016 r. Zgodnie bowiem z kartą informacyjną leczenia szpitalnego P. K. opuścił szpital w dniu 6 lipca 2016 r., a zatem przed dniem 7 lipca 2016 r., w którym dokonano drugiego awizowania przesyłki zawierającej decyzję. Po wyjściu ze szpitala P. K. miał więc 7 dni na odebranie przesyłki z placówki pocztowej. Okoliczności wskazywane przez Stronę w żaden sposób nie uprawdopodabniają, że nie mogła ona bez własnej winy odebrać w tym okresie zaskarżonej decyzji. P. K. nie wykazał, iż w okresie od 6 lipca do 13 lipca 2016 r. istniały przeszkody, niemożliwe do przezwyciężenia, wykluczające odbiór decyzji. Przede wszystkim nie uprawdopodobnił faktu, że po dniu 6 lipca 2016 r. przebywał faktycznie poza K, gdzie odbywał rekonwalescencję.
Ponadto P. K. nie uprawdopodobnił, iż wykazał się należytą staranność w podjęciu działań mogących zapobiec uchybieniu terminu, przykładowo poprzez wyręczenie się inną osobą, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca (por. I FSK 1425/1). Korespondencja kierowana przez organ I instancji do P. K. w okresie jego długotrwałego pobytu w szpitalu (od 28 kwietnia 2016 r. do 6 lipca 2016 r.), w tym zawiadomienie o wszczęciu postępowania, była odbierana przez jego matkę – H. K., z którą Strona mieszka. Dorosły domownik kwitując odbiór przesyłki podjął się obowiązku przekazania jej adresatowi i powinien niezwłocznie powiadomić adresata o jej nadejściu, strona zaś mając świadomość braku możliwości osobistego odbioru korespondencji po wyjściu ze szpitala zamieszkania powinna zadbać o swój interes prawny i podjąć odpowiednie kroki zapewniające odbiór przyszłej korespondencji np. poprze umocowanie matki.
Na powyższe rozstrzygnięcie P. K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.
Skarżący powtórzył argumentację zawartą we wniosku o przywrócenie terminu, dodał, że po wyjściu ze szpitala miał poważne stany lękowe i wymagał stałej opieki ze strony matki oraz systematycznego podawania leków. Zważywszy na swój stan zdrowia, do końca lipca przebywał wraz z matka u rodziny poza K. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Stosownie do art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, sądy administracyjne powołane są do kontroli działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt.1 lit. c) p.p.s.a.).
W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 kpa, sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa.
Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie z przywołanymi wyżej zasadami, należało uznać, że skarga jest zasadna.
Przedmiotem kontroli tut. Sądu jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 listopada 2016 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia [...] 2016 r. Na wstępie rozważań nad zgodnością z prawem zaskarżonego postanowienia wskazać należy, że zgodnie z art. 58 §1 kpa w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu.
Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Tak więc zainteresowany wnoszący prośbę o przywrócenie terminu powinien nie tylko uprawdopodobnić, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy, ale jednocześnie dopełnić czynności, dla której określony był termin oraz zachować siedmiodniowy, nieprzywracalny już termin od ustania przyczyny uchybienia terminu do jej wniesienia.
W przedmiotowej sprawie, w ocenie sądu wszystkie przesłanki warunkujące przywrócenie terminu do złożenia odwołania zostały spełnione. Bowiem, wbrew stanowisku organu odwoławczego, skarżący uprawdopodobnił również brak winy w uchybieniu terminowi.
Wniosek o przywrócenie terminu co do jego meritum powinien powoływać się na okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Przyjmuje się, że uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym, słabszym niż dowód, nie dającym pewności, lecz jedynie prawdopodobieństwo twierdzenia o danym fakcie, to jednak uprawdopodobnienie winno prowadzić do uzasadnionego przypuszczenia, że zdarzenie będące przyczyną uchybienia terminu rzeczywiście miało miejsce (por. I OSK 2953/14). Z kolei kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z koniecznością oceny czy w rozpatrywanym przypadku ta okoliczność istotnie zaistniała, przy czym przywrócenie nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia.
Osoba zainteresowana ma uprawdopodobnić brak swojej winy, czyli powinna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. (III SA/Gl 40/16).
Mając na uwadze powyższe, sąd podziela stanowisko wyrażone w orzeczeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 20 lutego 2014 r. (I SA/Sz 797/13), zgodnie z którym w przypadku zdiagnozowanej choroby na tle zaburzeń depresyjnych, lękowych oraz nerwicowych, w których podmiot musi zażywać leki przeciwdepresyjne, potwierdzeniem jego braku winy w uchybieniu terminu jest szczególny rodzaj choroby, na którą cierpi i która może skutkować brakiem koncentracji na ważnych dla niego sprawach, a w związku z tym istnieje możliwość wystąpienia braku świadomego podejmowania decyzji w prowadzeniu swoich spraw, w kierowaniu swoim postępowaniem.
Z taka sytuacja mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Z akt sprawy wynika bowiem, że skarżący od dnia 28 kwietnia 2016 r. do dnia 6 lipca 2016 r. przebywał w szpitalu na oddziale psychiatrycznym ze zdiagnozowana chorobą psychiczną, na dowód czego przedłożono kartę Informacyjną leczenia szpitalnego. Prawdą jest, jak zauważył to organ odwoławczy, że skarżący opuścił szpital przed dniem 7 lipca 2016 r., w którym to dniu dokonano drugiego awizowania przesyłki zawierającej decyzję z dnia [...] 2016 r. i że po wyjściu ze szpitala skarżący miał jeszcze 7 dni na jej odebranie.
Nie można się jednak zgodzić z twierdzeniem organu, że skarżący nie uprawdopodobnił, że bez własnej winy nie mógł odebrać w tym okresie awizowanej przesyłki, gdyż w żaden sposób nie wykazał, że w okresie od 6 lipca do 13 lipca 2016 r. istniały przeszkody niemożliwe do przezwyciężenia, wykluczające odbiór decyzji, a w szczególności skarżący nie uprawdopodobnił, że faktycznie po dniu 6 lipca przebywał poza K, gdzie odbywał rekonwalescencję. Rzecz bowiem w tym, że z karty informacyjnej leczenia szpitalnego wynika, że w wyniku zastosowanego leczenia uzyskano jedynie częściową poprawę, a pacjent wypisany został "w stanie częściowej remisji z zaleceniami kontynuowania leczenia w Poradni Zdrowia Psychicznego" oraz m. in. systematycznego zażywania leków.
Mając na uwadze powyższe, wedle Sądu, skarżący wykazał, że rodzaj oraz przebieg choroby uniemożliwiał mu dokonywanie czynności wniesienia odwołania oraz, że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy innych osób w dokonaniu tej czynności. Twierdzenia skarżącego o chorobie i złym stanie zdrowia w okresie awizowania przesyłki są wiarygodne, a jego stan zdrowia mógł bowiem uniemożliwić mu świadome podejmowanie decyzji w prowadzeniu swoich spraw, w tym kierowaniu swoim postępowaniem czy powierzeniu prowadzenia pewnych spraw osobie trzeciej np. matce. Podkreślenia jednak wymaga, że samo posiadanie zwolnienia lekarskiego nie wyklucza możliwości dokonania czynności procesowej np. przy pomocy osób trzecich. Istotny jest rodzaj choroby, dolegliwości z nią związane i wynikająca z tego niemożność działania strony zainteresowanej przywróceniem terminu (por. II FSK 1145/07, I FSK 2000/09). Zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia jest dokumentem podlegającym ocenie dla ustalenia, czy jego treść uzasadnia przyjęcie braku winy Skarżącego w uchybieniu terminu.
W niniejszej sprawie treść przedłożonego zaświadczenia – karty informacyjnej ze szpitala i argumentacja skarżącego wskazująca na zły stan zdrowia (skarżący wyjaśnił, że po powrocie ze szpitala "bał się zostać sam w domu" dlatego wyjechał z matką poza K) uzasadnia przyjecie braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania.
Wskazać również należy, że zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 kpa w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zważywszy na tą regulację, argumentacja organów powinna być przekonująca i jasno uzasadniona, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać między innymi, iż organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.
Z uzasadnienia przedmiotowego postanowienia wynika, że nie uczynił zadość temu obowiązkowi organ orzekający w niniejszej sprawie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze skoncentrowało się jedynie na okoliczności przebywania skarżącego poza K w okresie po wyjściu ze szpitala (do końca lipca) w ogóle nie rozważając okoliczności, że z uwagi na swój stan zdrowia, nawet po wyjściu ze szpitala skarżący nie był w stanie kontrolować swoich spraw i wypełniać obowiązków. W tym zakresie Kolegium powinno zapoznać się z dokumentacją dołączoną do akt sprawy i dokonać ponownej oceny stanu faktycznego. Brak analizy dokumentów obrazujących stan faktyczny w powyższym zakresie oznacza bowiem dokonanie oceny materiału dowodowego z naruszeniem zasad określonych art. 80 kpa.
Z powyższych ustaleń wynika, że organ dopuścił się naruszenia ww. przepisów art. 7, 77 i 80 kpa, co miało wpływ na wynik sprawy. Ponownie rozpatrując sprawę organ będzie więc miał na uwadze przedstawione wyżej stanowisko Sądu.
Jedynie na marginesie wskazać należy, że kwestia umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia nie może być przedmiotem niniejszego postępowania. Ewentualne umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń może nastąpić bowiem w odrębnym postępowaniu na wniosek osoby zainteresowanej, po zakończeniu postępowania w sprawie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Wobec naruszenia wskazanych wyżej przepisów, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. c) ppsa orzeczono jak w sentencji.