Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 21 maja 2015r. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] 2015r. znak [...] odmawiającą skarżącemu G. K. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieka nad matką J. K. Powyższe decyzje zostały wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny ustalony przez organy:
w dniu 31 marca 2015 r. skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad J. K. W toku postępowania ustalono, że J. K. – matka skarżącego - jest osobą niepełnosprawną, która wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 10 marca 2011 r., sygn. akt [...] została na stałe zaliczona do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Organowi orzekającemu o niepełnosprawności, ani Sądowi nie udało się ustalić, kiedy powstała niepełnosprawność J. K., tym samym Wójt Gminy nie mógł ustalić wieku, w którym matka skarżącego stała się osobą niepełnosprawną.
Ustalono ponadto, że J. K. nie pozostaje w związku małżeńskim, a na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki.
Jak wynika z akt sprawy, skarżący nie pracuje i nie podejmuje zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, nie posiada prawa do żadnych świadczeń emerytalno - rentowych, nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na matkę skarżącego inna osoba nie ma ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, zasiłku dla opiekuna lub prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Skarżący jest rolnikiem, ale – jak wynika ze złożonego oświadczenia - zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego.
Zgodnie z art.17 ust.1b ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U.2015.114) świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1/ nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2/ w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
W ocenie organu pierwszej instancji, w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki ustawowe wynikające z przytoczone przepisu, bowiem nie zostało udowodnione, iż niepełnosprawność matki skarżącego powstała do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję wskazało, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego obwarowane jest szeregiem przesłanek, których kumulatywne występowanie nakazuje organowi administracji ustalenie prawa do tego świadczenia.
Nie kwestionując niepełnosprawności matki, sprawowanej nad nią opieki przez skarżącego, jak też rezygnacji z tego powodu z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, organ odwoławczy stwierdził, że nie została spełniona przesłanka określona w art.17 ust.1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która uniemożliwia przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia.
Na powyższą decyzję wpłynęła skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której skarżący zarzucił, że organy administracji nie uwzględniły treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 października 2014r., sygn. akt K 38/13. Trybunał stwierdził, że art.17 ust.1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art.32 ust.1 Konstytucji.
Skarżący na poparcie swojego stanowiska wskazał również na orzecznictwo sądów administracyjnych i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje
Stosownie do art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2002.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
Na podstawie art.134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270) Sąd przy rozstrzyganiu sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Mając na uwadze wskazane powyżej kryterium legalności, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowił sart.17 ust.1b ustawy oświadczeniach rodzinnych, który uzależniał przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od określonego wieku osoby wymagającej opieki, w którym ta niepełnosprawność powstała. W rozpoznawanej sprawie odmowa przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką wynikała z faktu, że przedłożone do akt sprawy dokumenty tj. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności oraz wyrok Sądu Rejonowego z dnia 10 marca 2011r, sygn. akt [...] nie zawierały informacji dotyczącej daty powstania niepełnosprawności. W ocenie organów administracyjnych nie został zatem spełniony jeden z niezbędnych warunków ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Powyższe okoliczności nie są sporne, natomiast sporna jest kwestia, czy przepis art.17 ust.1 b ww. ustawy miał zastosowanie w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13.
Zdaniem Trybunału, przesłanka wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, stanowiąca warunek przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, powoduje zróżnicowanie sytuacji prawnej w gronie opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Takie zróżnicowanie w wersji przyjętej przez ustawodawcę nie ma konstytucyjnego uzasadnienia. Ustawodawca powinien w jednakowy sposób uregulować prawo do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunów osób niepełnosprawnych, które nie są dziećmi. Konstytucja nie stwarza bowiem podstaw zróżnicowania sytuacji prawnej podmiotów należących do tej grupy. Takie zróżnicowanie mogłoby być uznane za uzasadnione tylko wtedy, gdyby opierało się na obiektywnych kryteriach odnoszących się do oceny całokształtu sytuacji materialnej osoby niepełnosprawnej.
Dodać należy, że Trybunał Konstytucyjny nie skorzystał jednak z przewidzianej w art.190 ust.3 Konstytucji RP możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej przepisu art.17 ust.1 b ustawy, co oznacza, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis – we wskazanym w wyroku zakresie – domniemania konstytucyjności i to od momentu wejścia w życie tego przepisu.
W związku z powyższym stwierdzić należy, że skoro stwierdzona została niezgodność przepisu art.17 ust.1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z Konstytucją RP, to Sąd orzekający w niniejszej sprawie zobligowany był tę okoliczność wziąć pod uwagę przy ocenie legalności wydanych w sprawie decyzji. Sąd administracyjny jest bowiem związany orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego, które weszło w życie z dniem ogłoszenia w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014r. pod pozycja 1443.
Organy administracyjne obu instancji odmawiając przyznania skarżącemu pomocy finansowej rozstrzygnięcia swe oparły na przepisie uznanym za niekonstytucyjny w zakresie wprowadzającym przeszkodę w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, polegającego na wprowadzeniu wymogu powstania u osoby wymagającej opieki niepełnosprawności przed ukończeniem 18 roku życia lub gdy się uczy – 25 roku życia. Wskazane okoliczności obligowały Sąd do uchylenia wydanych w sprawie skarżącego decyzji jako naruszających przepis prawa materialnego.
Ponownie rozpoznając wniosek skarżącego Wójt Gminy winien ocenić przesłanki przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym na stałe matką z pominięciem przeszkody do przyznania tego świadczenia odnoszącej się do powstania u matki niepełnosprawności przed ukończeniem wieku określonego w przepisie art.17 ust.1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Stosownie do art.153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U2012.270), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia.
Nadmienić należy, że stanowisko sądów administracyjnych w analogicznych przypadkach, jak w niniejszej sprawie jest jednolite (np. wyroki: WSA w Rzeszowie z dnia 21 stycznia 2015r., sygn. akt II SA/Rz 1507/14, WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 10 grudnia 2014r., sygn. akt II SA/Go 818/14, WSA w Poznaniu z dnia 23 października 2014r., sygn. akt IV SA/Po 969/14 i inne dostępne na www.cbois.nsa.gov.pl).
Uznając, że zaskarżona decyzja oraz decyzja organu pierwszej instancji została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego w zakresie wyżej opisanym, Sąd działając na podstawie art.145 § 1 pkt.1 a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270) orzekł jak w sentencji.