Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając m.in. na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 3, art. 36 pkt 2 lit. j, ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz.U.2013.182) decyzją z dnia 4 marca 2014 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] 2013 r., nr [...], orzekającą o odmowie przyznania skarżącej M. G. pomocy w formie zakupu posiłków dla dzieci T. i M. G. z powodu przekraczającego kryterium dochodowe dochodu rodziny.
Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym:
w dniu 11 grudnia 2013 r., skarżąca złożyła wniosek o udzielenie pomocy w formie dożywiania dzieci w szkole. W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 12 grudnia 2013 r. ustalono, że deklarowany przez skarżącą dochód rodziny wynosi 2.801,88 zł. i jest wyższy od 150% kryterium dochodowego obliczonego dla rodziny skarżącej zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy o pomocy społecznej. Kryterium dochodowe dla rodziny skarżącej wynosi 1.824,00 zł x 150% = 2.736,00 zł.
W uzasadnieniu organ l instancji podał również, iż w 2013 r. pomoc w formie posiłku, ze szczególnym uwzględnieniem posiłku gorącego, może być przyznana bezpłatnie, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150% kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej.
Od powyższej decyzji odwołanie złożyła skarżąca, wnosząc o uchylenie decyzji, bowiem została ona wydana z naruszeniem przepisu art. 8 ustawy o pomocy społecznej. W opinii skarżącej do dochodu rodziny nie powinien zostać wliczony dochód z gospodarstwa rolnego oraz kwoty diet otrzymywane przez skarżącą z tytułu pełnienia funkcji sołtysa we wsi J. Gospodarstwo rolne, z którego wliczono dochód zostało wydzierżawione i pozostaje w dyspozycji innej osoby.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji, wyjaśniło stan prawny dotyczący świadczeń z pomocy społecznej i podkreśliło, że spełnienie do otrzymania zasiłku celowego nie obliguje automatycznie organu do jego przyznania. Rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego zapada bowiem w ramach tzw. uznania administracyjnego, jako że ustawodawca w przepisie art. 39 ust. 1 posłużył się zwrotem "może być przyznany", a nie "przyznaje".
Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, a jeśli chodzi o sprawy z zakresu pomocy społecznej - również możliwości w finansowe organu.
W ocenie Kolegium, w niniejszej sprawie postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone rzetelnie, a dokonana na tej podstawie ocena stanu faktycznego jest prawidłowa. Przedstawiony opis stanu faktycznego sprawy znajduje uzasadnienie w materiale dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy.
Odnosząc się do zarzutów skarżącej organ odwoławczy stwierdził, że obowiązkiem wnioskodawcy starającego się o zasiłek celowy w jakiejkolwiek formie jest podanie wszelkich źródeł dochodu.
Istotne znaczenie w przedmiotowej sprawie ma interpretacja przepisów regulujących dochód uzyskiwany z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Na podstawie art. 8 ust. 9 ww. ustawy o pomocy społecznej w związku z §1 pkt 2 lit. e) Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U.2012.823), ustawa przyjmuje założenie, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 250 zł (stawka ta obowiązuje od dnia 1 października 2012r.). Dochód ten ma zatem charakter ryczałtowy i wyliczany jest jako wartość dochodu odpowiadającego powierzchni gospodarstwa, niezależnie od faktycznej dochodowości konkretnego gospodarstwa. O włączeniu dochodów z gospodarstwa rolnego do uzyskanych w danym okresie dochodów nie przesądza zatem rzeczywista wartość osiąganych z niego pożytków, ale wyłącznie fakt umieszczenia gruntów w ewidencji, jako gruntów o określonym przeznaczeniu.
Artykuł 8 ust. 9 ww. ustawy określa tzw. ryczałtowy tryb ustalania dochodu osiąganego z gospodarstwa rolnego. Dochód ten jest wyliczany jako wartość dochodu odpowiadającego powierzchni gospodarstwa z uwzględnieniem ha przeliczeniowych i kwoty dochodu ustalonej dla 1 ha przeliczeniowego niezależnie od faktycznej dochodowości konkretnego gospodarstwa.
Przedmiotowy przepis dla celów udzielania świadczeń z pomocy społecznej przyjmuje apriorycznie, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 250 zł. i nie przewiduje jakichkolwiek wyjątków od przyjętej w nim zasady wyliczenia dochodu z gospodarstwa rolnego. Oznacza to, że z punktu widzenia powołanego przepisu bez znaczenia jest okoliczność, czy gospodarstwo rolne jest uprawiane, czy też nie i z jakiego powodu oraz, czy rzeczywiście przynosi ono dochody. W tym miejscu wskazać należy, że ustawa o pomocy społecznej nie zawiera przepisów podobnych do tych, jakie w odniesieniu do możliwości obliczania dochodu na zasadach ogólnych przyjęto w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2013.1456) w przypadku, gdy grunty rolne oddane zostały w dzierżawę, w sytuacjach wymienionych w art. 5 ust. 8a.
Mając na uwadze brzmienie art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej - przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 250 zł.
W aktach sprawy znajduje się ponadto zaświadczenie z dnia 2 grudnia 2013 r. wydane przez Urząd Miasta i Gminy, że wysokość diety skarżącej w październiku 2013 r. z tytułu pełnienia funkcji sołtysa wsi J wynosi 300,00 zł., która to kwotę również należało uwzględnić w dokonanych przez organ obliczeniach.
Na powyższa decyzję wpłynęła skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której skarżąca zakwestionowała sposób obliczenia dochodu jej rodziny poprzez uwzględnienie w tych obliczeniach dochodu z gospodarstwa rolnego,z uwagi na jego wydzierżawienie na okres 10 lat w "za rentę".
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało w całości swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Na rozprawie w dniu 2 grudnia 2014 r. skarżąca oświadczył, iż otrzymuje dietę sołtysa w wysokości 300 zł, jednak jest to kwota na pokrycie ponoszonych wydatków w związku z pełnioną funkcją. Ponadto skarżąca zarzuciła, że jej zdaniem, organ nie wyjaśnił na jakiej podstawie nie uwzględnił umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Stosownie do art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2002.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania.
Na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270 zwanej dalej p.p.s.a) Sąd przy rozstrzyganiu sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Mając na uwadze wskazane powyżej kryterium legalności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, po poddaniu ocenie ustalonych w sprawie w toku administracyjnego postępowania instancyjnego okoliczności faktycznych i okoliczności prawnych stwierdza, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.2013.182), zwanej dalej ustawą, określającej rodzaje pomocy społecznej ze środków publicznych oraz zasady i tryb jej udzielania. Zgodnie z artykułem 36 pkt 2 lit j ustawy świadczeniami z pomocy społecznej są: świadczenia niepieniężne – posiłek.
Przyznanie świadczenia w formie posiłku ustawodawca uzależnił od uzyskiwania dochodu nie przekraczającego kryterium dochodowego, które określone zostało w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U.2012.823). Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 3 świadczenie przysługuje rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny", tj kwoty 456 zł.
Zgodnie z brzmieniem art. 8 ust. 3 ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:
- 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;
- 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;
- 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
Stosownie do treści art. 8 ust. 4 o dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się:
- 1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego;
- 2) zasiłku celowego;
- 3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty;
- 4) wartości świadczenia w naturze;
- 5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych;
- 6) dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego.
Stan faktyczny ustalony przez organy orzekające w niniejszej sprawie nie jest sporny. Skarżąca ma męża oraz dwoje dzieci M. i T., na które wnioskowała przyznanie pomocy w formie zakupu posiłków.
Spór dotyczy obliczenia dochodu rodziny. Zdaniem organów rodzina skarżącej osiąga dochód w wysokości 2.801,88 zł i jest on wyższy niż 150 % kryterium dochodowego. Skarżąca zaś twierdzi, iż do jej dochodu nie powinno się wliczać dochodu z gospodarstwa rolnego, gdyż jest ono wydzierżawione na 10 lat, ani też diety sołtysa, ponieważ pokrywa ona wydatki ponoszone w związku z pełnioną funkcją
Odnosząc się do zarzutów skargi nie można zgodzić się z poglądem skarżącej, jakoby dieta sołecka nie stanowiła dochodu w świetle art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Powołany przepis art. 8 ust. 4 stanowi zamknięty katalog świadczeń, których do dochodu się nie wlicza, a to oznacza, iż wyłącznie wskazane w tym przepisie źródła przychodu nie są uwzględniane przy obliczaniu dochodu na potrzeby ustalenia prawa do świadczeń z pomocy społecznej. W katalogu wyłączeń nie znajduje się jednak przychód uzyskiwany z tytułu diety przysługującej sołtysowi, a zatem jej uwzględnienie przy wyliczaniu dochodu należy uznać za prawidłowe. Ustawa o pomocy społecznej stanowi w tym zakresie kompletną regulację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 15 września 2011r., sygn.akt II SA/Gd 481/11 również wskazał na obowiązek doliczenia diety przysługującej sołtysowi do wyliczenia dochodu rodziny zgodnie z art.8 ust.4 ww. ustawy.
W ocenie Sądu rozpatrującego niniejsza sprawę, nie został też naruszony przepis art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej. Wykładnia tego przepisu była wielokrotnie dokonywana w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazując, że przepis ten zakładający swego rodzaju fikcję prawną nakazuje obligatoryjne przyjęcie ryczałtowego dochodu z gospodarstwa rolnego. Przeliczenia dokonuje się wówczas, gdy stronie służy jakikolwiek tytuł prawny do gospodarstwa, niezależnie od tego, czy dochody są osiągane, czy obiektywnie można je osiągnąć. W orzecznictwie sądowym wskazuje się również na możliwość sprzedaży lub wydzierżawienia osobie trzeciej gospodarstwa, którego się nie uprawia, bądź które z jakichkolwiek przyczyn nie przynosi dochodów, (patrz wyrok NSA z dnia 24 listopada 2011 sygn. akt I OSK 1154/11).
W ocenie Sądu w toku kontrolowanego postępowania organy administracyjne nie naruszyły przepisów regulujących zasady gromadzenia i oceny materiału dowodowego, zawartych w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2013.267).
Mając powyższe na uwadze, w prawidłowo ustalonym i niekwestionowanym stanie faktycznym niniejszej sprawy organy pomocy społecznej zasadnie przyjęły, iż skarżąca uzyskała dochód w wysokości 2 801,88 zł, a tym samym, przekroczyła kryterium dochodowe. To zaś nakładało na organ obowiązek odmowy przyznania świadczenia w formie posiłku wnioskowanego przez skarżąca na dzieci.
Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.