Wyrok WSA w Krakowie z 26 września 2023 r., III SA/Kr 809/23

Sąd

26 września 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie

Rozpoznanie

na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 26 września 2023 r.

Sprawa

sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 9 lutego 2023 r. nr SKO-NP-4115-475/22 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę

Skład

Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Sędziowie: WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) WSA Tadeusz Kiełkowski

Uzasadnienie

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 9 lutego 2023 r. nr SKO-NP-4115-475/22 działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 2000), art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615, dalej jako: "u.ś.r.") po rozpatrzeniu odwołania B. S. (dalej: skarżąca) utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy S. z dnia 26 sierpnia 2022 roku nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad ojcem S. Z. Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniu 21 czerwca 2022 r. skarżąca wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności do 21 stycznia 2024 r. wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w N. z dnia 22 października 2021 r., nr akt: [...]. Przy czym z ww. orzeczenia wynika, iż daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, a ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 22 października 2021 r.

Wójt Gminy S. po rozpoznaniu ww. wniosku, decyzją z 26 sierpnia 2022 r. nr [...] odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem.

Organ I instancji odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia stwierdził, że nie została spełniona przesłanka przyznania prawa do świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. warunkująca prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem niepełnosprawność u ojca skarżącej powstała po ukończeniu 25 roku życia. Dodatkowo organ I instancji zwrócił uwagę, że ojciec skarżącej pozostaje w związku z małżeńskim, co oznacza, że w pierwszej kolejności obowiązek zapewnienia mu opieki spoczywa na jego żonie, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a zatem obowiązek ten nie może być cedowany na córkę.

Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu wniosła skarżąca, domagając się uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

• art. 17 ust. 1b u.ś.r., z pominięciem okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13 został on uznany niekonstytucyjny zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki a przez co narusza to art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;
• art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r., polegającą na pominięciu celów ustawy i przyjęciu,że okoliczność, iż osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonka nie może zająć się mężem stanowi negatywną przesłankę do przyznania odwołującej świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu odwołania skarżąca podniosła, że organ l instancji przyjął, że jako córka niepełnosprawnego ojca nie jest uprawniona do wnioskowanego świadczenia z uwagi na fakt, iż to żona ojca jest w pierwszej kolejności zobowiązana do na zapewnienia mu opieki, przy czym organ nie podjął żadnych czynności aby ustalić w jakim stanie zdrowia ona się znajduje i czy jest w stanie podołać tej opiece. Małżonka ojca jest schorowaną i trudno od niej wymagać aby opiekowała się mężem. Zdaniem skarżącej niedopuszczalne jest oparcie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na to, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim a małżonek ze względów obiektywnych nie wynikających z jego woli nie jest w stanie podołać tej opiece.

Nadto skarżąca podkreśliła, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust.1b u.ś.r. - w zakresie jakim różnicuje prawo opiekunów osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym od momentu powstania u tych osób niepełnosprawności - wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13, przełożyło się na ukształtowanie nowego stanu prawnego. W stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło właśnie przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Opisaną we wstępie decyzją SKO w Nowym Sączu utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie.

W swoich rozważaniach Kolegium, zwróciło uwagę, że organ I instancji nie uwzględnił zmiany stanu prawnego, która nastąpiła na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r, poz. 1443). W wyroku tym Trybunał stwierdził, że art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.

Niezależnie od powyższego, SKO w Nowym Sączu stwierdziło, że w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Zgodnie, bowiem z art. 17 ust. 1 omawianej ustawy, podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy.

Jak wynika z ustaleń wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 14 lipca 2022 r. oraz załączonej dokumentacji medycznej oraz oświadczeń złożonych przez skarżącą w dniu 14 lipca 2022 r. jak i przez matkę skarżącej, niepełnosprawny ojciec mieszka wraz z 70 letnią żoną w domu skarżącej, w którym mają jeden pokój, oddzielną łazienkę i wspólną kuchnie. Ojciec skarżącej ma 76 lat obciążony jest wieloma chorobami przewlekłymi w tym niewydolność krążeniowa, ma wszczepiony rozrusznik, nadciśnienie tętnicze, niedoczynność tarczycy, zaburzenia gospodarki lipidowej, jest osobą otyłą. Porusza się samodzielnie przy pomocy laski głównie po mieszkaniu, jest osłabiony, szybko się męczy, sam załatwia swoje potrzeby fizjologiczne i sam spożywa podane mu posiłki. Wymaga on pomocy w wykonywaniu codziennych czynności tj. ubieranie się rozbieranie, dbanie o czystość i porządek w mieszkaniu, zapewnienie odpowiedniej temperatury w mieszkaniu, higienę osobistą - obcinanie paznokci, podawanie leków, mierzenie ciśnienia, podawanie na noc zastrzyku zakrzepowego, przygotowanie i podanie cztery razy dziennie posiłków dietetycznych, zapewnienie kontaktu z otoczeniem, zawiezienie do kościoła, organizowanie wizyt lekarskich, realizacja recept, prowadzenie szeroko rozumianego gospodarstwa domowego (pranie.sprzątanie.prasowanie, zakupy), załatwianie sprawa urzędowych.

Pomoc i opiekę niepełnosprawnemu ojcu zapewnia córka, która jak oświadczyła nie pracuje, nie posiada gospodarstwa rolnego i nie jest uprawniona do żadnych świadczeń emerytalno – rentowych.

Nadto ustalono, że matka skarżącej nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności ale jest osobą schorowaną, leczy się na reumatoidalne zapalenie stawów III stopnia, cierpi na zwyrodnienie stawów obwodowych i kręgosłupa, nadciśnienie tętnicze, w 2016 roku przeszła EPP lewego biodra, a w 2019r. artrodeza stawu skokowego prawego. Ze względu na te schorzenia jak podała w oświadczeniu z dnia 14 lipca 2022r. nie jest w stanie zabezpieczyć należytej opieki mężowi. W oświadczeniu tym podała, że wystąpiła w czerwcu 2022 z wnioskiem o ustalenie stopnia niepełnosprawności, jednakże z przedłożonego orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w N., znak: [...] z dnia 1.09.2022r., wynika, że została zaliczona do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności terminowo do 30 września 2025r.

Nadto skarżąca nie jest jedyną osobą zobowiązana do alimentacji ojca, bowiem posiada czworo rodzeństwa, na których w tym samym stopniu ciąży obowiązek.

Dalej Kolegium podkreśliło, że na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r., jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało. Literalna wykładnia tego przepisu jest jasna i nie budzi żadnych wątpliwości interpretacyjnych. Nadto należy wskazać,iż kwestia wykładni powyższego przepisu prawa była przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w dniu 14 listopada 2022r., sygn. I OPS 2/22, podjął w składzie siedmiu sędziów uchwałę, iż warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.).

Wobec podjętej uchwały, brak jest podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącej w związku z niepodejmowaniem przez nią z zatrudnienia lub innej pracy zarobowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem, który pozostaje w związku małżeńskim, a jego współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wprawdzie w toku postępowania zostało zainicjowane postępowanie w celu wydania orzeczenia w przedmiocie zaliczenia matki skarżącej do niepełnosprawności w stopniu znacznym, jednakże z nadesłanego przez organ I instancji orzeczenia z dnia 1 września 2022r., Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w N., znak: [...] wynika, że matka skarżącej legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, tym samym Kolegium nie miało innej możliwości niż stwierdzić, że na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. skarżącej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad ojcem.

W ocenie organu odwoławczego przyznanie skarżącej świadczenia byłoby niezgodne nie tylko z przepisami prawa ale także z zasadami współżycia społecznego ponieważ de facto przerzucałoby na barki wszystkich podatników realizację obowiązku alimentacyjnego, który z mocy prawa w pierwszej kolejności ciąży na żonie a następnie na dzieciach niepełnosprawnego ojca. W rezultacie odbywałby się to kosztem rodzin, które rzeczywiście (z racji chociażby lego, że w rodzinie jest jedno dziecko i nie ma innych osób zobowiązanych do alimentacji) muszą rezygnować z zatrudnienia po to aby zrealizować swój obowiązek alimentacyjny wobec rodziców.

Na powyższą decyzję skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1. naruszenie prawa materialnego, przez błędną wykładnię, które miało wpływ na wynik sprawy tj.,

-art. 128 krio oraz art. 23 krio i art. 27 krio w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1 a u.ś.r. przez ich błędną interpretację i niezasadne uznanie, że córce na której spoczywa obowiązek alimentacyjny, rezygnującej z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad ojcem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego;

• art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1 a u.ś.r. i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnego ojca nie jest uprawniona do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad nim, ponieważ jego żona żyje i to na niej spoczywa obowiązek alimentacyjny w stosunku do męża;
• art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., polegające na pominięciu celów ustawy i przyjęciu, że okoliczność, iż osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonka nie może zająć się mężem, stanowi negatywną przesłankę do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego;
• art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnego nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym ojcem

2. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnie, tj. art. 6 k.pa., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a. art. 77 k.p.a., art.8o k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i bezpodstawne przyjęcie, że żona niepełnosprawnego jest w stanie się nim opiekować, gdyż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Mając powyższe zarzuty na uwadze, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postepowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła powyższe zarzuty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.)

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 9 lutego 2023 r. utrzymującej w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy S. z dnia 26 sierpnia 2022 roku w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem S. Z., pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotowa sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.), zwanej dalej u.ś.r.

Świadczenie pielęgnacyjne zostało zaliczone do świadczeń rodzinnych. Jego celem jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie osób niepełnosprawnych, gdyż służy pokryciu kosztów opieki zorganizowanej "we własnym zakresie", w tym opieki osób bliskich. Świadczenie to zapewnia środki sprawowanie nad nimi opieki (zob. R. Babińska-Górecka, K. Stopka, Polskie świadczenia rodzinne z punktu widzenia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, PiZS 2012, nr 4, s. 28-34.). Jego celem jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Należy zatem podkreślić, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20). Trafnie również wskazuje się, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2020 r., I OSK 691/19, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1544/19).

Na podstawie ust. 1b art. 17 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1. nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
2. w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Przepis ten został jednak wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U.2014.1443) uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Okoliczność ta trafnie została podkreślona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, który stwierdził, że w tym zakresie organ I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na niekonstytucyjnej normie prawnej.

Podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może stanowić więc art. 17 ust. 1b ustawy. Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy rozpatrywać bez tej przesłanki negatywnej. Takie stanowisko prezentowane jest w orzecznictwie sądów administracyjnych. Wskazać należy, że pogląd ten jest prawidłowy. Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2 sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W kwestii skutków cytowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego istnieje ugruntowana linia orzecznicza sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału, dostrzega jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i wyraża stanowisko o konieczności uchylania decyzji bazujących na tej przesłance (por.m.in. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2019 r. sygn. I OSK 8/19, wyrok NSA z 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16 oraz wyrok z 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16).

Sąd rozpoznający sprawę podziela stanowisko dotyczące możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez względu na czas powstania niepełnosprawności u osoby niepełnosprawnej, i uznaje tym samym za błędny pogląd organu pierwszej instancji w tym zakresie w niniejszej sprawie.

W niniejszej sprawie skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, w stosunku do którego orzeczono znaczny stopień niepełnosprawności do 31 stycznia 2024r. ze wskazaniem na symbol niepełnosprawności: 07-S, 11-I. W aktach administracyjnych znajdują się karty z leczenia szpitalnego. Wynika z nich, że ojciec skarżącej choruje na niewydolność krążenia, nowotwór stercza, cukrzycę, ma anemię, otyłość, niedoczynność tarczycy, migotanie przedsionków. Wysterują krwawienia z odcinak przewodu pokarmowego oraz z odbytnicy. Jest po implantacji i wymianie kardiostymulatora.

Ojciec skarżącej jest żonaty oraz posiada jeszcze czworo dzieci, wszystkie pracują, w tym troje pracuje w USA. Żona ojca skarżącej (matka) legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności pochodzi z 1 września 2022r., a więc już po wydaniu decyzji przez organ I instancji, ale przed rozstrzygnięciem sprawy przez organ II instancji.

W wywiadzie środowiskowym ustalono, że Ojciec skarżącej porusza się samodzielnie przy pomocy laski głównie po mieszkaniu, jest osłabiony, szybko się męczy, sam załatwia swoje potrzeby fizjologiczne i sam spożywa podane mu posiłki. Skarżąca pomaga mu w wykonywaniu codziennych czynności tj. ubieranie się rozbieranie, dbanie o czystość i porządek w mieszkaniu, zapewnienie odpowiedniej temperatury w mieszkaniu, higienę osobistą - obcinanie paznokci, podawanie leków, mierzenie ciśnienia, podawanie na noc zastrzyku zakrzepowego, przygotowanie i podanie cztery razy dziennie posiłków dietetycznych, zapewnienie kontaktu z otoczeniem, zawiezienie do kościoła, organizowanie wizyt lekarskich, realizacja recept, prowadzenie szeroko rozumianego gospodarstwa domowego (pranie.sprzątanie.prasowanie, zakupy), załatwianie sprawa urzędowych.

Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I instancji nastąpiła z powołaniem się na art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz z uwagi na fakt, że żona ojca skarżącej (jej matka) jest osoba w pierwszej kolejności uprawnioną i zobligowana alimentacyjnie. Z kolei ponownie oceniając zgromadzony materiał dowodowy organ II instancji nastąpiła z powodu tego, że matka skarżącej jest w pierwszej kolejności zobligowana alimentacyjnie, wskazano również na to, że zakres czynności wykonywanych wobec ojca skarżącej nie świadczy o konieczności nie podejmowania przez nią zatrudnienia, jak również Kolegium wskazało na istnienie rodzeństwa skarżącej, co do którego nie przedstawiła ona dowodów na to, że obiektywnie nie są w stanie wykonywać swoich obowiązków alimentacyjnych względem ojca.

Zdaniem Sądu powody odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego przez Kolegium są zgodne z prawem. Rację ma Kolegium, że w pierwszym rzędzie należy odmówić skarżącej świadczenia z uwagi na fakt, że ojciec skarżącej ma żonę, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W świetle uchwały NSA z dnia 14.11.2022 r. (I OPS 2/22, ONSAiWSA 2023, nr 1, poz.

2. jest to wystarczająca okoliczność negatywna uniemożlwiająca przyznanie wnioskowanego świadczenia. Należy w tym miejscu wyjaśnić, że ogólna moc wiążąca uchwał konkretnych i abstrakcyjnych nie pozwala na samodzielne rozstrzygnięcie przez jakikolwiek skład sądu administracyjnego sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjęcie wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wobec tego należy stwierdzić, że podjęcie uchwały abstrakcyjnej ma ten skutek, że wiąże ona sądy administracyjne, co wynika z art. 269 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, podziela pogląd zaprezentowany w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2022 r.

Należy podkreślić, że w orzecznictwie, przed podjęciem wskazanej uchwały przyjmowano że obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez osoby uprawnione w pierwszej kolejności z osobą jej wymagającą, mogą jednak uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie uprawnionej w dalszej kolejności. Przyjmuje się bowiem, że pozbawienie krewnych wyższego stopnia świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy z udokumentowanych i obiektywnych powodów opieki takiej nie mogą sprawować osoby bliżej spokrewnione, nawet jeśli nie mają ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności, naruszałoby konstytucyjną zasadę równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji), a także zasadę sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym, lecz odnoszoną również do społecznego poczucia sprawiedliwości, które w demokratycznym państwie prawnym nie powinno być przez ustawodawcę ignorowane (art. 2 Konstytucji). Godziłoby to też w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną w ogólności (art. 18 Konstytucji) oraz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji) - por. wyroki NSA z dnia 20 września 2013 r., I OSK 2/13; 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/16; 14 grudnia 2018 r., I OSK 1939/18; 16 kwietnia 2020 r., I OSK 1115/19) i 4 grudnia 2020 r., I OSK 1947/20, CBOSA). Zasada ta może być również stosowana w odniesieniu do osób równolegle zobowiązanych do świadczeń alimentacyjnych.

We wskazanej uchwale Naczelny Sąd Administracyjny zajął stanowisko, że:

1. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a ustawy);
2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy).

W jej uzasadnieniu wskazano, że jedynie legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, realizuje to obiektywne kryterium. Wykładania ta ma związek ze zmianą brzmienia art. 17 ust. 1a u.ś.r. Ustawodawca zastąpił bowiem 01 stycznia 2013r. (ustawa z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548 z późn. zm.) przesłankę braku możliwości sprawowania opieki przez osobę spokrewnioną w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przesłanką legitymowania się przez tę osobę orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Naczelny Sąd Administracyjny uznał dalej, że limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane nie może zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Kryterium to zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie ma ono także charakteru dyskryminującego i nie jest niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte w konsekwencji o uznanie organu. Regulując kryteria przyznawania świadczenia pieniężnego ze środków publicznych w trybie administracyjnym ustawodawca był przy tym uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia w pierwszej kolejności, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby uprawnione w kolejności dalszej, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą.

W niniejszej sprawie niewątpliwie ojciec skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, a jego małżonka nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tej sytuacji zachodzi negatywna przesłanka przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. W przypadku bowiem sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim, warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom wymienionym w art. 17 ust. 1 pkt 4 powoływanej ustawy, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co w sprawie tej nie zostało spełnione. W związku z tym podniesione w skardze zarzuty naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy i naruszenia przepisów prawa procesowego - okazały się niezasadne.

Wobec zaistnienia powyższej przesłanki negatywnej, nie ma potrzeby rozważanie kwestii zakresu czynności, które zdaniem Sądu również nie wymagają aby skarżąca nie podejmowała zatrudniania w związku ze sprawowaną opieką nad ojcem oraz istnienia rodzeństwa.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji wyroku.