Uzasadnienie
Pełnomocnik skarżącego – adwokat M. C., ustanowiony w ramach prawa pomocy, wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, oświadczając jednocześnie, że koszty te nie zostały uiszczone w całości ani w części i załączając odpis ww. opinii.
Postanowieniem z dnia 16 września 2016 r. Referendarz sądowy przyznał wynagrodzenie w kwocie 120 zł podwyższonej o stawkę podatku od towarów i usług. W uzasadnieniu Referendarz podał, że za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej adwokatowi przysługiwało wynagrodzenie stosownie do § 21 ust. 1 pkt. 2 lit. b w związku z § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2015 r. poz. 1801). Zdaniem Referendarza wykonana przez adwokata czynność – sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, nie wykraczała poza normalny nakład pracy w typowej sprawie. Na mocy § 4 ust. 3 ww. rozporządzenia ustalona opłata została zwiększona o stawkę (23%) podatku od towarów i usług.
W sprzeciwie od ww. postanowienia pełnomocnik skarżącego domagał się zmiany postanowienia, poprzez przyznanie mu kwoty 450 zł, podwyższonej o obowiązującą stawkę podatku od towarów i usług.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej zwanej "p.p.s.a." w związku z § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. a w związku z § 8 pkt 3 ww. rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. poprzez, błędne ustalenie wynagrodzenia w sytuacji gdy przedmiotem zaskarżenia była należność pieniężna.
W uzasadnieniu sprzeciwu pełnomocnik argumentował, że stosownie do § 8 pkt 3 ww. rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. opłaty maksymalne przy wartości przedmiotu sprawy powyżej 1 500 zł do 5 000 zł - wynoszą 1 200 zł. W rozpoznawanej sprawie wartość przedmiotu zaskarżenia została określona na kwotę 1 775,32 zł, odpowiadającej należności pieniężnej, do której uiszczenia został zobowiązany skarżący. Tym samym na podstawie § 8 pkt 3 ww. rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. za pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu winna zostać przyznana pełnomocnikowi kwota 450 zł, powiększona o należny podatek od towarów i usług.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 15 sierpnia 2015 r. - w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przepis ten znajduje w sprawie zastosowanie, ponieważ skarga została złożona 19 czerwca 2015 r., a więc, zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. (Dz. U. poz. 658) należało stosować przepisy dotychczasowe tj. obowiązujące przed nowelizacją.
Podstawą żądania wynagrodzenia za udzieloną z urzędu pomoc prawną był art. 250 p.p.s.a., zgodnie z którym wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Z dniem 2 listopada 2016 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu tj. rozporządzenie (Dz.U. z 2016 r., poz.1714). Nie stanowi ono jednak podstawy orzekania przez Sąd, ponieważ w dacie złożenia przez adwokata opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej wraz z wnioskiem o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej tj. w dniu 30 sierpnia 2016 r. obowiązywało ww. rozporządzenie z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2015 r. poz. 1801).
Nie znajdowało również zastosowania obowiązujące w dacie wniesienia skargi rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t. j. z 2013 r. Dz. U. poz. 461) ponieważ jego przepisy należało stosować "do czasu zakończenia postępowania w danej instancji" (§22 ww. rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r.).
Opłaty za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej traktowane są jako koszty postępowania w drugiej instancji, a więc o wysokości wynagrodzenia dla adwokata ustanowionego w sprawie w ramach prawa pomocy, należało orzec na podstawie przepisów rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r.
I tak zgodnie z § 4 ust. 1 ww. rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r., opłatę ustala się w wysokości co najmniej 1/2 opłaty maksymalnej określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Z kolei § 21 ust. 1 pkt 2 lit b ww. rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. stanowi, że opłaty przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej wynoszą 50 % opłaty maksymalnej określonej w pkt 1, a jeżeli nie prowadził sprawy ten sam adwokat w drugiej instancji – 75 % tej opłaty, w obu przypadkach nie mniej niż 240 zł. Następnie, § 21 ust. 1 pkt 1 różnicuje opłaty maksymalne w pierwszej instancji w postępowaniu przed sądami administracyjnymi zależnie od rodzaju spraw, które ujmuje w trzy grupy: spraw, których przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna (lit. a), spraw ze skargi na decyzję lub postanowienie Urzędu Patentowego (lit. b) oraz innych spraw (lit. c). I dla tej ostatniej kategorii spraw przepis przewiduje maksymalna opłatę – 480 zł.
W rozpoznawanie sprawie opłata maksymalna wynosi zatem w postępowaniu prowadzonym w ramach drugiej instancji 75 % opłaty maksymalnej określonej w § 21 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia - czyli 360 zł, gdyż skarżącego reprezentuje pełnomocnik wyznaczony po wydaniu orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie w pierwszej instancji. Tak określona opłata maksymalna, stanowi podstawę wyliczenia należnej opłaty, która zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia, wynosi 1/2 jej wysokości, a więc 180 zł. W ocenie Sądu kwota ta jest adekwatna do udziału pełnomocnika w niniejszym postępowaniu. Pełnomocnik zapoznał się z aktami sprawy oraz sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Zdaniem Sądu, nakład pracy i podjęte w sprawie czynności nie przekraczają przeciętnego poziomu zaangażowania profesjonalnego pełnomocnika w reprezentowaniu interesów swojego mocodawcy.
Nie można zatem przyjąć, aby poniesiony przez pełnomocnika nakład pracy uzasadniał przyznanie wynagrodzenia w kwocie wyższej od tej, którą przewiduje § 4 ust. 1 rozporządzenia. W wniesionym sprzeciwie pełnomocnik skarżącego nie wskazywał zresztą na wyjątkowość i trudność sprawy.
Ustalone w powyższy sposób wynagrodzenie w kwocie 180 zł, w myśl § 4 ust. 3 rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. ulega powiększeniu o stawkę należnego podatku od towarów i usług wynoszącą dla tej usługi 23 % (art. 146a pkt. 1 w zw. z art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług – t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 710 ze zm.). Wynagrodzenie wynosić więc będzie łącznie z należnym podatkiem od towarów i usług 221,40 zł.
Zdaniem Sądu niezasadne jest powoływanie się pełnomocnika na § 21 ust.1 pkt 1 lit a w zw. z §8 pkt 3 ww. rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. tj. zasady obliczania opłat w oparciu o należność pieniężną będącą przedmiotem zaskarżenia.
Zaskarżona decyzja ustalała wysokość zobowiązań skarżącego jako dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych na podstawie Prezydenta Miasta świadczeń z funduszu alimentacyjnego i zobowiązywała skarżącego do zwrotu ww. należności. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 27 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j.: Dz.U. z 2012 r., poz. 1228 z późn. zm.).Tego typu sprawy zaliczane są do spraw dotyczących pomocy społecznej i dlatego skarżący był zwolniony ustawowo z kosztów sądowych na zasadzie art. 239 §1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.
W postanowieniu z dnia 4 września 2013 r., II FZ 693/13 (wszystkie orzeczenia opublikowane na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny sprecyzował, że przez sprawy, których przedmiotem jest należność pieniężna należy rozumieć sprawy, w których przedmiotem zaskarżenia są akty lub czynności kreujące określoną należność pieniężną, bądź stwierdzające jej istnienie. W ocenie orzekającego Sądu z istoty pomocy społecznej i świadczeń z tego zakresu, wynika natomiast, że świadczeń tych nie można uznać za należności pieniężne w rozumieniu art. 216 p.p.s.a. Celem powołanej wyżej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest m.in., zgodnie z jej preambułą, wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów połączone z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. Sąd orzekający w tej sprawie kierował się więc poglądami judykatury i doktryny dotyczącymi spraw związanych z pomocą społeczną.
Celem pomocy społecznej jest bowiem wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwianie im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, t.j.. Dz.U. z 2016 r., poz. 930 z późn. zm.). Przepisy tej ustawy przyznają więc jej adresatom określone uprawnienia, a związane z nimi ewentualne obowiązki, m.in. obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, mają charakter jedynie pochodny. Przykładowo więc zaskarżenie decyzji w przedmiocie świadczeń z tego zakresu z uwagi na odmowę przyznania określonego świadczenia lub na jego wysokość nie oznacza zatem, że przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna oraz, że w takiej sprawie sądowoadministracyjnej występuje wartość przedmiotu zaskarżenia w rozumieniu art. 215 i 216 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 6 września 2007 r., I OZ 625/07).
Dotyczy to również decyzji orzekających o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia, których celem jest jedynie odwrócenie skutków, jakie wywołało wykonanie decyzji dotychczasowej przez wypłatę lub udzielenie świadczenia (por. W. Maciejko [w:] W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa po pomocy społecznej. Komentarz, Warszawa 2010, s. 398).
W związku z powyższym, w sprawach skarg na decyzje w przedmiocie świadczeń z zakresu pomocy społecznej, w tym świadczeń rodzinnych, przedmiotem zaskarżenia nie jest należność pieniężna o jakiej mowa w § 21 ust. 1 pkt 1 lit. a ww. rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. (por. postanowienie NSA z dnia 21 maja 2009 r., I OZ 515/09).
Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w sprawach dotyczących płatności obszarowych, których celem również jest wsparcie finansowe rolników, stwierdzając że "w sprawach ze skarg na decyzje odmawiające przyznania różnego rodzaju płatności mieszczących się w ramach pomocy udzielanej rolnikom ze środków unijnych i krajowych, zaskarżone decyzje należy traktować jako odmawiające przyznania określonego świadczenia, a nie decyzje o odmowie przyznania świadczenia w określonej wysokości" (zob. postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2013 r., II GZ 11013 i powołane w nim postanowienia NSA z dnia 5 maja 2011 r., II GZ 239/11 i z dnia 28 stycznia 2011 r., II GZ 419/10).
Z tych względów – skoro nie można przyjąć, że niniejsza sprawa jest sprawą, której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna, niedopuszczalne było ustalenie opłaty dla adwokata na podstawie z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. a w związku z § 8 pkt 3 ww. rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 250 i 260 p.p.s.a. – w brzmieniu obowiązującym do dnia 15 sierpnia 2015 r., oraz § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 4 ust. 1 ww. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, orzeczono jak w sentencji postanowienia.