Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 29 maja 2020 r. nr [...] Samorządowego Kolegium Odwoławczego po rozpatrzeniu odwołania A. N., utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2019 r. nr [...] orzekającą o odmowie przyznania M. N. stypendium szkolnego na rok szkolny 2019/2020.
Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Decyzją z dnia [...] 2019 r. Prezydenta Miasta odmówił przyznania synowi skarżącej stypendium szkolnego na rok szkolny 2019/2020 z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego, wynoszącego 528 zł na osobę. Organ I instancji ustalił, że dochód w dwuosobowej rodzinie skarżącej, na który złożyły się alimenty oraz zasiłek rodzinny, wyniósł w sumie 1.324 zł, a zatem 662 zł na osobę.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła, że dochód w jej rodzinie nie przekroczył w rzeczywistości kryterium dochodowego. Organ I instancji nie wziął bowiem pod uwagę istniejących na jej koncie zajęć komorniczych, które sprawiają, że skarżąca nie jest w stanie dysponować wszystkimi znajdującymi się na jej rachunku bankowym środkami.
W wyniku rozpoznania odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 29 maja 2020 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając w całości stanowisko organu I instancji. Organ odwoławczy powołując się na brzmienie art. 90d ust. 7 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2019 r. poz. 1481) wyjaśnił, że przepisy te szczegółowo określają sposób ustalania dochodu rodziny oraz rodzaje dochodów, których nie bierze się pod uwagę przy ustalaniu dochodu rodziny na potrzeby ustawy o pomocy społecznej. Przepisy te nie przewidują odliczenia od dochodu rodziny kwot zajętych na skutek egzekucji komorniczej, chyba że są to kwoty zajęte z tytułu alimentów zasądzonych na rzecz innych osób. W tej sytuacji organ odwoławczy zgodził się, że brak było podstaw do uwzględnienia przy ustalaniu dochodu rodziny A. N. ewentualnych zajęć komorniczych i obniżania z tego tytułu dochodu.
Kolegium ponadto wskazało, że przepisy regulujące uprawnienia do stypendium szkolnego w zakresie ustalania dochodu mają charakter bezwzględnie obowiązujący, przez co organy nie mogą stosować odliczeń od dochodu nieprzewidzianych w ustawie.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca raz jeszcze zakwestionowała wysokość ustalonego przez organy dochodu jej rodziny, którym w całości nie może faktycznie dysponować z uwagi na zajęcia komornicze, a o których to ograniczeniach wspominała w odwołaniu. Powołała się ponadto na swoje problemy finansowe i zdrowotne oraz zapadłe w jej sprawie wyroki NSA z dnia 2 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 1660/19 i I OSK 1661/19.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w całości podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2021.137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.
Rozpoznając przedmiotową sprawę w tak zakreślonych granicach Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie naruszają prawa i brak jest podstaw do wyeliminowania ich z obrotu prawnego.
Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą skarżącej przyznania stypendium szkolnego na rok szkolny 2019/2020. Decyzje te wbrew twierdzeniu skarżącej, wydane zostały w oparciu o właściwą interpretację przepisów, które legły u podstaw ich wydania.
Materialnoprawną podstawę wydanych w niniejszym postępowaniu rozstrzygnięć stanowił art. 90d ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2019 r. poz. 1481). Zgodnie z tym przepisem stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności, gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe, z zastrzeżeniem ust.
12. Jak natomiast wynika z art. 90d ust. 7 powołanej ustawy, miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r. poz.1508 ze zm.). Przepis ten wprost stanowi, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza (aktualnie) kwoty 528 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie".
Z art. 90d ust. 8 ustawy o systemie oświaty ponadto wynika, że miesięczna wysokość dochodu, o której mowa w ust. 7, jest ustalana na zasadach określonych w art. 8 ust. 3-13 ustawy o pomocy społecznej, z tym że do dochodu nie wlicza się świadczeń pomocy materialnej, o których mowa w art. 90c ust. 2 i 3.
Z powyższych przepisów jednoznacznie wynika, że pomoc w postaci przyznania stypendium szkolnego nie jest przyznawana każdemu uczniowi, którego rodzina boryka się z trudną sytuacją rodzinną i materialną lecz wyłącznie temu, który nie przekroczył kryterium dochodowego, wynoszącego obecnie 528 zł na członka rodziny. Skoro w niniejszej sprawie dochód na osobę w rodzinie skarżącej wynosił 662 zł, organy słusznie uznały, że przepisy wykluczają udzielenie żądanego przez skarżącą wsparcia. Kwota przypadająca na osobę w rodzinie skarżącej okazała się bowiem – biorąc pod uwagę kryteria ustawowe – za wysoka. W tej sytuacji organ, nie mając możliwości obniżenia progu dochodowego, jasno określonego w ustawie, poprzez odesłanie do kwoty zawartej w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, który to przepis musi być stosowany wprost, zobligowany był odmówić przyznania wnioskowanego świadczenia. Przepisy regulujące materialnoprawne przesłanki przyznawania stypendium szkolnego nie dają bowiem organowi w tym względzie żadnych możliwości decyzyjnych, mają one bowiem charakter norm bezwzględnie obowiązujących.
Sąd uznał za niezasadny zarzut podniesiony w skardze dotyczący niewłaściwego obliczenia dochodu skarżącej. Stosownie do treści art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, a także kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. W przedmiotowej sprawie dochód został ustalony na podstawie wywiadu z dnia 23 października 2019 r., a jego składniki nie były przez skarżącą kwestionowane, ani nie podlegają wyłączeniu na podstawie art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej.
Odnosząc się do podnoszonego w odwołaniu, a następnie w skardze zarzutu zajęć komorniczych, wskazać należy, że w ocenie Sądu zarzut ten jest nieuzasadniony, gdyż że zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:
- 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;
- 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;
- 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
Na dochód rodziny skarżącej składa się zatem – jak wskazał organ – suma jej przychodów w postaci uzyskanych alimentów oraz zasiłku rodzinnego. Egzekwowane przez komornika od skarżącej kwoty nie należą do żadnej z kategorii obciążeń wskazanych powyżej w art. 8 ust. 3 pkt 1-3, dlatego pomimo, że z pewnością ograniczają możliwości finansowe skarżącej, nie wpływają na kryterium dochodowe jej rodziny, od którego zależy przyznanie wsparcia. Organ zasadnie zatem nie odliczył tych kwot od uzyskiwanego przez skarżącą dochodu.
Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy są powołane w skardze zapadłe w stosunku do skarżącej wyroki NSA z dnia 2 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 1660/19 i I OSK 1661/19. W orzeczeniach tych bowiem rozstrzygnięto, że nawiązka zasądzona na rzecz małoletniego nie może być uznana za przychód składający się na dochód rodziny (definiowany jako suma dochodów osób w rodzinie), służący do ustalania prawa do świadczeń. Odmowa przyznania wnioskowanego przez skarżącą stypendium nie nastąpiła w przedmiotowej sprawie w związku z bezprawnym uwzględnieniem nawiązki w dochodzie rodziny skarżącej, gdyż jak wskazano powyżej na dochód złożyły się wyłącznie alimenty oraz zasiłek rodzinny. Wyroki te, choć dla skarżącej korzystne, nie mają zatem wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy.
Reasumując, pomimo, że Sąd nie kwestionuje trudnej sytuacji skarżącej, to uzyskiwany przez jej rodzinę dochód w świetle powołanych powyżej przepisów jednoznacznie uniemożliwia przyznanie jej synowi wnioskowanego stypendium szkolnego, o czym zasadnie zadecydowały organy obydwu instancji.
Nie znajdując zatem podstaw do uznania, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego lub zasady postępowania administracyjnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.