Uzasadnienie
III SA/Łd 1012/16
G. B. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z [...] w przedmiocie uchylenia postanowienia organu pierwszej instancji w sprawie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną.
W związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu do skargi strona skarżąca sformułowała wniosek o przyznanie prawa pomocy, załączając następnie – na wezwanie Sądu - formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na druku "PPF".
Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem. Jest współwłaścicielem w ¼ udziału domu o powierzchni 44 m2, jej mżą natomiast jest właścicielem domu o powierzchni 210 m2, położonego na działce o powierzchni 1.536 m2. Ponadto skarżąca jest właścicielem dwóch nieruchomości rolnych: łąki o powierzchni 0,38 ha oraz lasu o powierzchni 2,18 ha. Wskazała także na fakt posiadania samochodu osobowego marki Ford Fiesta o wartości ok. 8.000 zł. Oświadczyła, że nie posiada żadnych oszczędności. Na dochody gospodarstwa domowego składają się: dochody z tytułu umów o pracę skarżącej i jej męża w łącznej wysokości 5.394 zł netto. Skarżąca dodatkowo poinformowała o ponoszonych wydatkach, wśród których wymieniła: koszty rat kredytów, jak wyjaśniła zaciągniętych na remont domu i edukację syna, których rata miesięczna wynosi 3.700 zł oraz koszty opłat za media w kwocie ok. 330 zł miesięcznie.
Referendarz Sądowy zważył, co następuje:
Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) [dalej: ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi], prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 powoływanej ustawy uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym).
Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy rozważyć, czy w świetle podanych okoliczności strona skarżąca spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym.
Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku.
Dokonując analizy złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności zauważyć należy, że argumentem przemawiającym za odmową przyznania prawa pomocy skarżącej jest jej ogólna sytuacja materialnej. Z przedstawionych informacji wynika, że łączny dochód w gospodarstwie domowym skarżącej zamyka się kwotą 5.394 zł netto, co daje ok. 2.700 zł netto na osobę. Przede wszystkim jednak zwrócić należy uwagę, iż skarżąca na bieżąco reguluje płatności związane z ratami kredytów bankowych, których miesięczna rata wynosi ok. 3.700 zł.
W tym względzie stwierdzić należy, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym (takim są niewątpliwie opłacane raty kredytów) nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowo-administracyjnych na Skarb Państwa. W podobny sposób wypowiadał się już wielokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny, m.in. w orzeczeniach z 25 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 150/06, z 9 lutego 2006 r., sygn. akt I FZ 9/06, czy z 14 czerwca 2005 r., sygn. akt II OZ 475/05. Zatem dominującym jest pogląd, iż podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, nie może przedkładać pierwszeństwa ponoszenia zobowiązań cywilnoprawnych (np. rat kredytów, niezależnie jakiemu celowi one służą) przed koszty postępowania sądowego (por. też postanowienie NSA z 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06; z 25 kwietnia 2006, sygn. akt I FZ 150/06 z 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06).
Skoro zatem skarżąca reguluje opisywane należności kredytowe we wskazanej wysokości, to – w ocenie referendarza – jest także w stanie ponieść koszty sądowe w prowadzonej przed sądem sprawie.
Wszystkie podniesione powyżej informacje dotyczące sytuacji materialnej skarżącej mogą świadczyć o tym, że dysponuje bieżącymi środkami pieniężnymi na poniesienie kosztów wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł.
Wobec powyższych okoliczności nie można uznać skarżącej za osobę ubogą, która nie jest w stanie wygospodarować pieniędzy na zainicjowane przez siebie postępowanie sądowe. Jak zostało to już wcześniej podniesione celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (np. osobom bezrobotnym bez prawa do zasiłku czy pozbawionym jakichkolwiek dochodów), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też zwiększać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych, czy też prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 czerwca 2014 r. sygn. akt II OZ 561/14).
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, art. 245 § 3 w zw. z art. 252 § 1 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu.
R.A.