Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodziz 27 czerwca 2023 r., sygn. akt III SA/Łd 169/23

Uzasadnienie

Decyzją z 3 stycznia 2023 r. Komendant Wojewódzki Policji w Łodzi utrzymał w mocy decyzję Komendanta Miejskiego Policji w Piotrkowie Trybunalskim z 30 września 2022 r. odmawiającą asp. szt. w stanie spoczynku A. B. (dalej: strona skarżąca lub strona) wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany czas wolny od służby.

Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Strona skarżąca pismem z 1 lutego 2022 r. zwrócił się z prośbą do Komendanta Miejskiego Policji w Piotrkowie Trybunalskim o zapłatę kwoty 11 092,08 złotych z tytułu przepracowanych 339 nadgodzin, w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 12 lutego 2021 r., za które nie zostały udzielone mu dni wolne od pracy przewidziane prawem. Powyższe nadgodziny, zdaniem wnioskodawcy wynikają z doliczenia do każdej pełnionej przez niego służby 30 minut na bezpośrednie przygotowanie się do służby i zdanie służby po jej zakończeniu.

Decyzją z 4 marca 2022 r. Komendant Miejski Policji w Piotrkowie Trybunalskim odmówił stronie skarżącej wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany czas wolny od służby pełnionej w Zespole Dyżurnych Wydziału Prewencji, za okres od 1 stycznia 2016 r. do 12 lutego 2021 r. W wyniku złożonego przez stronę odwołania od wskazanej powyżej decyzji Komendanta Miejskiego Policji w Piotrkowie Trybunalskim, Komendant Wojewódzki Policji w Łodzi decyzją z 29 kwietnia 2022 r. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, wskazując jednocześnie jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Organ I instancji ponownie rozpatrując sprawę przeprowadził postępowanie administracyjne. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z 30 września 2022 r., na podstawie art. 33 ust. 3 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji w związku z § 11 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 października 2001 roku w sprawie rozkładu czasu służby policjantów oraz § 11 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 11 września 2020 roku w sprawie czasu służby policjantów, ponownie odmówiono stronie wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany czas wolny od służby.

Od powyższej decyzji strona złożyła odwołanie wnosząc o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia. Strona podtrzymała wniosek o zapłatę za nadgodziny przesłużone w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 12 lutego 2021 r., w liczbie 339. Odwołujący się przyjął, że do każdej służby którą pełnił w latach 2016 - 2021 należy doliczyć 30 minut na przygotowanie się do służby i jej zdanie. Jest to według strony czas uśredniony jaki jest niezbędny na to, aby poprawnie przygotować się do służby i ją zdać. Wskazał również, że przygotowanie do służby obejmuje oprócz przebrania się z ubrań cywilnych w mundur takie czynności jak: sprawdzenie stanu broni, szyfrofaksu, depozytu, ampułek krwi, a następnie przyjęcie od dyżurnego zdającego służbę informacji o zdarzeniach, które miały miejsce na jego służbie.

Przywołaną na wstępie decyzją z 3 stycznia 2023 r. Komendant Wojewódzki Policji w Łodzi utrzymał w mocy decyzję Komendanta Miejskiego Policji w Piotrkowie Trybunalskim z 30 września 2022 r. odmawiającą stronie skarżącej wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany czas wolny od służby obejmujący 30 minut na bezpośrednie przygotowanie się do służby i jej zdanie podczas pełnienia służby w Zespole Dyżurnych Wydziału Prewencji w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 12 lutego 2021 r. Organ odwoławczy wskazał, iż zwrócił się do Komendanta Miejskiego Policji w Piotrkowie Trybunalskim o uzupełnienie materiału dowodowego o listy obecności za lata 2017 - 2021 oraz indywidualne karty ewidencji czasu służby za lata 2016 - 2021 dotyczące strony oraz udzielenie odpowiedzi na pytanie czy przedłużenie czasu służby wynikające z wydruków z systemu ewidencjonowania wejść i wyjść KMP w Piotrkowie Trybunalskim wynikało z polecania przełożonego, w związku z koniecznością zachowania ciągłości służby.

Powyższe dokumenty i informacje były niezbędne aby dokładnie i rzetelnie wyjaśnić stan faktyczny sprawy. Następnie, 16 grudnia 2022 r. do Wydziału Kadr i Szkolenia KWP w Łodzi wpłynęło pismo I Zastępcy Komendanta Miejskiego Policji w Piotrkowie Trybunalskim (z dnia 15 grudnia 2022 r.) wraz z żądanymi dokumentami. Powyższe dokumenty zostały załączone do akt postępowania odwoławczego, o czym powiadomiono stronę. Nadto została ona również zapoznana z zebranymi w toku postępowania dowodami. Organ II instancji przytoczył też treść art. 33 ustawy o Policji oraz podniósł, że w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego Komendant Miejski Policji w Piotrkowie Trybunalskim zgromadził materiał, z którego wynika, iż strona skarżąca w latach 2016 - 2019 pełniła służbę w Zespole Dyżurnych Wydziału Prewencji KMP w Piotrkowie Trybunalskim, w systemie II zmianowym od godziny 8.00 do godziny 20.00 i od godziny 20.00 do godziny 8.00.

Wskazano przy tym, iż zgodnie z pismem Zastępcy Naczelnika Wydziału Prewencji KMP w Piotrkowie Trybunalskim z 28 lipca 2022 r. system ewidencjonowania czasu służby na stanowiskach kierowania w latach 2016 - 2021 prowadzony był w formie karty ewidencyjnej służby policjanta dla każdego funkcjonariusza indywidualnie, gdzie zliczane były godziny służby w rozbiciu miesięcznym, kwartalnym i rocznym. Jednocześnie wskazano, iż w latach 2016 - 2020 czas niezbędny na przyjęcie i zdanie służby był wliczany do 12 godzinnego czasu służby. Natomiast od 2021 r. zgodnie z poleceniem Komendanta Miejskiego Policji w Piotrkowie Trybunalskim do każdej służby na stanowisku kierowania doliczane było 10 minut jako czas niezbędny na przyjęcie i zdanie służby. Zwrócono też uwagę na listy obecności za lata 2017 – 2021, na których strona wykazywała godziny służby, oraz na fakt uzupełnienia materiału dowodowego o zeznania świadków, tj. Naczelnika Wydziału Prewencji KMP w Piotrkowie Trybunalskim oraz osoby pełniącej funkcję Naczelnika Wydziału Prewencji w latach 2016 – 2021, które zdaniem organu odwoławczego potwierdzają, że dokumentem dołączanym do ewidencji czasu służby wskazującym na powstanie nadgodzin policjantów była lista obecności, która znajdowała się na stanowisku kierowania w Wydziale Prewencji, a fakt przedłużenia czasu służby zgłaszany był przełożonemu i odnotowywany w tejże liście.

Do akt postępowania załączono również na wniosek strony wydruki z systemu ewidencjonowania wejść i wyjść w Komendzie Miejskiej Policji w Piotrkowie Trybunalskim, a także przedstawione przez stronę kopie list obecności za rok 2016. Nadto organ odwoławczy uznał, iż niezbędnym do oceny czy w przedmiotowej sprawie zaistniało przedłużenie czasu służby jest załączenie do materiałów sprawy i przeanalizowanie list obecności i kart ewidencji czasu służby, które również załączono do akt sprawy. W świetle powyższego organ odwoławczy wskazał, iż z list obecności czy kart ewidencji czasu służby nie wynika jakoby strona skarżąca wykazywała przedłużenie czasu służby o 30 minut przy każdej pełnionej służbie, co zresztą strona potwierdza w swoich zeznaniach. Organ odwoławczy zauważył przy tym, iż analiza wydruków z systemu ewidencjonowania wejść i wyjść do Komendy Miejskiej Policji w Piotrkowie Trybunalskim wykazała, iż funkcjonariusz wchodził do strefy, w której znajduje się stanowisko kierowania i wychodził z niej kilka, kilkanaście minut przed i po zakończeniu służby, ale w żaden sposób nie można przyjąć, że było to 30 minut ponadnormatywnego czasu służby przy każdej pełnionej służbie.

Organ II instancji podzielił stanowisko Komendanta Miejskiego Policji w Piotrkowie Trybunalskim, iż samo wejście do strefy, w której znajduje się stanowisko kierowania nie oznacza jednoznacznie wykonywania obowiązków służbowych związanych z przygotowywaniem się do służby, a wyjście z niej po czasie wskazanym jako jej zakończenie jako wykonywanie obowiązków służbowych związanych ze zdaniem służby. Organ odwoławczy odniósł się również do § 7 ust. 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 11 września 2020 r. który stanowi, iż przedłużenie czasu służby następuje na polecenie kierownika komórki organizacyjnej lub dyżurnego jednostki organizacyjnej Policji, w której policjant pełni służbę, a o wydanym poleceniu kierownik lub dyżurny zawiadamia kierownika jednostki organizacyjnej Policji. Wskazano przy tym, że z pisma Naczelnika Wydziału Prewencji Komendy Miejskiej Policji w Piotrkowie Trybunalskim z 9 grudnia 2022 r. wynika, iż przedłużenie czasu służby ustalone na podstawie wydruków z systemu ewidencjonowania wejść i wyjść do strefy, w której znajdowało się stanowisko kierowania KMP w Piotrkowie Trybunalskim nie było konsekwencją żadnego polecenia przełożonego, zatem nie został spełniony warunek unormowany w cytowanym powyżej przepisie.

Zaznaczono przy tym, że strona otrzymała rekompensatę pieniężną za godziny nadliczbowe wypracowane w latach 2019 – 2021. Na dzień zwolnienia ze służby w Policji posiadała ona 16 godzin niewykorzystanego czasu wolnego od służby, za które został wypłacony ekwiwalent pieniężny. Zatem po dniu zwolnienia ze służby w Policji strona nie posiadała nierozliczonego ponadnormatywnego czasu służby. Równocześnie odnosząc się do rozważań strony odnośnie polecenia Komendanta Miejskiego Policji w Piotrkowie Trybunalskim w kwestii doliczania do każdej służby funkcjonariuszom pełniącym służbę na stanowisku kierowania 10 minut do każdej służby począwszy od 2021 r. organ odwoławczy wskazał, iż w okresie pełnienia przez stronę służby w 2021 r. polecenie to również było do niej stosowane, gdyż od 2021 roku obowiązywało ono funkcjonariuszy pełniących służbę na stanowisku kierowania, a nie tylko wybranych funkcjonariuszy.

Jednocześnie organ wskazał, iż Komendant Miejski Policji w Piotrkowie Trybunalskim, jako kierownik komórki organizacyjnej oraz przełożony wszystkich podległych policjantów, może w czasookresie, który uzna za konieczny wydać polecenie np. ustne, które będzie usprawniać pracę / służbę podległych mu funkcjonariuszy i pracowników jednostki. W konkluzji swojego rozstrzygnięcia organ wskazał, iż nie znajduje uzasadnienia prawnego przyjęcie, iż każdorazowa obecność funkcjonariusza w służbie, tj. przybycie do jej siedziby przed czasem wskazanym w grafiku (liście obecności, systemie ewidencji czasu służby, indywidualnej karcie ewidencyjnej czasu) jako godzina jej rozpoczęcia, jest równoznaczna z przekroczeniem czasu służby, za który funkcjonariuszowi przysługuje rekompensata. To samo dotyczy czasu opuszczenia jednostki po czasie wskazanym w wyżej wymienionych ewidencjach (kartach, listach) jako czas zakończenia służby.

Przeprowadzone postępowanie dowodowe nie dało podstaw do uznania, iż w godzinach wyznaczonych w wyżej wyznaczonych dokumentach strona nie uwzględniała czasu na przygotowanie (zdanie) służby ani, że przybywanie (opuszczanie) przez funkcjonariusza miejsca pełnienia służby przed czasem jej rozpoczęcia (po czasie jej zakończenia), wiązało się za każdym razem z wykonywaniem polecenia przełożonego. Tym samym, zdaniem organu, nie ma podstaw prawnych do przyznania rekompensaty pieniężnej za czas przeznaczony na czynności bezpośredniego przygotowania do służby i jej zdania, jako że czas ten ujęty był w czasie rozpoczęcia i zakończenia służby wynikającym w prowadzonych w Komendzie Miejskiej w Piotrkowie Trybunalskim ewidencjach, kartach czy systemach. Zebrany materiał dowodowy nie wykazał, by funkcjonariusz nie wliczał tego czasu do czasu służby, a z obowiązujących przepisów wynika jasno, że czas na bezpośrednie przygotowanie do służby i jej zdanie (nie więcej niż 30 minut) wlicza się do czasu służby.

Na wskazaną powyżej decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji w Łodzi skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożył A. B., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucając zaskarżonemu rozstrzygnięciu:

1. a) naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie § 7 pkt 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 11 września 2020 r. w sprawie czasu służby policjantów (Dz.U. z 2020 r., poz. 1574) poprzez jego błędną wykładnię i niezastosowanie w sprawie i w konsekwencji nieuwzględnienie okoliczności, iż w przypadku skarżącego każdorazowe przedłużenie czasu służby o okres 30 minut niezbędny na przygotowanie się do służby oraz jej zdanie wykraczający poza ustalone na danym stanowisku godziny służby wynikało z konieczności zapewnienia ciągłości służby na danym stanowisku z uwagi na jego charakter i tym samym w takim przypadku przedłużenie czasu służby nie musiało następować na wyraźne polecenie kierownika komórki organizacyjnej lub dyżurnego jednostki organizacyjnej Policji, w której policjant pełni służbę, a tym samym organ administracyjny błędnie interpretuje treść § 7 cytowanego rozporządzenia poprzez przyjęcie, iż w każdym przypadku przedłużenie czasu służby musi następować na polecenie przełożonego, podczas gdy ustawodawca specjalnie umieścił pkt 1 § 7 cytowanego rozporządzenia przypadki, gdy przedłużenie czasu służby może następować z uwagi na wskazane tam okoliczności, które są zupełnie niezależne od ewentualnego polecenia przełożonego, co w konsekwencji spowodowało, iż zarówno organ I, jak i II instancji w ogóle nie rozważył czy z uwagi na charakter stanowiska służby skarżącego jako dyżurnego Wydziału Prewencji i wiążący się z nim zakres obowiązków wymagający ciągłości służby zawarty w opisie stanowiska pracy w ogóle realnie pozwala na wykonanie jakichkolwiek czynności związanych z przygotowaniem do służby i jej zdaniem w ustalonym wymiarze godzin służby czy też praktycznie w każdym wypadku wymaga od funkcjonariusza przekroczenia tego czasu o co najmniej 30 minut, które wlicza się do czasu służby, a które w ogóle nie są wliczone do godzin służby na przedmiotowym stanowisku;
2. b) naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 33 ust. 3 ustawy o Policji w zw. z § 11 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 11 września 2020 r. w sprawie czasu służby policjantów poprzez jego zastosowanie w sprawie w sytuacji, gdy organ nie przeprowadził pełnego postępowania dowodowego i nie wyjaśnił czy skarżący w istocie wykonywał czynności związane z przygotowaniem się do służby i jej zdaniem na pełnionym stanowisku kierowania w czasie godzin służby mu wyznaczonych czy też poza tymi godzinami, a tym samym przyjęta podstawa prawna rozstrzygnięcia prowadząca organ do wniosku, iż czas na bezpośrednie przygotowanie do służby i jej zdanie w wymiarze nie większym niż 30 minut, wlicza się do czasu służby nie przesądza mimo dalszych wywodów, czy w realiach niniejszej sprawy przy powierzonym skarżącemu stanowisku służby w ogóle faktycznie możliwe jest wykonanie wskazanych czynności w zakreślonych godzinach służby czy też wymaga ich przekroczenia, a jeśli tak to samo rozstrzygnięcie winno być odmienne co do istoty;
3. c) naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 78 § 2 w zw. z art. 75 k.p.a. polegające na niezasadnym odmówieniu przeprowadzenia dowodów wnioskowanych przez skarżącego, a zwłaszcza dowodu w postaci dokładnego wyliczenia z systemu wejść i wyjść z KMP w Piotrkowie Trybunalskim (tzw. system KaDe) jako rzekomo nie mającego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, podczas gdy analiza o jakich godzinach i ile czasu przed rozpoczęciem wyznaczonej służby na wyznaczonym mu stanowisku skarżący wchodził i wychodził z Komendy Miejskiej Policji mogłaby pozwolić na ocenę ile praktycznie czasu każdego dnia służby skarżący poświęcał na przygotowanie się do służby i jej zdanie poprzez wykonywanie czynności z tym związanych bowiem trudno z uwagi na zasady doświadczenia życiowego przyjmować, jak zdaje się to czynić organ w uzasadnieniach decyzji, iż skarżący przychodził znacznie wcześniej do służby i opuszczał jednostkę znacznie później niż wynikało to z czasu służby z innych celów niż realizacja zadań służby, na przykład rozrywkowych czy wynikających z zamiłowania do spędzania czasu w pomieszczeniach służbowych, a tym samym przedmiotowa analiza pozwoliłaby na ustalenie czasu niezbędnego na przygotowanie się do służby i jej zdanie w oderwaniu od hipotetycznych godzin pełnienia służby już na danym stanowisku i przyczyniłaby się do ustalenia, czego organ w ogóle nie uczynił, czy na stanowisku kierowania zajmowanym przez skarżącego w ogóle możliwe jest faktyczne wykonanie czynności związanych z przygotowaniem się do służby i jej zdaniem w czasie pełnienia służby już na swoim stanowisku, kiedy to zakres obowiązków funkcjonariusza na takim stanowisku praktycznie wyklucza możliwość jednoczesnego pełnienia służby na tym stanowisku i wykonywania czynności wstępnych i następczych związanych z przygotowaniem się do służby i jej zdaniem, co wiąże się z koniecznością wykonania szeregu czynności przygotowawczych i końcowych pozwalających na objęcie wyznaczonego stanowiska służby i opuszczenie go, co niejako potwierdza fakt, iż obecnie w jednostce, w której pełnił służbę skarżący dolicza się funkcjonariuszom na stanowiskach kierowania po 10 minut do każdej służby na czynności przygotowawcze.

Mając na względzie powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie od organu administracyjnego na rzecz skarżącego kosztów postępowania, obejmujących koszty zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Komendant Wojewódzki Policji w Łodzi, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie bowiem do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.) – dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem stosując środki określone w ustawie. Stosownie zaś do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej.

Przy czym, w świetle wskazanego przepisu - art. 134 § 1 p.p.s.a. - sąd nie ma obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (por. np. wyrok NSA z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt FSK 2326/04). Orzekanie, w myśl art. 135 p.p.s.a., następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty bowiem kontroli wynika, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź stwierdzenia, że został on wydany z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Odnotować więc również należy, iż na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Przytoczona regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości, co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu, gdy organom można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi - sąd ją oddala w myśl art. 151 p.p.s.a.

Odnotować należy, iż przywołane powyżej rozwiązania prawne określają podstawową funkcję sądownictwa administracyjnego i toczącego się przed nim postępowania, którą jest sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie bada więc ani celowości, ani słuszności zaskarżonej decyzji ale jej zgodność z prawem.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie wyżej wymienionych ustaw, sąd uznał, że skarga jest zasadna, gdyż przeprowadzona przez sąd kontrola legalności zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji wykazała, że akty te zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. W ocenie sądu, zaprezentowane przez organy obydwu instancji stanowisko co do konieczności odmowy uczynienia zadość wnioskowi strony skarżącej nie zasługuje na aprobatę. Wydając zaskarżoną do sądu decyzję, jak również poprzedzającą ją decyzję I instancji organy naruszyły przepisy prawa materialnego oraz przepisy postępowania, w zakresie mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że czas pełnienia służby policjanta określa art. 33 ustawy o Policji – dalej również: u.P. W myśl art. 33 ust. 1 u.P. czas pełnienia służby policjanta jest określony wymiarem jego obowiązków, z uwzględnieniem prawa do wypoczynku. Ustawodawca zaznaczył przy tym, że zadania służbowe policjanta powinny być ustalone w sposób pozwalający na ich wykonanie w ramach 40-godzinnego tygodnia służby, w okresach rozliczeniowych od 1 stycznia do 30 czerwca danego roku oraz od 1 lipca do dnia 31 grudnia danego roku (art. 33 ust. 2 u.P.). Zgodnie zaś z art. 33 ust. 3 cytowanej ustawy o Policji w zamian za czas służby przekraczający normę określoną w ust. 2 policjantowi przysługuje w okresie rozliczeniowym czas wolny od służby w tym samym wymiarze albo po zakończeniu okresu rozliczeniowego rekompensata pieniężna, o ile w terminie 10 dni od zakończenia okresu rozliczeniowego nie wystąpi z wnioskiem o udzielenie czasu wolnego od służby w tym samym wymiarze.

Dla porządku warto zaznaczyć, iż takie brzmienie przepisu art. 33 ust. 2 i 3 u.P. ustalone zostało ustawą z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeni emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz.1635) i obowiązuje od 1 lipca 2019 r. W okresie od 2016 r. do 30 czerwca 2019 r. art. 33 ust. 2 i 3 u.P. brzmiał następująco: zadania służbowe policjanta powinny być ustalone w sposób pozwalający na ich wykonanie w ramach 40-godzinnego tygodnia służby, w 3 miesięcznym okresie rozliczeniowym (ust. 2), w zamian za czas służby przekraczający normę określoną w ust. 2 policjantowi udziela się czasu wolnego od służby w tym samym wymiarze albo może mu być przyznana rekompensata pieniężna (ust. 3).

Nadto zauważyć należy, że czas służby policjantów, a w szczególności przysługujący funkcjonariuszowi czas przeznaczony na przygotowanie się do służby i jej zdanie w okresie ubiegania się strony o wypłatę z tytułu "przepracowanych nadgodzin" w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 12 lutego 2021 r. regulowało początkowo rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 października 2001 r. w sprawie rozkładu czasu służby policjantów – dalej rozporz.2001. Zgodnie z § 11 powyższego rozporządzenia czas na bezpośrednie przygotowanie do służby i jej zdanie, a w szczególności na przyjęcie i zdanie dokumentacji z przebiegu służby, uzbrojenia i wyposażenia, wlicza się do czasu służby. Czas ten nie powinien być dłuższy niż 30 minut. Wskazane rozporz.2001 zostało uchylone z dniem 1 lipca 2020 r. Następnie kwestię tę normowało rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 11 września 2020 r. w sprawie czasu służby policjantów (Dz.U. z 2020 r., poz. 1574), które stanowi w § 11, iż do czasu służby wlicza się nie więcej niż 30 minut na bezpośrednie przygotowanie do służby i jej zdanie.

Z unormowań zawartych w powyższych przepisach bezspornie wynika, iż czas na bezpośrednie przygotowanie do służby i jej zdanie w wymiarze nie większym niż 30 minut wlicza się do czasu służby. Na marginesie odnotować należy, iż pierwotnie w § 11 rozporz.2001. stanowił, iż nie uważa się za czas służby czasu niezbędnego – nie dłuższego niż 30 minut – do bezpośredniego przygotowania do służby i jej zdania, a w szczególności przyjęcia lub zdania dokumentacji z przebiegu służby, uzbrojenia i wyposażenia – brzmienie to zostało jednak zmienione na mocy rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 22 września 2014 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie rozkładu czasu służby policjantów (Dz.U. z 2014 r., poz. 1286), które weszło w życie 9 października 2014 r. Tym samym już wówczas przesądzono, iż koniecznym jest wliczanie do czasu służby czasu niezbędnego na bezpośrednie przygotowanie się do służby i jej zdanie, a nadto wyraźnie wskazano, iż chodzi tutaj w szczególności o czas niezbędny na: przyjęcie lub zdanie dokumentacji z przebiegu służby, uzbrojenia i wyposażenia.

Należy również podkreślić, że zarówno w rozporz.2001. jak również w aktualnie obowiązującym rozporządzeniu z 2020 r. w sprawie czasu służby policjantów wyraźnie zakreślono maksymalne granice czasowe wliczanego do czasu służby czasu niezbędnego na bezpośrednie przygotowanie się do niej i jej zdanie – który to czas nie może przekroczyć 30 minut.

Jak wynika z akt sprawy strona skarżąca w okresie, który został objęty wnioskiem o wypłatę ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany czas wolny od służby, tj. w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 12 lutego 2021 r., pełniła służbę w Zespole Dyżurnych Wydziału Prewencji KMP w Piotrkowie Trybunalskim, w systemie II zmianowym od godziny 8.00 do godziny 20.00 i od godziny 20.00 do godziny 8.00. Charakter pełnionej przez stronę skarżącą służby przez ten czas nie zmienił się. Jak wynika z akt sprawy oraz wyjaśnień strony skarżącej charakter tej służby i wiążący się z nią zakres obowiązków wymagający ciągłości służby każdorazowo wymaga czasu na przygotowanie się do służby i jej zdanie, przy czym zakres obowiązków funkcjonariusza pełniącego służbę na tym stanowisku praktycznie wyklucza możliwość jednoczesnego pełnienia służby i wykonywania czynność czy to związanych z przygotowaniem do służby, czy to z jej zdaniem - co jest związane z koniecznością zapewnienia ciągłości służby na tym stanowisku.

Skarżący wyjaśnił, iż o godzinie rozpoczęcia służby, tj. o godzinie 8:00 lub o godzinie 20:00 musiał być obecny na swoim stanowisku kierowania. Niemniej jednak aby rozpocząć służbę na tym stanowisku należało wcześniej wykonać szereg czynności przygotowawczych, tak aby służba mogła być wykonywana w sposób ciągły. Skarżący wskazał, iż czynności te obejmowały m.in. przebranie się, pobranie broni, sprawdzenie magazynu uzbrojenia i stanu ilościowego broni w depozycie, zapoznanie się z dokumentacją obrazującą zdarzenia mające miejsce na podległym terenie w czasie poprzedniej zmiany, zapoznanie się z siłami i środkami pozostającymi w dyspozycji dyżurnego, pozyskanie informacji o osobach zatrzymanych, zalogowanie się do systemów informatycznych.

Z kolei po zakończeniu służby, tj. po godzinie 20:00 lub po godzinie 8:00, należało wykonać czynności związane z przekazaniem zamiennikowi wszelkich informacji i dokumentów związanych z przebiegu służby. Odnotować przy tym należy, iż zarówno z rozporz.2001 r. – tj. § 8 tegoż rozporządzenia z 2001 r. w sprawie rozkładu czasu służby policjantów - jak również z § 7 ust. 1 aktualnie obowiązującego rozporządzenia z 2020 r. w sprawie czasu służby policjantów wynika, iż przedłużenie czasu służby policjanta może nastąpić ze względu na konieczność zapewnienia ciągłości służby na danym stanowisku (w myśl § 8 ust. 1 pkt 2) rozporz.2001. przedłużenie czasu służby policjanta może nastąpić w szczególności ze względu na konieczność zapewnienia ciągłości służby na stanowiskach, na których wymagane jest utrzymanie pełnienia służby w sposób ciągły). Równocześnie zarówno § 8 ust. 2 rozporz.2001., jak również § 7 ust. 2 rozporządzenia z 2020 r. wskazują, iż przedłużenie czasu służby następuje na polecenie kierownika komórki organizacyjnej lub dyżurnego jednostki organizacyjnej Policji, w której policjant pełni służbę.

Nie wskazano przy tym formy w jakiej polecenie takie jest wydawane. Przy czym trudno w sposób racjonalny przyjmować, że takiego polecenia brak w sytuacji, gdy istnieje konieczność zapewnienia ciągłości służby na danym stanowisku.

W świetle powyższego należy zauważyć, że w akt sprawy wynika (pismo Zastępcy Naczelnika Wydziału Prewencji KMP w Piotrkowie Trybunalskim z 28 lipca 2022 r. – karta nr 25), że w latach 2016 – 2021 w Wydziale Prewencji KMP w Piotrkowie Trybunalskim system ewidencjonowania czasu służby na stanowisku kierowania był prowadzony w formie karty ewidencyjnej służby policjanta oddzielnie dla każdego funkcjonariusza, gdzie zliczane były godziny służby w rozbiciu miesięcznym, kwartalnym i rocznym. Jednocześnie we wskazanym piśmie zaznaczono, iż "w latach 2016 - 2020 czas niezbędny na przyjęcie i zdanie służby był liczony do 12 godzin służby. Od 2021 r. zgodnie z poleceniem Komendanta Miejskiego Policji w Piotrkowie Trybunalskim do każdej służby na stanowisku kierowania doliczone było 10 minut, jako czas niezbędny na przyjęcie i zdanie służby". W aktach sprawy znajduje się również pismo Naczelnika Wydziału Prewencji KMP w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 9 grudnia 2022 r. (karta nr 122), w którym wskazano, iż "przedłużenie czasu służby asp. szt. w stanie spoczynku A.B. ustalone na podstawie wydruków z systemu ewidencjonowania wejść i wyjść KMP w Piotrkowie Trybunalskim nie wynikało z żadnego polecenia przełożonego.

Zgodnie z grafikiem służby na Miejskim Stanowisku Kierowania, funkcjonariusze realizują zadania w godz. 8:00 – 20:00 (I zmiana) oraz 20:00 – 8:00 (II zmiana). Jeżeli policjanci poza podstawowym czasem służby (wynikającym z grafiku) wypracowali nadgodziny zobowiązani byli do poinformowania o tym fakcie bezpośredniego przełożonego, który czas ten uwzględniał w indywidualnej ewidencji czasu służby. Dopiero od 01.01.2021 r. Komendant Miejski Policji w Piotrkowie Trybunalskim, (...) wydał ustne polecenie doliczania 10 minut do każdej 12 godzinnej zmiany pełnionej na stanowisku kierowania dyżuru. Czas 10 minut został uznany jako konieczny do właściwego przekazania obowiązków służbowych pomiędzy funkcjonariuszami pełniącymi służbę na terenie MSK".

Co więcej do akt sprawy załączono ewidencję wejść i wyjść strony skarżącej do KMP – z której wynika (na co zwrócił uwagę również organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej do sądu decyzji), że funkcjonariusz wchodził do strefy, w której znajduje się stanowisko kierowania i wychodził z niej kilka, kilkanaście minut przed i po zakończeniu swojej zmiany. W świetle powyższego sąd stoi na stanowisku, iż wobec faktu, iż w aktach sprawy znajduje się dowód (wskazane powyżej pismo Komendanta Miejskiego Policji w Piotrkowie Trybunalskim z 9 grudnia 2022 r. – karta nr 122) uznania, że dla zapewnienia ciągłości służby konieczny jest czas dodatkowy, a przy tym charakter służby strony skarżącej we wnioskowanym okresie nie zmienił się i nie może być wątpliwości, iż za czas służby należy się wynagrodzenie, a nadto do czasu służby wlicza się czas na bezpośrednie przygotowanie do służby i jej zdanie – to należało przyjąć, iż taki dodatkowy czas na przygotowanie oraz zdanie służby jest niezbędny, a co za tym idzie stronie skarżącej w zamian za czas służby przekraczający określoną przez ustawodawcę w art. 33 ust. 2 u.P. normę przysługiwała rekompensata pieniężna.

Świadczy o tym bezspornie zakres zadań wykonywanych na zajmowanym przez stronę skarżącą stanowisku kierowania oraz ich znaczenie. Kwestię tę należało więc przesądzić. Tym bardziej, że nie ma żadnych wątpliwości co do tego, że obowiązujące we wnioskowanym okresie (tj. od 01 stycznia 2016 r. do 12 lutego 2021 r.) rozporządzenia wykonawcze nakazują wliczać do czasu służby czas konieczny na bezpośrednie przygotowanie się do niej oraz na jej zdanie. Nadto, dokumenty zgromadzone w aktach sprawy prowadzą do wniosku, że strona skarżąca podejmowała swoje działania w interesie służby – w celu zapewnienia jej ciągłości, realizując tym samym podstawową funkcję policji, tj. podejmując - w sposób zapewniający ich ciągłość - działania zmierzające w istocie do ochrony bezpieczeństwa ludzi oraz utrzymania bezpieczeństwa i porządku publicznego służyła społeczeństwu poświęcając w tym celu swój czas na należyte przygotowanie się do służby oraz jej zdanie, co było niezbędne dla zapewnienia ciągłości służby na danym stanowisku.

Nie może być też wątpliwości, że strona skarżąca nie mogła podejmować tego typu działań bez wiedzy i aprobaty swoich przełożonych. Fakt ten potwierdza chociażby przywoływane już wielokrotnie pismo Komendanta Miejskiego Policji w Piotrkowie Trybunalskim z 9 grudnia 2022 r. (karta nr 122), w którym wyraźnie wskazano, iż Komendant ten uznał, że dla zapewnienia ciągłości służby konieczny jest czas dodatkowy na jej przygotowanie i zdanie i wydał ustne polecenie doliczania do każdej 12 godzinnej zmiany czasu dodatkowego – 10 minut. Trudno przy tym znaleźć jakiekolwiek argumenty za uznaniem, że po dacie wskazanego powyżej pisma ciągłość służby zaczęła wymagać dodatkowego czasu na jej przygotowanie i zdanie, natomiast przed tą datą było inaczej. Z akt sprawy w najmniejszym stopniu nie wynika, aby charakter służby na przestrzeni rozpatrywanego czasu uległ jakiejkolwiek zmianie, a więc niezależnie od tego, jaką cezurę czasową się przyjmie, w okolicznościach sprawy bezsporna powinna być zasadność doliczenia dodatkowego czasu do każdej 12 godzinnej zmiany właśnie z uwagi na konieczność zapewnienia ciągłości służby.

Nie jest jednak jasne - i w tym zakresie konieczne jest poczynienie przez organ stosowanych ustaleń - jaki konkretnie wymiar czasu strona skarżąca przeznaczała każdorazowo na przygotowanie się do służby i jej zdanie. Bezspornym jest jednak to, że jak wynika z obowiązujących we wnioskowanym okresie (tj. od 01 stycznia 2016 r. do 12 lutego 2021 r.) rozporządzeń, czas na bezpośrednie przygotowanie się do służby oraz jej zdanie nie mógł każdorazowo przekroczyć 30 minut. Nadto należało przesądzić, że czas ten z całą pewnością nie mógł być krótszy niż 10 minut – gdyż na taki właśnie czas wyraźnie wskazywano w piśmie Komendanta Miejskiego Policji w Piotrkowie Trybunalskim z 9 grudnia 2022 r. (karta nr 122).

Zatem biorąc pod uwagę wskazane okoliczności w ponownie prowadzonym postępowaniu wyjaśniającym należy ustalić rzeczywisty czas służby strony skarżącej we wskazanym okresie, tj. od 1 stycznia 2016 r. do 12 lutego 2021 r., a w tym czas jaki faktycznie strona skarżąca przeznaczała każdorazowo na bezpośrednie przygotowanie do służby i jej zdanie. Tym samym organ powinien wyjaśnić ile czasu strona skarżąca każdorazowo przeznaczała na wykonanie czynności związanych z bezpośrednim przygotowaniem i zdaniem służby aby zapewnić jej ciągłość - przeprowadzając w tym celu stosowne postępowanie wyjaśniające – pamiętając, że czas ten nie powinien być dłuższy niż 30 minut i jak już przesądzono krótszy niż 10 minut. W tym celu zasadnym wydaje się być w szczególności analiza zgromadzonej w aktach sprawy dokumentacji, w tym ewidencji wejść i wyjść z KMP, a także jeśli będzie to konieczne – uzupełniająco - przesłuchanie funkcjonariuszy, po których strona skarżąca przejmowała służbę oraz tych, które po niej służbę obejmowały.

Ze wskazanych powyżej względów sąd nie podziela poglądu, że nie ma podstaw prawnych do przyznania rekompensaty pieniężnej za czas przeznaczony na czynności związane z bezpośrednim przygotowaniem do służby i jej zdaniem (nie więcej niż 30 minut). Zdaniem sądu z przytoczonych powyżej przepisów prawa wynika bowiem jasno, że czas na bezpośrednie przygotowanie do służby i jej zdanie (nie więcej jednak niż 30 minut) wlicza się do czasu służby. A co za tym idzie należało uznać, iż do 12 godzinnego czasu służby należy stronie skarżącej doliczyć czas na bezpośrednie przygotowanie do służby i jej zdanie – ustalając tym samym rzeczywisty czasu służy skarżącego w okresie od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia 12 lutego 2021 r. prowadząc w tym zakresie stosowne postępowanie wyjaśniające zgodnie z art. 7, art. 75 § 1 i art. 77 kpa. Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji zobligowany będzie mocą art. 153 p.p.s.a. uwzględnić przedstawione wyżej stanowisko sądu.

Wobec powyższego orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., a o kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. e.o.