Uzasadnienie
Postanowieniem z [...], numer [...], wydanym na podstawie art. 134 w związku z art. 144 oraz art. 141 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.; dalej jako: "k.p.a.") w zw. z art. 18 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm.; dalej jako: "u.p.e.a.") Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] stwierdził, iż zażalenie K. K. z 17.12.2019 r. na postanowienie z [...] Nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania, zostało wniesione z uchybieniem ustawowego terminu do jego złożenia.
W uzasadnieniu organ wskazał, że jak wynika z akt sprawy Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] na podstawie tytułu wykonawczego z 03.10.2018 r. Nr [...] obejmującego należność w zryczałtowanym podatku dochodowym od przychodów z innych źródeł za 2013 r. wszczął wobec K. K. postępowanie egzekucyjne.
Zawiadomieniem z 08.10.2018 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w [...]. Ponadto, organ egzekucyjny skierował - przy użyciu systemu teleinformatycznego - zawiadomienia z 08.10.2018 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego zobowiązanej odpowiednio w Banku A. S.A. i w Banku B. S.A.
Powyższe zawiadomienia wraz z odpisem ww. tytułu wykonawczego K. K. otrzymała 15.10.2018 r.
W dniu [...] K. K. złożyła do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] pismo zatytułowane "Odwołanie od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...][...], doręczonej dn. 19.08.2019 r.". W piśmie tym zobowiązana m.in. wniosła o wstrzymanie czynności egzekucyjnych prowadzonych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] "do czasu rozpoznania przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] niniejszej skargi".
Postanowieniem z [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zawartego w piśmie z [...] wniosku o wstrzymanie czynności egzekucyjnych prowadzonych w związku ze wszczętym na podstawie tytułu wykonawczego z 03.10.2018 r. Nr [...] postępowaniem egzekucyjnym.
Powyższe postanowienie zostało doręczone skarżącej 10.12.2019 r.
W dniu 30.12.2019 r. do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] wpłynęło pismo K. K. z 17.12.2019 r. zatytułowane "Zażalenie na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...], doręczonego w dniu 12 grudnia 2019 r. w sprawie odmowy wszczęcia postępowania o wstrzymanie czynności egzekucyjnych".
W zaskarżonym postanowieniu z [...], Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...], w pierwszej kolejności powołując treść art. 17 § 1 i art. 18 u.p.e.a., a także art. 57 § 1 oraz § 5 pkt 2 k.p.a., wskazał, że postanowieniem z [...] odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zawartego w piśmie z dnia 02.09.2019 r. wniosku o wstrzymanie czynności egzekucyjnych prowadzonych w związku ze wszczętym na podstawie tytułu wykonawczego z 03.10.2018 r. Nr [...] postępowaniem egzekucyjnym. Przedmiotowe postanowienie zostało doręczone K. K. 10.12.2019 r., co zostało potwierdzone na zwrotnym potwierdzeniu odbioru. Nie ulega zatem w ocenie organu wątpliwości, iż termin do złożenia zażalenia rozpoczął swój bieg 11.12.2019 r. - tj. od dnia następnego po dniu, w którym nastąpiło skuteczne doręczenie stronie przedmiotowego postanowienia, a zakończył się 17.12.2019 r. Tymczasem zażalenie na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z [...] zostało wniesione 19.12.2019 r., o czym świadczy umieszczona na kopercie data pieczęci urzędu pocztowego, potwierdzająca nadanie przesyłki. Bezspornym jest zatem fakt wniesienia ww. środka zaskarżenia z uchybieniem ustawowego terminu.
W związku z powyższym, organ uznał, że wniesione przez K. K. zażalenie na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z [...] nie podlega merytorycznemu rozpatrzeniu.
W skardze na powyższe postanowienie K. K., wniosła o uchylenie w całości postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z [...] utrzymujące w mocy postanowienie tego organu z [...] o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o wstrzymanie czynności egzekucyjnych prowadzonych na podstawie tytułu wykonawczego z 03.10.2018 r. Nr [...], wobec rażącego naruszenia prawa.
Skarżąca wniosła także o załączenie do akt dokumentów, tj.: decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...], w sprawie [...], [...] utrzymującej w mocy poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] Nr [...] odmawiające skarżącej wznowienia postępowania podatkowego zakończonego decyzją ostateczną Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...] Nr [...] dotyczącego kwestii odmowy wznowienia postępowania podatkowego wobec braku doręczenia pełnomocnikowi szczególnemu decyzji podatkowej określającej zobowiązanie podatkowe w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2013 wobec rażącego naruszenia prawa, a nadto decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] [...],[...] i poprzedzającej wydanej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] w sprawie [...] o odmowie wznowienia postępowania w oparciu o art. 241 § 2 pkt 1 i pkt 4 w zw. z art. 244 § 1 oraz art. 240 § 1 pkt 4 i art. 133 O.P. - wobec braku doręczenia decyzji podatkowej oraz decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] dotyczącej wydanej decyzji [...], doręczonej dn. 19.08.2019 r. oddalającej odwołanie od przedmiotowej decyzji wobec braku jej uprzedniego doręczenia skutkiem czego było wystawienie tytułu egzekucyjnego i egzekucja z rachunku bankowego skarżącej / i inne z tym związane/.
Skarżąca zawarła również w skardze wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez organ egzekucyjny Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] w sprawie [...] w całości w oparciu o art. 233 § 1 pkt 2a O.p., art. 59 § 1 pkt 1 i pkt 9 ewentualnie umorzenie postępowania egzekucyjnego w oparciu o art. 208 § 1 O.p. wobec rażącego naruszenia prawa, a to art. 122 O.p. i art. 231 k.p.a., a także wstrzymanie czynności egzekucyjnych do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia skargi. Wniosła również o uchylenie skarżonego postanowienia i przywrócenie terminu do rozpoznania wniosku albowiem na żadnym etapie postępowania nie uchybiono terminom zawitym.
W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że od wszczęcia postępowania podatkowego ustanowiła pełnomocnika szczególnego do reprezentowania jej przed organem podatkowym I i II instancji. Podniosła, że w wyniku niedoręczenia decyzji podatkowej "Nr 2"oraz "tytułu egzekucyjnego" została pozbawiona statusu strony w postępowaniu podatkowym, co jej zdaniem narusza przepisy art. 110-117c O.p. Ponadto skarżąca powołując się na przepisy ustawy – Ordynacja podatkowa wskazała argumentację w przedmiocie definicji pojęcia strony i pełnomocnika w postępowaniu podatkowym. Strona skarżąca przedstawiła również rozważania, odnoszące się do zasady czynnego udziału strony w postępowaniu podatkowym, jako formy gwarancji procesowych podatnika, zasady czynnego udziału strony, a prawa do uczestnictwa w czynnościach dowodowych oraz zasady czynnego udziału strony, a prawa do zapoznania się z dowodami przed wydaniem decyzji.
Skarżąca zaprzeczyła również stanowisku organu, iż korespondencję otrzymała w dniu 10 grudnia 2019 r., wskazując, że otrzymała ją 12 grudnia 2019 r. i zażalenie złożyła 19 grudnia 2019 r., nie uchybiając terminowi do wniesienia zażalenia. Poza tym ma już 81 lat i samoistnie nie jest w stanie spotykać się z organami podatkowymi, a wobec bezprawności organów i wykluczeniu pełnomocnika szczególnego z postępowania podatkowego i egzekucyjnego została absolutnie pozbawiona możliwości obrony, co stanowi naruszenie prawa materialnego.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. W myśl zaś art. 1 § 2 tej ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 - dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.
Z wymienionych przepisów wynika, że badanie legalności zaskarżonej decyzji (postanowienia) obejmuje ocenę prawidłowości zastosowania przepisów prawa i ich wykładni przez organy administracji oraz zgodność z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
W niniejszej sprawie przedmiotem skargi K. K. uczyniła postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z [...] o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia zażalenia od postanowienia tego organu z [...] odmawiającego wszczęcia postępowania w sprawie zawartego w piśmie z 2 września 2019 r. wniosku skarżącej o wstrzymanie czynności egzekucyjnych prowadzonych w związku ze wszczętym na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 03.10.2018 r. Nr [...], postępowaniem egzekucyjnym.
Podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy art. 134 w zw. z art. 144 oraz art. 141 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 256 - dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm.; dalej: "u.p.e.a.").
Zgodnie z art. 141 § 1 k.p.a. na wydane w toku postępowania postanowienia służy stronie zażalenie, gdy kodeks tak stanowi (§ 1). Zażalenia wnosi się w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia stronie, a gdy postanowienie zostało ogłoszone ustnie - od dnia jego ogłoszenia stronie (§ 2).
W myśl art. 144 k.p.a., w sprawach nieuregulowanych w niniejszym rozdziale (tj. w Rozdziale 11 "Zażalenia") do zażaleń mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań.
Jak stanowi natomiast art. 134 k.p.a., organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne.
Mając na uwadze treść powyższych regulacji należy wskazać, że podjęcie przez organ odwoławczy czynności zmierzających do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy każdorazowo poprzedza postępowanie wstępne, w trakcie którego organ ten podejmuje czynności mające na celu ustalenie m.in., czy środek odwoławczy został wniesiony z zachowaniem terminu. Przeprowadzenie tych czynności wstępnych jest obligatoryjne. Ewentualne ustalenie, że odwołanie (zażalenie) wniesiono z uchybieniem terminu skutkuje tym, że organ nie rozpoznaje odwołania (zażalenia) merytorycznie, nie rozważa argumentacji strony, lecz postanowieniem stwierdza uchybienie terminu do wniesienia odwołania (zażalenia), zgodnie z art. 134 k.p.a. (w przypadku zażalenia - w zw. z art. 141 i art. 144 k.p.a.).
W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że regulacja ustanowiona w art. 134 k.p.a. wyznacza zakres postępowania organu odwoławczego, określanego mianem wstępnego, rozpoczynającego działania organu wyższego stopnia od badania zaistnienia formalnych przesłanek dopuszczalności środka zaskarżenia. Na tym etapie postępowania organ odwoławczy jest obowiązany ocenić, czy dany środek zaskarżenia jest dopuszczalny i czy został wniesiony w terminie. Jeżeli czynności postępowania wstępnego ujawnią brak wystąpienia formalnych przesłanek odwołania (zażalenia) to obowiązkiem organu jest wydanie postanowienia kończącego ostatecznie postępowanie w sprawie. Akt ten nie tylko kończy etap postępowania wstępnego, lecz jednocześnie całe postępowanie dwuinstancyjne. Dopiero pozytywny rezultat wskazanych czynności rodzi automatycznie prawo i jednocześnie obowiązek organu odwoławczego zbadania sprawy i jej rozstrzygnięcia.
Ten etap nazywany jest w literaturze przedmiotu postępowaniem rozpoznawczym, podczas którego przeprowadzane jest postępowanie wyjaśniające co do merytorycznych aspektów sprawy. Oznacza to, że jedynie po ustaleniu przez organ wyższego stopnia, że środek zaskarżenia został skutecznie wniesiony, może on badać kwestie materialnoprawne sprawy (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 11 października 2019 r. sygn. akt II SA/Gl 738/19, LEX nr 2748549).
Należy również podkreślić, że tylko prawomocne przywrócenie terminu do wniesienia odwołania (zażalenia) może uzasadniać merytoryczne rozpatrzenie odwołania (zażalenia) wniesionego po upływie ustawowego terminu. Zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że rozpatrzenie odwołania (zażalenia) wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Oznacza bowiem niedopuszczalną weryfikację w postępowaniu odwoławczym decyzji ostatecznej, korzystającej z cech trwałości, o jakiej mowa w art. 16 § 1 k.p.a. (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2011, s. 503; uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 12 października 1998 r. sygn. akt OPS 11/98, ONSA 1999/1/4).
W razie przekroczenia terminu organ odwoławczy nie bada zatem odwołania (zażalenia) pod kątem merytorycznym, lecz na podstawie art. 134 k.p.a. stwierdza uchybienie terminu do wniesienia odwołania (zażalenia). Stwierdzenie uchybienia terminu nie jest bowiem zależne od swobodnego uznania organu, lecz wynika z bezwzględnie obowiązującej normy prawnej.
W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] zasadnie stwierdził, że zażalenie K. K. na postanowienie tego organu z [...] wniesione zostało z uchybieniem terminu.
Wbrew stanowisku strony skarżącej, postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z [...] roku zostało skutecznie doręczone skarżącej [...] roku, co jednoznacznie wynika z załączonego do akt potwierdzenia odbioru (k. 113 załączonych akt administracyjnych). Brak jest jakichkolwiek podstaw, by twierdzenia strony zawarte w zażaleniu, odnośnie doręczenia tej decyzji w dniu 12 grudnia 2019 roku uznać za wiarygodne. Jak słusznie wskazał organ, ustawowy 7 dniowy termin, przewidziany na wniesienie zażalenia rozpoczął zatem swój bieg 11 grudnia 2019 roku i upłynął 17 grudnia 2019 roku.
Tym samym wnosząc przedmiotowe zażalenie dopiero 19 grudnia 2019 roku (koperta - k. 115 akt admin.) skarżąca uchybiła powyższemu terminowi. Prawidłowo zatem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...], na podstawie art. 134 w związku z art. 144 oraz art. 141 k.p.a. oraz w zw. z art. 18 u.p.e.a. stwierdził, iż zażalenie K. K. z 17.12.2019 r. na postanowienie z [...] Nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania, zostało wniesione z uchybieniem ustawowego terminu do jego złożenia.
W rozpoznawanej sprawie skarżąca wnosząc zażalenie na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z [...] nie zawarła przy tym prośby o przywrócenie terminu. Zawarty natomiast w skardze wniosek o przywrócenie terminu nie został poparty żadną argumentacją, uzasadniającą brak winy w uchybieniu terminu.
Jak już wyżej wskazano, na organie odwoławczym ciąży obowiązek wydania postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania (zażalenia) w każdym przypadku, gdy takie uchybienie miało miejsce. Warunkiem wydania takiego postanowienia jest w pierwszej kolejności bezsporne ustalenie daty, w której organ skutecznie doręczył stronie decyzję (postanowienie) wydaną w toku postępowania pierwszoinstancyjnego, bowiem bieg terminu do wniesienia odwołania (zażalenia) rozpoczyna się dopiero wtedy, gdy doręczenie było prawidłowe, co w niniejszej sprawie nie może budzić żadnych wątpliwości.
Konsekwencje uchybienia terminu do wniesienia zażalenia są takie, że powodują zamknięcie drogi do dalszego rozpatrywania sprawy. Jak już wyżej zaakcentowano - jeżeli organ drugiej instancji stwierdzi, że środek odwoławczy został wniesiony z uchybieniem terminu, nie może przystąpić do jego merytorycznego rozpoznania. Uchybienie terminu jest okolicznością obiektywną i w razie jej stwierdzenia organ odwoławczy nie ma innej możliwości niż wydanie postanowienia o uchybieniu terminu. Uchybienie terminu nie podlega żadnym ocenom, ani stopniowaniu skali tego naruszenia. Nawet nieznaczne przekroczenie obowiązującego terminu stanowi jego uchybienie i obliguje organ odwoławczy do wydania postanowienia w tym zakresie.
W związku z powyższym, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] był zobowiązany stwierdzić uchybienie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia [...]. Zdaniem Sądu, organ prawidłowo zinterpretował i zastosował przywołane powyżej regulacje prawne, orzekając o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia zażalenia.
Postanowienie organu nie ma charakteru oceny merytorycznej, a jest jedynie formalnym stwierdzeniem, że zażalenie nie może zostać rozpoznane. Z tego względu merytoryczne zarzuty zażalenia nie mogły zostać przez organ rozpatrzone.
Odpowiadając na argumentację i wnioski skargi, które szeroko odnoszą się do merytorycznej strony rozstrzygnięć wydanych w innych postępowaniach egzekucyjnych i podatkowych należy jeszcze raz podnieść, że przedmiotem badania w niniejszej sprawie było postanowienie o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia zażalenia, które jest rozstrzygnięciem o charakterze procesowym i posiada walor ostateczności. W ramach związania wynikającego z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd nie był władny do badania prawidłowości decyzji i postanowień, wskazanych przez stronę w skardze, zatem ich załączanie do akt sprawy było niecelowe i pozostawało bez istotnego znaczenia dla jej rozstrzygnięcia.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na postawie art. 151 w zw. z art. 119 pkt 3 i 120 p.p.s.a., skargę oddalił.
R.T.