Uzasadnienie
III SA/Łd 20/08
Wnioskiem z dnia 24 września 2007r. T. K. zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. W. o wszczęcie postępowania egzekucyjnego w stosunku do Dyrektora Szkoły Podstawowej Nr [...] w Z. W., który, zdaniem wnoszącego pismo, w ogóle nie wykonuje przepisów prawa. Wnioskodawca podniósł, iż pani Dyrektor opisanej wyżej placówki, po rozwiązaniu umowy o pracę nie wypłaciła mu należnej odprawy wynoszącej 1773,60zł miesięcznie oraz nie odpowiedziała na przekazane jej rozwiązanie umowy o pracę. W ocenie T. K., Dyrektor Szkoły Podstawowej Nr [...] w Z. W. nie wykonuje również wskazanych przez niego wyroków sądów powszechnych.
Postanowieniem z dnia [...], Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. W., działając na podstawie art. 29 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz. U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), odmówił wszczęcia egzekucji na podstawie wniosku T. K. z dnia 21 września 2007r. (data wpływu do Urzędu: 24 września 2007r.) z uwagi na niedopuszczalność egzekucji administracyjnej. Organ podniósł, iż art. 29 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nakłada na organ egzekucyjny obowiązek badania z urzędu dopuszczalności egzekucji administracyjnej. W art. 2 tej ustawy, wymienione zostały natomiast obowiązki, które podlegają egzekucji administracyjnej. Z zawartego tam katalogu wynika, zdaniem organu, iż należna odprawa zasądzona prawomocnym wyrokiem sądu na rzecz osoby fizycznej nie może być dochodzona w trybie egzekucji administracyjnej. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. W. nadmienił również, iż egzekucja w sprawach cywilnych należy do właściwości komorników sądowych, działających przy sądach rejonowych.
W zażaleniu z dnia 5 października 2007r. T. K. podniósł, iż jego sprawa dotyczy wynagrodzenia o pracę a nie odprawy. Wskazał, że skoro organ administracji jest niewłaściwy, to powinien przekazać sprawę według właściwości, a nie kamuflować i zatajać sprawę na czyjeś zlecenie.
Postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Ł., działając na podstawie art. 138 § 1, art. 144 k.p.a. w związku z art. 17, 18, 26 i 29 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, iż zgodnie z art. 29 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej i jeżeli obowiązek takiej egzekucji nie podlega, to organ do niej nie przystępuje. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej, należności z tytułu wynagrodzeń zasądzonych wyrokami sądów powszechnych, których egzekucji domaga się wnioskodawca, nie mieszczą się w katalogu obowiązków podlegających egzekucji administracyjnej – art. 2 ustawy. Organ wyjaśnił jednocześnie, iż zarzut skarżącego dotyczący nieprzekazania wniosku z dnia 24 września 2007r. należy uznać za bezzasadny, bowiem przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego mają zastosowanie w egzekucji administracyjnej jedynie wtedy, gdy przepisy ustawy egzekucyjnej nie stanowią inaczej. Kwestie dotyczące badania z urzędu dopuszczalności egzekucji administracyjnej są natomiast uregulowane w art. 29 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi T. K. wniósł o uchylenie błędnego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. Wskazał, iż organ winien był skierować jego pismo do PIP w S., a nie podejmować wymijającą decyzję. Zdaniem T. K. zaskarżone rozstrzygnięcie jest niezgodne z zasadami współżycia społecznego i dlatego powinno zostać odrzucone.
W piśmie procesowym z dnia 1 lutego 2008r. T. K. wniósł o przyznanie mu prawa pomocy.
Postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2008r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje;
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:
1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:
a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;
3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.
Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia pod kątem jego zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Wychodząc z tych przesłanek Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi nie uwzględnił skargi, gdyż nie stwierdził, aby zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji naruszały przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania administracyjnego w sposób wpływający na wynik sprawy, co w myśl art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mogłoby stanowić przesłankę do ich uchylenia.
Warto w tym miejscu również zaznaczyć, iż ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje wojewódzkim sądom administracyjnym uprawnienia do oceny działalności organów administracji publicznej pod względem naruszenia zasad współżycia społecznego, czego w niniejszej sprawie domagał się skarżący.
Jako podstawę prawną stwierdzenia niedopuszczalności egzekucji administracyjnej organy egzekucyjne wskazały art. 29 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis ten, w § 2 stanowi, że jeżeli obowiązek, którego dotyczy tytuł wykonawczy, nie podlega egzekucji administracyjnej lub tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2, organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji, zwracając tytuł wierzycielowi; na postanowienie organu egzekucyjnego o zwrocie tytułu wykonawczego przysługuje wierzycielowi, nie będącemu jednocześnie organem egzekucyjnym, zażalenie. Z przepisem tym koresponduje przepis art. 29 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowiący, że organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym.
Wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że możemy mówić o dwóch rodzajach przesłanek dopuszczalności egzekucji, tj. przesłanek dopuszczalności wszczęcia egzekucji oraz dopuszczalności prowadzenia egzekucji. Przesłanki dopuszczalności egzekucji, które winien z urzędu badać organ egzekucyjny, to w istocie przesłanki dopuszczalności wszczęcia egzekucji, czyli okoliczności, które muszą być spełnione, aby organ egzekucyjny mógł do egzekucji przystąpić. Do wszczęcia egzekucji administracyjnej konieczne jest zatem aby: 1/ obowiązek wskazany w tytule wykonawczym podlegał egzekucji administracyjnej, 2/ tytuł wykonawczy został wystawiony przez uprawniony podmiot, 3/ wniosek o wszczęcie egzekucji i dołączone do niego dokumenty spełniały warunki formalne, 4/ organ egzekucyjny, do którego skierowano wniosek o wszczęcie egzekucji, był właściwy do egzekucji obowiązku określonego w tytule wykonawczym, 5/ zobowiązany podlegał orzecznictwu polskich organów administracji publicznej (por. P. Przybysz: "Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz", Wyd. Prawnicze LexisNexis 2006, teza 1 do art. 29).
Z omawianego przepisu wynika również, że w sytuacji gdy organ egzekucyjny wskutek podjętego z urzędu badania dopuszczalności egzekucji administracyjnej dojdzie do wniosku, że obowiązek, którego dotyczy tytuł wykonawczy, nie podlega egzekucji administracyjnej lub tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów formalnych, wydaje postanowienie o zwrocie tytułu wykonawczego wierzycielowi.
W rozpoznawanej sprawie, na podstawie cytowanego wyżej przepisu, wydane zostało postanowienie o odmowie wszczęcia egzekucji, a nie o zwrocie wierzycielowi tytułu wykonawczego. Różnica w zakresie formuły rozstrzygnięcia nie przesądza jednak o jego wadliwości merytorycznej, ponieważ skutki rozstrzygnięcia w zakresie praw i obowiązków strony w obydwu formułach są identyczne i sprowadzają się do odmowy przeprowadzenia egzekucji administracyjnej. Zwłaszcza, że w przypadku wniosku T. K. z dnia 24 września 2007 roku w ogóle nie mamy do czynienia z tytułem wykonawczym i wierzycielem w rozumieniu przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wymogi, jakim podlega tytuł wykonawczy uregulowane zostały szczegółowo w art. 27 § 1 ustawy, natomiast z art. 1a pkt 13 jednoznacznie wynika, iż wierzycielem jest podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym.
Z wniosku T. K. wynika tymczasem jednoznacznie, iż wskazany przez niego do wykonania obowiązek, nie podlega wykonaniu w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym. Obowiązki podlegające egzekucji administracyjnej zostały bowiem szczegółowo wymienione w art. 2 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i należą do nich:
- 1) podatki, opłaty i inne należności, do których stosuje się przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.);
- 2) grzywny i kary pieniężne wymierzane przez organy administracji publicznej;
- 3) należności pieniężne, inne niż wymienione w pkt 1 i 2, jeżeli pozostają we właściwości rzeczowej organów administracji publicznej;
- 4) należności przypadające od jednostek budżetowych, wynikające z zastosowania wzajemnego potrącenia zobowiązań podatkowych z zobowiązaniami tych jednostek;
- 5) należności pieniężne przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie innych ustaw;
- 6) wpłaty na rzecz funduszy celowych utworzonych na podstawie odrębnych przepisów;
- 7) należności pieniężne z tytułu składek do Funduszu Żeglugi Śródlądowej oraz składek specjalnych do Funduszu Rezerwowego;
- 8) należności pieniężne wynikające z tytułu:
- a) zwrotów, interwencji i innych środków będących częścią systemu całkowitego lub częściowego finansowania Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej, Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji lub Europejskiego Funduszu Rolniczego Rozwoju Obszarów Wiejskich, łącznie z sumami, które mają być pobrane w związku z tymi działaniami,
- b) opłat i innych należności przewidzianych w ramach wspólnej organizacji rynku Unii Europejskiej dla sektora cukru,
- c) należności przywozowych,
- d) należności wywozowych,
- e) podatku od towarów i usług,
- f) akcyzy od:
- – produktów tytoniowych,
- – alkoholi i napojów alkoholowych,
- – olejów mineralnych,
- g) podatku od dochodu lub podatku od majątku,
- h) podatku od składek ubezpieczeniowych,
- i) odsetek, kar i grzywien administracyjnych, kosztów i innych należności związanych z należnościami, o których mowa w lit. a-h, z wyłączeniem wszelkich sankcji o charakterze karnym określonych w prawie państwa udzielającego pomocy;
- 9) należności pieniężne przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie ratyfikowanych umów międzynarodowych, których stroną jest Rzeczpospolita Polska;
- 10) obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie przepisu szczególnego;
- 11) obowiązki z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy oraz wypłaty należnego wynagrodzenia za pracę, a także innego świadczenia przysługującego pracownikowi, nakładane w drodze decyzji organów Państwowej Inspekcji Pracy.
W przytoczonym wyżej katalogu obowiązków podlegających egzekucji administracyjnej, nie mieszczą się roszczenia o wypłatę wynagrodzenia za pracę czy też odprawy z tytułu rozwiązania umowy o pracę, jeżeli nie wynikają z decyzji administracyjnej organów Państwowej Inspekcji Pracy. Administracyjne organy egzekucyjne nie są również uprawnione do egzekwowania obowiązków wynikających z wyroków sądów powszechnych.
Słuszne zatem w ocenie sądu, w sprawie będącej przedmiotem postępowania, organy odmówiły wszczęcia postępowania egzekucyjnego, gdyż w istocie nie została spełniona żadna z pięciu wskazanych wyżej przesłanek dopuszczających możliwość wszczęcia egzekucji administracyjnej.
Za nieuzasadniony należy również uznać zarzut skarżącego dotyczący bezczynności organów egzekucyjnych w zakresie przekazania wniosku z dnia 24 września 2007r. według właściwości organom Państwowej Inspekcji Pracy. Wniosek ten bowiem wyraźnie dotyczył żądania wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a do tego z całą pewnością nie są uprawnione organy Państwowej Inspekcji Pracy, ponadto zawarta została w nim informacja dotycząca niewykonywania przez Dyrektora Szkoły Podstawowej Nr [...] w Z. W. wskazanych wyroków sądów powszechnych, do egzekucji których upoważnieni są komornicy działający przy sądach rejonowych. Stosownie zaś do art. 66 § 3 k.p.a., w sytuacji gdy z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd powszechny, organ do którego podanie wniesiono, zwraca je wnoszącemu. Z akt sprawy wynika ponadto, iż w uzasadnieniu postanowienia organu pierwszej instancji zawarta została informacja, że egzekucja w sprawach cywilnych należy do właściwości komorników sądowych, działających przy sądach rejonowych.
Mając powyższe na względzie, Sąd uznał, iż w rozpoznawanej sprawie organy nie naruszyły przepisów prawa materialnego, jak również procesowego w stopniu, który miałby istotny wpływ na wynik sprawy i dlatego na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga została oddalona.
O zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej Sąd orzekł na mocy regulacji art. 205 § 2 i 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z treścią § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).
A. B.