Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną na podstawie art. 138 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.,) – dalej k.p.a. oraz art. 179 i art. 182 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) - dalej p.s.w. w zw. z Regulaminem przyznawania pomocy materialnej studentom A w Ł (dalej Regulamin), Odwoławcza Komisja Stypendialna Aj w Ł. utrzymała w mocy decyzję Uczelnianej Komisji Stypendialnej z dnia [...] nr [...] odmawiającą A. P. przyznania stypendium na wyżywienie na rok akademicki 2010/2011.
Na podstawie materiału dowodowego zebranego w sprawie ustalono, iż w dniu [...] A. P. złożyła wniosek o przyznanie stypendium na wyżywienie na rok akademicki 2010/2011. We wniosku ubiegająca się o stypendium wykazała, iż miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w 2009r. wyniósł 465,84 zł. Wnioskodawczyni oświadczyła ponadto, że jej rodzina składa się z trzech osób, z których tylko jej mąż jest zatrudniony, natomiast ona sama od września 2010 r. jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna poszukująca pracy.
Decyzją z dnia [...] nr [...] Uczelniana Komisja Stypendialna odmówiła A. P. przyznania stypendium na wyżywienie na rok akademicki 2010/2011. Uzasadniając organ pierwszej instancji wskazał, iż zgodnie z § 5 Regulaminu prawo do otrzymania stypendium na wyżywienie na rok akademicki 2010/2011 ma student będący w trudnej sytuacji materialnej, u którego dochód netto na osobę w rodzinie zgodnie z zarządzeniem Rektora A w Ł. z dnia 20 lipca 2010 r. oraz art. 179 ust. 3 p.s.w. nie przekracza 550 zł na miesiąc. Natomiast wyliczony przez Komisję miesięczny dochód na osobę w rodzinie wnioskodawczyni wyniósł 714,07 zł. Organ pierwszej instancji podniósł, iż wyliczając dochód na osobę w rodzinie wnioskodawczyni uwzględnił, zgodnie z art. 179 ust. 4 p.s.w. oraz oświadczeniem studentki zawartym we wniosku o przyznanie stypendium, dochody A. P., jej męża T. P. oraz rodziców wnioskodawczyni K. O. i W. O. Wskazując na konieczność uwzględnienia, na podstawie art. 179 ust. 5 p.w.s., dochodów rodziców studentki, organ powołał fakt niespełnienia przez wnioskodawczynię wymogu samodzielności finansowej.
Jak wynika bowiem z zaświadczenia wystawionego przez pracodawcę T. P., jego miesięczne dochody w 2009 r. były niższe niż 1276,00 zł, natomiast w roku 2010 nie przekroczyły kwoty 1317,00 zł. Ponadto z zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. z dnia [...] wynikało, że A. P. wraz mężem uzyskała w 2009 r. dochód w łącznej kwocie 16196,07 zł netto. Natomiast na podstawie zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. z dnia [...] stwierdzono, że K. O. uzyskała w 2009 r. dochód w kwocie 16562,15 zł netto, natomiast z oświadczenia K. O. z dnia 6 grudnia 2010 r. wynikało, że w 2009r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskała ona dochód w wysokości 8130,00 zł. Następnie na podstawie zaświadczenia z Urzędu Gminy S. z dnia [...] Komisja ustaliła, że K. O. posiadała w 2009 r. gospodarstwo rolne o powierzchni 1,0250 ha przeliczeniowego, zatem zgodnie z art. 179 ust. 7 p.s.w. dochód rodziny z gospodarstwa rolnego w 2009r. wyniósł 1955,70 zł. W stosunku do W. O. organ I instacji ustalił, iż w Urzędzie Skarbowym w R. brak jest informacji o jego dochodach za 2009r., a ponadto ustalono, że W. O. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników oraz obecnie nie uzyskuje żadnych dochodów.
Mając na uwadze powyższe ustalenia, Uczelniana Komisja Stypendialna obliczyła, iż łączny dochód w rodzinie A. P. osiągnięty w 2009 r. wyniósł 42.843,92 zł netto, co oznaczało, że miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wyniósł 714,07 zł netto.
Od decyzji organu I instancji z dnia [...] odwołała się A. P., wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie jej stypendium na wyżywienie na rok 2010/2011. Zarzuciła błędną interpretację art. 179 ust. 6 p.s.w. przez przyjęcie, iż przepisy ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę z dnia [...] jak również obwieszczenia Prezesa Rady Ministrów w sprawie minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2009 r. z dnia [...] oraz w sprawie minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2010 r. z dnia [...] mówią o wynagrodzeniu netto. W ocenie strony, organ winien przyjąć wynagrodzenie brutto, gdyż za takim rozumieniem wynagrodzenia przemawia art. 1 pkt 3a powołanej ustawy.
Decyzją z dnia [...] Odwoławcza Komisja Stypendialna A w Ł. utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...]. Uzasadniając powołała się na opinię Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, zgodnie z którą przepis art. 179 ust. p.s.w. wyraźnie wskazuje, na stosowanie wyłącznie zasad wynikających z przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) dla określenia wysokości dochodu na osobę w rodzinie studenta. W ocenie organu odwoławczego oznacza to, że określenie wysokości dochodu na osobę w rodzinie studenta powinno odbywać się stosownie do art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który posługuje się pojęciem tzw. dochodu netto. Tak zdefiniowany dochód powinien być stosowany przy ustalaniu wysokości dochodu, uprawniającego studenta do ubiegania się o świadczenia o charakterze socjalnym. Z powyższego wynika zatem, że oceniając samodzielność finansową studenta, o której mowa w art. 179 ust. 6 p.s.w. należy badać, czy dochód miesięczny studenta lub jego małżonka, ustalony według zasad wynikających z art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych – dochód netto – nie jest mniejszy od minimalnego wynagrodzenia za pracę – dochodu brutto.
Na tej podstawie organ odwoławczy uznał, że wymóg samodzielności finansowej, w rozumieniu art. 179 ust. 6 p.s.w. nie został spełniony, dlatego organ I instancji zasadnie uwzględnił przy obliczaniu miesięcznego dochodu w rodzinie strony dochód jej rodziców. Organ odwoławczy wskazał, iż kwota dochodu osiągniętego w 2009 r. przez A. P. i T. P. jest różna od tego, jaki do wyliczenia dochodu uprawniającego do przyznania stypendium przyjął organ I instancji, ponieważ studentka po wniesieniu odwołania złożyła umowę z dnia [...] przekazywania T. P. stypendium finansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego. Powołując się na art. 179 ust. 5 p.s.w. organ odwoławczy stwierdził, iż tego rodzaju stypendium nie wlicza się do dochodu rodziny przy ustalaniu dochodu na osobę w rodzinie warunkującego przyznanie stypendium. Organ drugiej instancji ustalił na podstawie dokumentów złożonych przez A. P. już po wniesieniu odwołania, że dochód osiągnięty przez wnioskodawczynię w 2009 r. powinien zostać pomniejszony o dochód utracony, bowiem zgodnie z art. 3 pkt 23 lit. b i c oraz art. 5 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z utratą zatrudnienia i utratą należnych świadczeń uzyskiwanych po ustaniu tego zatrudnienia oraz w związku z utratą stypendium dla bezrobotnych cały dochód uzyskany przez A. P. w 2009r. został utracony.
Przeciętny miesięczny dochód utracony wyniósł zatem 247,89 zł netto. Mając powyższe na uwadze organ II instancji ustalił, że miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wyniósł 616,71 zł netto. Odmienne wyliczenie dochodu przez organ I instancji nie dało jednak podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji, bowiem prawidłowo obliczony dochód nadal przekracza ustalony próg dochodowy dla stypendium socjalnego.
A. P. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, żądając zmiany zaskarżonej decyzji i przyznania jej stypendium na wyżywienie na rok 2010/2011. W uzasadnieniu skargi skarżąca ponowiła argumentację, zawartą w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji.
W odpowiedzi na skargę Odwoławcza Komisja Stypendialna A w Ł. podtrzymała dotychczasowe stanowisko i wniosła o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy).
Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.
Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie kontrola aktu administracyjnego we wskazanym wyżej aspekcie wykazała, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji z dnia [...] zostały wydane z naruszeniem prawa w stopniu obligującym do ich wyeliminowania z obrotu prawnego.
Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2005r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U z 2005 r. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) – dalej p.s.w.
Stosownie do treści art. 179 ust. 1 p.s.w. stypendium socjalne ma prawo otrzymywać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej.
Zgodnie z treścią art. 182 ust. 3 p.s.w. student znajdujący się w trudnej sytuacji może otrzymywać stypendium na wyżywienie.
Natomiast przepis art. 179 ust. 2 p.s.w. stanowi, że Rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego ustala wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającą do ubiegania się o stypendium socjalne, stypendium na wyżywienie i stypendium mieszkaniowe.
Z regulacji tej wynika, że kryterium stanowiącym podstawę do ubiegania się przez studenta o przyznanie pomocy materialnej w formie stypendium socjalnego jest jego sytuacja finansowa, która musi być trudna. Pod pojęciem trudnej sytuacji finansowej należy rozumieć sytuację, gdy osiągany przez studenta dochód mieści się w przedziale dochodu przyjętego przez rektora uczelni uprawniającego do ubiegania się o przyznanie tego stypendium.
Jak wynika z ust. 3 art. 179 p.s.w. wysokość dochodu uprawniającego do uzyskania stypendium nie może być niższa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz wyższa niż suma kwot określonych w art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.
W niniejszej sprawie kwestią sporną jest uwzględnienie przez organy administracji przy ustalaniu miesięcznej wysokości dochodu na osobę w rodzinie skarżącej dochodów jej rodziców. Zdaniem skarżącej jest samodzielna finansowo, gdyż mąż osiąga dochód z wynagrodzenia za pracę.
Stosownie do treści art. 179 ust. 6 p.s.w. student jest samodzielny finansowo, jeżeli on lub jego małżonek spełnia łącznie następujące warunki:
- 1) posiadał stałe źródło dochodów w ostatnim roku podatkowym;
- 2) posiada stałe źródło dochodów w roku bieżącym;
- 3) jego miesięczny dochód w okresach, o których mowa w pkt 1 i 2, nie jest mniejszy od minimalnego wynagrodzenia za pracę pracowników ogłaszanego na podstawie przepisów o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, obowiązującego w ostatnim miesiącu ostatniego roku podatkowego w przypadku dochodu studenta z ostatniego roku podatkowego i obowiązującego w miesiącu złożenia wniosku o przyznanie stypendium;
- 4) nie złożył oświadczenia o prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego z rodzicami bądź jednym z nich.
Wskazać należy, iż pojęcie samodzielności finansowej, określone w ww. przepisie, zostało użyte przez ustawodawcę w celu określenia sposobu wyliczenia miesięcznej wysokości dochodu na osobę w rodzinie studenta. Jeżeli student nie jest samodzielny finansowo, wówczas przy ustalaniu miesięcznej wysokości dochodu na osobę w jego rodzinie, uwzględnia się dochody osiągane przez jego, np. rodziców, opiekuna prawnego lub faktycznego - art. 179 ust. 4 i 5 p.s.w.
W niniejszej sprawie organy administracji przyjęły, że skarżąca nie jest studentem samodzielnym finansowo i dlatego do ustalenia wysokości miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie uwzględniły dochody jej rodziców. W ocenie Sądu stanowisko organów jest błędne. Z akt sprawy wynika, że mąż skarżącej jest zatrudniony od 1 marca 2005 r. na czas nieokreślony, oraz że skarżąca nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z rodzicami. Skoro mąż skarżącej osiąga dochody, to obowiązkiem organów było ustalenie, czy jego miesięczny dochód w okresach, o których mowa w pkt 1 i 2, nie jest mniejszy od minimalnego wynagrodzenia za pracę pracowników ogłaszanego na podstawie przepisów o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, obowiązującego w ostatnim miesiącu ostatniego roku podatkowego w przypadku dochodu studenta z ostatniego roku podatkowego i obowiązującego w miesiącu złożenia wniosku o przyznanie stypendium. Skarżąca złożyła wniosek w dniu [...], a zatem organy winny ustalić miesięczny dochód osiągany przez męża skarżącej w 2009 r. oraz w 2010 r.
Ustawodawca w ust. 6 pkt 3 art. 179 p.s.w. wskazał, że przy ustalaniu powyższego dochodu winny mieć zastosowanie przepisy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz.U. z 2002 r. Nr 200, poz. 1679 zez zm.) wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę, zwanego dalej "minimalnym wynagrodzeniem", jest corocznie przedmiotem negocjacji w ramach Trójstronnej Komisji. Wysokość minimalnego wynagrodzenia, o którym mowa w ust. 3, podlega ogłoszeniu w dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski", w drodze obwieszczenia Prezesa Rady Ministrów, w terminie do dnia 15 września każdego roku (art. 2 ust. 4 tej ustawy). W myśl art. 6 tej ustawy wysokość wynagrodzenia pracownika zatrudnionego w pełnym miesięcznym wymiarze czasu pracy nie może być niższa od wysokości minimalnego wynagrodzenia ustalonego w trybie art. 2 i 4. Z obwieszczenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2008 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2009 r. - wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę od dnia 1 stycznia 2009 r. wynosiła 1276 zł (M.P.
Nr 55, poz. 499. Natomiast z obwieszczenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2009 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2010 r. - wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę od dnia 1 stycznia 2010 r. wynosiła 1317 zł (M.P. Nr 48, poz. 709).
Wskazać należy, że powyższe przepisy, niewątpliwie w interesie wszystkich ubiegających się o stypendium, muszą być interpretowane ściśle. Nie oznacza to jednak, że ich wykładnia i stosowanie mają być dokonywane w sposób restrykcyjny.
Z załączonego przez skarżącą zaświadczenia pracodawcy męża z dnia [...] wynika, że wysokość wynagrodzenia T. P. zarówno w 2009, jak również w 2010 r. nie była niższa od ww. minimalnego wynagrodzenia za pracę. Natomiast organy administracji przy ustalaniu miesięcznego dochodu męża skarżącej przyjęły jego wynagrodzenie za pracę netto i dlatego uznały, że dochód ten jest niższy od minimalnego wynagrodzenia za pracę. To zaś w ocenie organów administracji oznacza, że skarżąca nie jest samodzielna finansowo.
W ocenie Sądu, wobec treści art. 179 ust. 6 pkt 3 p.s.w. brak jest podstaw do uznania, że ustawodawca, odwołując się do przepisów o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, przyjął, że podstawą ustalenia samodzielności finansowej studenta jest wynagrodzenie netto. Zauważyć bowiem należy, że zgodnie z powołanym wyżej art. 6 ust. 1 ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę - wysokość wynagrodzenia pracownika zatrudnionego w pełnym miesięcznym wymiarze czasu pracy nie może być niższa od wysokości minimalnego wynagrodzenia. Stosownie zaś do treści ust. 4 tegoż artykułu do obliczania wysokości wynagrodzenia pracownika przyjmuje się przysługujące pracownikowi składniki wynagrodzenia i inne świadczenia wynikające ze stosunku pracy, zaliczane według zasad statystyki zatrudnienia i wynagrodzeń określonych przez Główny Urząd Statystyczny do wynagrodzeń osobowych, z zastrzeżeniem ust.
- 5. W myśl ust. 5 przy obliczaniu wysokości wynagrodzenia pracownika nie uwzględnia się: 1) nagrody jubileuszowej;
- 2) odprawy pieniężnej przysługującej pracownikowi w związku z przejściem na emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy, 3) wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych. Wobec powyższego ustawodawca nie posługuje się w ustawie o minimalnym wynagrodzeniu za pracę pojęciem wynagrodzenia netto. Skoro zaś w art. 179 ust. 6 pkt 3 p.s.w. ustawodawca odsyła do przepisów ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, to brak jest podstaw do stosowania innych przepisów.
Wobec powyższego za błędne należy uznać stanowisko organów administracji orzekających w niniejszej sprawie, że skarżąca nie spełnia warunków określonych w art. 179 ust. p.s.w., tj. warunku do uznania jej za samodzielną finansowo. Podkreślenia wymaga, że samodzielność finansowa studenta nie przesądza o tym, że spełnia on kryteria do przyznania jej stypendium socjalnego. Ustalenie kwestii samodzielności finansowej studenta jest jedynie podstawą do prawidłowego wyliczenia, zgodnie z zasadami określonymi w ust. 5 art. 179 p.s.w., miesięcznej wysokości dochodu na osobę w rodzinie studenta ubiegającego się o stypendium.
Reasumując, w niniejszej sprawie Sąd stwierdził naruszenie przez organy administracji przepisów prawa materialnego, tj. art. 179 ust. 6 p.s.w. poprzez błędną jego wykładnię oraz naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 k.p.a. poprzez nie ustalenie prawidłowej miesięcznej wysokości dochodu na osobę w rodzinie skarżącej, a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracji winny uwzględnić wszystkie powyższej wskazane przez Sąd uwagi oraz ponownie zebrać i ocenić materiał dowodowy.
Zgodnie z art. 135 p.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Z tych wszystkich względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
B.A.