Uzasadnienie
III SA/Łd 210/12
A.B. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie go od kosztów sądowych, w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za miesiące od stycznia do sierpnia 2006 roku.
Z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, także z dodatkowych dokumentów i wyjaśnień złożonych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Obecnie mieszka w domu rodziców. Skarżący ma żonę i dwójkę dzieci, jednakże z żoną pozostaje od grudnia 2009 r. w rozdzielności majątkowej oraz w faktycznej separacji. Dzieci (16-letnia O. i 14-letni S.) mieszkają z matką pod innym niż skarżący adresem. Skarżący utrzymuje się działalności gospodarczej, z której dochód określił na 3183,09 zł. W miesiącach od września 2011 r. do stycznia 2012 r. płacił żonie alimenty w wysokości po 1000 zł na każde dziecko, mimo braku urzędowego dokumentu zobowiązującego go do takiego świadczenia. Ze złożonych formularzy PIT-36 wynika, że z prowadzonej działalności gospodarczej w 2010 r. skarżący uzyskał przychód w wysokości 434 565,03 zł, przy kosztach jego uzyskania w wysokości 461 618,85 zł, co przełożyło się na roczną stratę w kwocie 27 053,82 zł. W roku 2011 r. działalność skarżącego przyniosła przychód w wysokości 193 242,56 zł, koszty jego uzyskania wyniosły 168 818,46 zł, zatem dochód wyniósł 24 424 zł. Skarżący przedłożył także deklaracje dla podatku od towarów i usług (VAT-7), z których wynika, że w grudniu 2011 r. podstawa opodatkowania za dostawę towarów i wyświadczone usługi wyniosła 33 684 zł (przy wydatkach na nabycie towarów i usług w kwocie 24 874 zł), w styczniu 2012 r. odpowiednio: dostawa towarów i świadczenie usług przyniosły 40 456 zł przychodu, a na nabycie towarów i usług skarżący wydał 22 558 zł, a w lutym 2012 r.: dostawa towarów i świadczenie usług - 38 515 zł, nabycie towarów i usług – 24410 zł. Skarżący oświadczył przy tym, że nie posiada żadnych rachunków bankowych, musiał je bowiem pozamykać z uwagi na zajęcia komornicze. W uzasadnieniu wniosku podał, że jego sytuacja finansowa jest ciężka i nie stać go na dodatkowe obciążenia.
Referendarz sądowy zważył, co następuje
Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały.
Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481).
Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym).
Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie uczynił zadość tym wymaganiom.
Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której, jak wykazał, osiąga 3183,09 zł dochodu. Działalność skarżącego przy tym generuje znaczne przychody. W roku 2010 było to 434565,03 zł, a w roku 2011 – 193242,56 zł. Również w ostatnim okresie firma skarżącego osiągała wysokie obroty. W grudniu 2011 r. skarżący wyświadczył usługi na kwotę 33 684 zł, wydając przy tym na nabycie towarów i usług 24874 zł. W styczniu 2012 r. kwoty te przedstawiały się następująco – ze świadczenia usług skarżący osiągnął 40456 zł, przy wydatkach rzędu 22 558 zł, a w lutym 2012 r. odpowiednio 38515 zł i 24410 zł. Kwoty te świadczą o dobrej kondycji firmy skarżącego.
W ocenie referendarza sądowego zatem skarżący osiąga dochody w zupełności wystarczające na pokrycie kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi 885 zł. Również pozostałe inne i ewentualne koszty sądowe (opłata kancelaryjna za odpis wyroku wraz z uzasadnieniem, w przypadku oddalenia skargi, wyniesie 100 zł, a ewentualny wpis od skargi kasacyjnej – 443 zł), nie spowodują uszczerbku koniecznego dla skarżącego i jego rodziny. Nie ma zaś decydującego znaczenia okoliczność, że w 2010 r. firma skarżącego osiągnęła stratę w wysokości 27053,82 zł, a w 2011 r. jedynie niewielki dochód – 24242,10 zł. Warto bowiem zauważyć, że w grudniu 2011 r. oraz w styczniu i w lutym 2012 r. skarżący osiągał już przychody znacznie przewyższające wydatki na prowadzenie firmy. Trzeba również mieć na uwadze, że strata w zakresie prowadzonej działalności jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. Skarżący w ramach prowadzonej działalności obraca kwotami wielokrotnie przewyższającymi wysokość kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie.
Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Tymczasem skarżący ma możliwość pozyskania środków na udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym na takich samych zasadach, na jakich pozyskuje środki na prowadzenie działalności gospodarczej. Przyznania prawa pomocy nie może bowiem uzasadniać chęć zaspokojenia w pierwszej kolejności innych zobowiązań, preferencyjnie przez niego traktowanych. Nie sposób również przyjąć, aby uprawnione i społecznie usprawiedliwione było przenoszenie ciężaru ryzyka spłaty kredytów na ogół społeczeństwa.
Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu.
lf