Uzasadnienie
III SA/Łd 239/08
Pismem z dnia 26 marca 2008 r. I. F. (dalej wnioskodawca) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] (znak [...]) w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego.
Zarządzeniem z dnia 21 maja 2008 r. – wobec ustalenia, że stroną skarżącą w niniejszej sprawie może być jedynie J. F. – wezwano J. F. do podpisania skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] lub złożenia pełnomocnictwa dla swojego ojca I. F. do występowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi w sprawie oznaczonej sygn. akt III SA/Łd 239/08 w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi.
W dniu 16 czerwca 2008 r. do sądu wpłynęło pismo I. F., w którym odpowiada on na wezwanie z dnia 21 maja 2008 r. kierowane do J. F. Do pisma tego załączony został formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na druku "PPF". Jako wnioskodawca wskazany został w nim I. F. i on tenże formularz podpisał. Z treści formularza wynika, że wnioskodawca wnosi o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Zgodnie z treścią art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi.
Jak przyjęto w doktrynie i orzecznictwie, zastosowanie powołanego przepisu jest dopuszczalne wówczas, gdy stan faktyczny i prawny danej sprawy nie budzi najmniejszych wątpliwości, co do braku szans na jej uwzględnienie. Potrzeba zastosowania art. 247 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zachodzi przede wszystkim w sytuacjach, gdy skarga kwalifikuje się do odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 powoływanej powyżej ustawy (por. m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 kwietnia 2006 r., sygn. akt I OZ 413/06), bowiem nie może budzić wątpliwości, że w takiej sytuacji zachodzi oczywista bezzasadność skarg.
W niniejszej sprawie kluczowe znaczenie dla rozpoznania sprawy ma ustalenie zakresu znaczeniowego pojęcia "strona" na gruncie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w kontekście konkretnego stanu faktycznego sprawy.
Niezależnie bowiem od spełnienia przez osobę wnioskującą ustawowej przesłanki do przyznania prawa pomocy, należy zwrócić uwagę na treść art. 243 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Oznacza to, iż dla przyznania prawa pomocy niezbędne jest ustalenie, że wnioskodawca legitymuje się statusem strony postępowania.
W postępowaniu sądowoadministracyjnym stronami są skarżący oraz organ, którego działanie lub bezczynność jest przedmiotem skargi (art. 32 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Ponadto ustawa prawa strony przyznaje także innym uczestnikom postępowania, tj. osobom, które nie wniosły skargi, ale brały udział w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy ich interesu prawnego, a także określonym w przepisach osobom i organizacjom społecznym, dopuszczonym do udziału w postępowaniu przez Sąd (art. 33 § 1 i § 2 powoływanej ustawy).
W związku z powyższym, przechodząc do rozważań dotyczących określenia statusu strony postępowania wskazać należy, że rozpoznawana sprawa dotyczy przyznania świadczenia pomocy materialnej (stypendium socjalnego) dla ucznia/słuchacza J. F. Regulacja prawna dotycząca przyznawania pomocy materialnej uczniom/słuchaczom zawarta została w ustawie z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tj. Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm. – dalej ustawa o systemie oświaty). Zgodnie z treścią art. 90n ustawy o systemie oświaty, postępowanie w sprawie przyznania stypendium szkolnego lub zasiłku szkolnego wszczyna się głównie na wniosek zainteresowanych, tj. rodziców (prawnych opiekunów) albo pełnoletniego ucznia. Przy czym zaznaczyć należy, iż użycie w cytowanym przepisie spójnika "albo" (alternatywa rozłączna) jest celowe. Ustawodawca zaznaczył bowiem w ten sposób, że wraz z osiągnięciem przez ucznia pełnoletniości, rodzice (opiekunowie prawni) tracą legitymację do wnioskowania w jego imieniu o przyznanie świadczenia. Po osiągnięciu zatem odpowiedniego wieku – o ile zarazem uczeń (słuchacz) nie jest ograniczony w zdolności do czynności prawnych (np. w związku z częściowym lub całkowitym ubezwłasnowolnieniem) – jedynie tenże uczeń jest czynnie legitymowany (uprawniony) do złożenia wniosku inicjującego stosowne postępowanie administracyjne. Z tego też wynika, że tylko uczeń/słuchacz (w przypadku gdy jest osobą pełnoletnią) jest uprawniony do występowania o przyznanie pomocy materialnej na gruncie powoływanych przepisów ustawy o systemie oświaty. Tak więc jedynie uczeń może być stroną takiego postępowania.
W niniejszej sprawie, z akt administracyjnych wynika jednoznacznie, że podmiotem uprawnionym do ubiegania się o prawo do pomocy materialnej w postaci stypendium socjalnego jest J. F. Nie może tego zmieniać fakt, iż w toku postępowania administracyjnego z wnioskiem o przyznanie stypendium występował I. F. (ojciec J. F.).
Z brzmienia powołanych przepisów ustawy o systemie oświaty (w szczególności jej art. 90n) wynika jednoznacznie, że podmiotem uprawnionym do dochodzenia pomocy materialnej był pełnoletni uczeń, tj. J. F. Tym samym brak było uprawnień do występowania w sprawie w charakterze strony I. F. Na gruncie natomiast przepisów ustawy procesowej, tj. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności (...) – art. 50 § 1 i 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tym przypadku skarga mogłaby zostać wniesiona jedynie przez samego uprawnionego do ubiegania się o przyznanie pomocy materialnej (stypendium socjalnego), tj. J. F. Tymczasem skarga wniesiona została przez I. F., któremu – jak to zostało wyjaśnione powyżej – nie przysługuje przymiot strony w niniejszym postępowaniu. Wobec tego należało uznać, że w niniejszej sprawie skarga została wniesiona przez podmiot nie będący stroną, a więc pozbawiony legitymacji do jej wniesienia. Złożenie skargi przez podmiot, który nie ma przymiotu strony postępowania, jest oczywiście niedopuszczalne. Przedmiotowe stanowi podstawę do odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stanowisko takie znajduje poparcie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Oczywista niedopuszczalność skargi do sądu administracyjnego oznacza zarazem oczywistą bezzasadność skargi w rozumieniu art. 247 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a to z kolei powoduje, że skarżącemu nie przysługuje prawo pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 września 2004 r., sygn. OZ 377/04).
Mając na uwadze wszystkie podniesione powyżej argumenty, działając na podstawie art. 247 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.
RA