Uzasadnienie
III SA/Łd 286/16
G.K. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] w przedmiocie anulowania czynności materialno-technicznej zameldowania.
Ze złożonego wniosku oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie posiada żadnego majątku, nie pracuje, nie osiąga stałych dochodów (doraźna pomoc rodziny - 300-400 miesięcznie).
Z uwagi na fakt, że oświadczenie skarżącego wywoływało wątpliwości co do jego wiarygodności, strona skarżąca została wezwana do nadesłania dodatkowych wyjaśnień na podstawie art. 255 p.p.s.a., w tym m.in. do wyjaśnienia, jaki tytuł prawny przysługuje mu do zajmowanego lokalu, wskazanie źródeł utrzymania skarżącego, dochodów i majątku członków rodziny, w tym żony, niezależnie od ustroju majątkowego, w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy.
Przesyłka sądowa zawierające stosowne wezwanie została doręczona skarżącemu w dniu 13 lipca 2016 r., a mimo upływu wyznaczonego skarżącemu terminu do nadesłania informacji obowiązek ten nie został wykonany.
Referendarz sądowy zważył, co następuje
Stosownie do art. 243 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym).
Przede wszystkim zauważyć należy, że warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie przez nią, że spełnia ustawowe przesłanki. W interesie strony leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się bowiem tylko do stwierdzenia, że wnioskodawca uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r. o sygn. akt GZ 71/04).
Tymczasem oświadczenie skarżącego, zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, uznać należało za niewystarczające i budzące wątpliwości. Skarżący podał bowiem, że utrzymuje się z doraźnej pomocy rodziny, gdyż nie pracuje i nie osiąga dochodów. Istotnym stało się zatem wyjaśnienie, gdzie zamieszkuje skarżący i czy pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, w tym żoną i czy osoby te osiągają dochody i posiadają majątek. Powyższe uzasadniało wezwanie wnioskodawcy do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o dane, które pozwoliłyby na dokładną ocenę jego realnych możliwości płatniczych.
Jednakże skarżący, w wykonaniu zarządzenia z dnia 22 czerwca 2016 r. nie przedstawił żadnej z żądanych informacji, na skutek czego pozbawił referendarza możliwości oceny jego sytuacji majątkowej, co wiąże się z brakiem wykazania podstaw do przyznania prawa pomocy. Brak realizacji obowiązków nałożonych zarządzeniem referendarza sądowego uniemożliwia faktyczną ocenę rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego i ustalenia, czy rzeczywiście nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Podkreślić należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżący, nie przedstawiając informacji pozwalających na obiektywną ocenę możliwości płatniczych, nie uczynił zadość tym wymaganiom, co wyłącza możliwość uwzględnienia wniosku strony.
Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej, nie uzasadnia przyznania prawa pomocy.
Wobec powyższego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu.
AG