Uzasadnienie
III SA/Łd 316/12
Postanowieniem z dnia [...] r. nr Komendant Policji w T. M. wszczął postępowanie dyscyplinarne przeciwko mł. asp. R. B. – asystentowi Zespołu do Spraw Wykroczeń Wydziału Prewencji Komendy Powiatowej Policji w T. M. z zarzutem, że w okresie w czasu od [...] do 19 sierpnia 2010 roku jako asystent Zespołu ds. Wykroczeń Prewencji Komendy Powiatowej Policji w T. M., prowadząc czynności wyjaśniające w sprawie o wykroczenie popełnione w dniu [...] r. przez kierującego pojazdem m-ki Nissan nr rej. [...], nie wykonał żadnej czynności monitującej jednostkę realizującą pomoc prawną w tym zakresie do terminowego jej wykonania, co mogło przyczynić się do przedawnienia karalności, tj. o czyn określony w art. 132 pkt. 12 i 3 ust. 2 w związku z art. 27 pkt. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji.
Orzeczeniem z dnia [...] r. nr [...] Komendant Powiatowy Policji w T. M., na podstawie art. 135j ust. 1 ustawy o Policji, po dokonaniu analizy i oceny całokształtu okoliczności i materiału dowodowego w postępowaniu dyscyplinarnym prowadzonym przeciwko R. B., wymierzył obwinionemu za opisany wyżej czyn karę nagany.
Orzeczeniem z dnia [...] roku nr [...] Komendant Wojewódzki Policji w Ł., po rozpatrzeniu odwołania R. B. od rozstrzygnięcia Komendanta Powiatowego Policji w T. M. z dnia [...] r. uchylił zaskarżone orzeczenie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez przełożonego dyscyplinarnego. Organ podkreślił, iż konstrukcja zarzutu postawionego obwinionemu jest nieprawidłowa. Zdaniem Komendanta Wojewódzkiego Policji, przy tak skonstruowanym zarzucie należało wykazać, iż wysyłając "monit" obwiniony miałby wpływ na sposób realizacji przez funkcjonariuszy KMP K. czynności w ramach pomocy prawnej. Przełożony dyscyplinarny ponownie rozpatrując sprawę winien, w ocenie organu, uzupełnić akta postępowania dyscyplinarnego o grafik pełnienia przez obwinionego służby w okresie objętym zarzutem, kartę zapoznania z zarządzeniem nr [...] KGP z dnia [...] roku w sprawie metodyki wykonywania przez Policję czynności administracyjno - porządkowych w zakresie wykrywania wykroczeń i ścigania ich sprawców oraz winien ustalić, co działo się z postępowaniem [...] w czasie nieobecności obwinionego w służbie; wykonanie, jakich czynności obciążało obwinionego zgodnie z taktyką prowadzenia tego typu spraw; rozważyć zmianę stawianego obwinionemu zarzutu a następnie ustalić czy istniał związek przyczynowo skutkowy pomiędzy przedawnieniem karalnością-czynu a działaniem bądź zaniechaniem obwinionego.
Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Komendant Powiatowy Policji w T. M. zmienił zarzuty w postępowaniu dyscyplinarnym prowadzonym przeciwko R. B. na zarzut, iż w okresie czasu od [...] do 6 sierpnia 2010 roku jako asystent Zespołu ds. Wykroczeń Prewencji Komendy Powiatowej Policji w T. M., prowadząc czynności wyjaśniające w sprawie o wykroczenie popełnione w dniu [...] roku przez kierującego pojazdem m-ki Nissan nr rej. [...] nie wykonał żadnej czynności, uniemożliwiając w ten sposób sporządzenie wniosku o ukaranie i skierowanie go do Sądu Rejonowego w T. M. to jest o czyn określony w art. 132 pkt. 12 i 3 ust. 2 ustawy o Policji z dnia 6 kwietnia 1990r ze zm. w związku z art. 27 pkt. 1 ustawy o Policji w zw. z art 54 § 1 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia i §17 punkt 1 i 2 Zarządzenia nr [...] Komendanta Głównego Policji z dnia [...] r. w sprawie metodyki wykonywania przez Policję czynności administracyjno - porządkowych w zakresie wykrywania wykroczeń oraz ścigania ich sprawców.
Orzeczeniem z dnia [...] r. nr [...] Komendant Powiatowy Policji w T. M., na podstawie art. 135j ust. 1 ustawy o Policji, po dokonaniu analizy i oceny całokształtu okoliczności i materiału dowodowego w postępowaniu dyscyplinarnym prowadzonym przeciwko R. B., wymierzył obwinionemu za opisany w postanowieniu z dnia [...] r. czyn, karę nagany.
Orzeczeniem z dnia [...] roku nr [...] Komendant Wojewódzki Policji w Ł., po rozpatrzeniu odwołania R. B. od rozstrzygnięcia Komendanta Powiatowego Policji w T. M. z dnia [...] r. uchylił zaskarżone orzeczenie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Wyższy przełożony dyscyplinarny zauważył, iż zarzucany obwinionemu czyn, pomimo zmiany okresu jego popełniania, dotyczy tego samego typu naruszenia dyscypliny służbowej, tj. zaniechania i zaniedbania określonych obowiązków służbowych. Przełożony dyscyplinarny określił datę popełniania czynu na okres od [...] roku do 6 sierpnia 2010 roku, a przy tak skonstruowanym zarzucie od daty 6 sierpnia 2010 roku należałoby liczyć termin określony w art. 135 ust. 4 ustawy o Policji. Organ podkreślił, iż z akt postępowania dyscyplinarnego wynika, że sprawa o wykroczenie popełnione w dniu [...] roku przez kierującego pojazdem marki Nissan nr rej. [...] ([...]) znajdowała się w dyspozycji obwinionego również po dacie 6 sierpnia 2010 roku, gdyż jak wskazują zeznania świadka nie zdał on powyższej sprawy przed udaniem się na urlop wypoczynkowy, a wobec tego bieg przedawnienia dla tego typu czynu winien być liczony od daty, w której bezczynność ustała.
Zdaniem wyższego przełożonego dyscyplinarnego bezczynność obwinionego w powyższej sprawie ustała w dniu [...] r., tj. w dacie sporządzenia wniosku o odstąpienie od kierowania wniosku o ukaranie do Sądu Rejonowego.
Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Komendant Powiatowy Policji w T. M. zmienił zarzuty w postępowaniu dyscyplinarnym prowadzonym przeciwko R. B. na zarzut, iż w okresie czasu od [...] r. do [...] r. jako asystent Zespołu ds. Wykroczeń Prewencji Komendy Powiatowej Policji w T. M., prowadząc czynności wyjaśniające w sprawie o wykroczenie popełnione w dniu [...] r. przez kierującego pojazdem m-ki Nissan nr rej. [...] nie wykonał żadnej czynności, uniemożliwiając w ten sposób sporządzenie wniosku o ukaranie i skierowanie go do Sądu Rejonowego w T. M. to jest o czyn określony w art. 132 pkt. 1, 2 i 3 ust. 2 ustawy o Policji z dnia 6 kwietnia 1990r ze zm. w związku z art. 27 pkt. 1 ustawy o Policji w zw. z art. 54 § 1 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia i § 17 punkt 1 i 2 Zarządzenia nr [...] Komendanta Głównego Policji z dnia [...] r. w sprawie metodyki wykonywania przez Policję czynności administracyjno - porządkowych w zakresie wykrywania wykroczeń oraz ścigania ich sprawców.
Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Komendant Powiatowy Policji w T. M., na podstawie art. 135h ust. 3 ustawy o Policji zawiesił postępowanie dyscyplinarne przeciwko R. B. z uwagi na złożone w dniu [...] r. przez pełnomocnika obwinionego wnioski o wyłączenie rzecznika dyscyplinarnego i przełożonego dyscyplinarnego. W dniu 7 grudnia 2011 r. Komendant Powiatowy Policji w T. M. podjął zawieszone postępowanie dyscyplinarne.
Orzeczeniem z dnia [...] r. nr [...] Komendant Powiatowy Policji w T. M., na podstawie art. 135j ust. 1 ustawy o Policji, po dokonaniu analizy i oceny całokształtu okoliczności i materiału dowodowego w postępowaniu dyscyplinarnym prowadzonym przeciwko R. B., wymierzył obwinionemu za opisany w postanowieniu z dnia [...] r. czyn, karę nagany.
Organ podniósł w uzasadnieniu, iż w dniu [...] roku obwiniony pobrał materiały dotyczące wykroczenia drogowego zarejestrowanego przez fotorejestrator Fotorapid w dn. [...] r. o godz. 13.11 na drodze krajowej nr [...] na 369.9 km w miejscowości C. pow. tomaszowski, woj. Ł. gdzie nn kierujący samochodem m-ki Nissan nr rej. [...] jadąc z prędkością 110 km/h przekroczył o 40 km/h dopuszczalną prędkość jazdy wyrażoną znakiem B-33 (70 km/godz.). Od tego dnia skarżący był prowadzącym czynności wyjaśniające w powyższej sprawie jako organ upoważniony. Komendant wskazał, iż w dniu [...] r. mł.asp. R. B. sporządził i skierował pismo do Komendy Miejskiej Policji w K. z wnioskiem o wykonanie stosownych czynności w ramach pomocy prawnej, w tym między innymi: ustalenie osoby kierującej, przesłuchanie jej w charakterze osoby podejrzanej o popełnienie wykroczenia, wręczenie pouczenia i dalej ustalenia niezbędnych danych do sporządzenia wniosku o ukaranie do Sądu Rejonowego, zakreślając termin ich wykonania jako pilny.
Było to jedyne pismo, po którym nastąpiła wielomiesięczna przerwa, spowodowana bezczynnością prowadzącego. W dniu [...] r., [...] r. oraz [...] r. wystosowywano pisma do Komendy Miejskiej Policji w K., celem zwrotu dokumentacji, jak również uzyskania informacji o sposobie zakończenia zleconych czynności. Pismo z dnia [...] r. sporządziła B. P., natomiast dwa pozostałe pisma sporządzone i wysyłane zostały przez mł.asp. R. B., już po upływie terminu orzekania w sprawie. Materiały z KMP w K. wróciły do KPP w T. M. dopiero w dniu 8 marca 2011 r.
Organ wskazał, iż w okresie od dnia [...] r. do [...] r. obwiniony mł.asp. R. B. nie interesował się sprawą i nie wykonał żadnej czynności, mimo, że był do tego obowiązany na podstawie obowiązujących przepisów, a w szczególności art. 54 § 1 ustawy Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia oraz § 17 Zarządzenia nr [...] Komendanta Głównego Policji w sprawie metodyki wykonywania przez Policję czynności administracyjno-porządkowych w zakresie wykrywania wykroczeń oraz ścigania ich sprawców. Przytoczone przepisy prawa wskazują termin ukończenia czynności wyjaśniających na 30 dni, dopuszczając przekroczenie go w przypadku niemożności wykonania ich w ustawowym terminie np. z powodu niestawiennictwa sprawcy wykroczenia, długotrwałego ustalania miejsca pobytu osoby podejrzanej o popełnienie wykroczenia itp., co w konsekwencji uniemożliwiło skierowanie wniosku o ukaranie do Sądu.
Ponadto, mł.asp. R. B., udając się na planowany urlop wypoczynkowy od 9 sierpnia 2010 roku, nie zdał materiałów dot. przedmiotowego wykroczenia, jak też nie poinformował bezpośredniego przełożonego podinsp. C. J., że występują trudności w prowadzonej sprawie i jaki jest ich charakter, mimo, że był do tego zobowiązany.
Organ wskazał, że bieg przedawnienia dla zarzucanego obwinionemu czynu winien być liczony od daty w której ta bezczynność ustała, ponieważ czyn ten nie polegał na działaniu lecz zaniedbaniu i zaniechaniu określonych obowiązków służbowych. W opisywanym przypadku termin ten przypada na dzień [...] roku tj. dzień sporządzenia odstąpienia od kierowania wniosku o ukaranie do Sądu Rejonowego po przeprowadzeniu czynności wyjaśniających.
Podsumowując, Komendant Powiatowy Policji w T. M. stwierdził, że brak zainteresowania sprawą i wielomiesięczna bezczynność była powodem nieuzasadnionego przekroczenia terminów nie tylko instrukcyjnych, ale przede wszystkim terminu do złożenia wniosku o ukaranie, a dalej do przedawnienia karalności wykroczenia i uniknięcia odpowiedzialności przez sprawcę czynu. Zachowanie to w sposób wyraźny wskazuje, że między brakiem jakiejkolwiek aktywności obwinionego w trakcie prowadzonych czynności wyjaśniających a przedawnieniem karalności czynu istnieje realny związek przyczynowo - skutkowy. Obwiniony mimo, że nie przyznał się do zarzucanego mu czynu, kwestionując jego zasadność, to doświadczenie życiowe i wiedza zawodowa oraz obowiązujące przepisy pozwalają na przypisanie mu świadomości co do zachowania - zaniechania, będącego treścią zarzutu.
W odwołaniu z dnia 8 stycznia 2012 r. pełnomocnik R.a B.a wniósł o uchylenie orzeczenia Komendanta Powiatowego Policji w T. M. w całości i uniewinnienie jego mocodawcy lub uchylenie orzeczenia Komendanta Powiatowego Policji w T. M. w całości i umorzenie postępowania na podstawie art. 135 ust. 1 pkt. 2 ustawy o Policji. W uzasadnieniu wskazano, iż R. B. zarzucono, że w okresie od [...] r. do [...] r. nie wykonał żadnej czynności, uniemożliwiając w ten sposób sporządzenie wniosku o ukaranie sprawcy wykroczenia. Ustalono przy tym jednocześnie, że obwiniony prowadząc czynności związane z przedmiotową sprawą wysyłał pisma do KMP w K. [...] r. oraz [...] r. W ocenie wnoszącego odwołanie, gdyby przyjąć tok rozumowania organu I instancji, zarzucana R. B. bezczynność ustała zatem [...] r., a nie jak opiewa zarzut: [...] r. Ponadto z treści zarzutu wynika, że niewykonanie czynności przez mł. asp. R. B. przez okres wymieniony w zarzucie miało wpływ na przedawnienie karalności wykroczenia.
Zdaniem strony, wobec tego, że do przedawnienia karalności wykroczenia doszło w dniu 18 sierpnia 2010 r., to jakiekolwiek zachowanie obwinionego po tej dacie nie miało najmniejszego wpływu na sytuację prawną przedmiotowej sprawy. Zdaniem wnoszącego odwołanie, postawiony zarzut jest zatem wadliwy, niespójny z treścią uzasadnienia, a wydłużenie czasu popełnienia domniemanego przewinienia do [...] r. nieuzasadnione logicznie i prawnie.
Strona podkreśliła ponadto, iż złożone w dniu [...] r. wnioski o wyłączenie przełożonego i rzecznika dyscyplinarnego, które nie zostały uwzględnione, spowodowane były łamaniem przez rzecznika dyscyplinarnego elementarnego prawa do obrony obwinionego i brakiem reakcji na takie zachowanie przełożonego dyscyplinarnego.
Orzeczeniem z dnia [...] roku nr [...] Komendant Wojewódzki Policji w Ł., po rozpatrzeniu odwołania R. B. od rozstrzygnięcia Komendanta Powiatowego Policji w T. M. z dnia [...] r. utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie.
Organ odwoławczy podniósł, iż pismo z dnia [...] r. było jedynym pismem sporządzonym przez obwinionego po dniu otrzymania przez niego do prowadzenia sprawy o wykroczenie, zmierzającym do ustalenia sprawcy wykroczenia i zastosowania wobec niego środków przewidzianych prawem. Obwiniony nie podjął innych czynności zmierzających do ustalenia sprawcy wykroczenia. Co prawda w dniu [...] roku oraz [...] roku R. B. sporządził monity do KMP w K. dotyczące zwrotu przesłanej uprzednio dokumentacji, jednakże pisma te miały jedynie charakter czynności faktycznej nie zaś czynności "stricte" dowodowej. Komendant Wojewódzki Policji podkreślił również, iż czynności te wykonane zostały już po dacie przedawnienia orzekania w sprawie o wykroczenie.
Tym samym, w ocenie wyższego przełożonego dyscyplinarnego, zasadnie organ I instancji przyjął, iż bezczynności obwinionego w sprawie ustała w dniu [...] roku tj. dacie sporządzenia wniosku o dostąpienie od kierowania wniosku o ukaranie do Sądu Rejonowego po przeprowadzeniu czynności wyjaśniających.
Organ wskazał, iż zgodnie z taktyką prowadzanie tego typu postępowań obwiniony miał możliwość sporządzania wniosku o ukaranie bez przesłuchania osoby podejrzanej o popełnienie wykroczenia, jak również mógł zwrócić się do jednostki, której zlecono pomoc prawną o udzielenie informacji o sposobie załatwienia sprawy, czy też niemożliwości jej realizacji oraz określenie, jakiego są one rodzaju. Mógł nadto uzyskać wypis z rejestru REGON, co pozwoliłoby na ustalenie, że firma, na którą zarejestrowano pojazd jest prowadzona przez jedną osobę fizyczną. Komendant podkreślił, iż obwiniony nie wykorzystał wszelkich możliwości uzyskania danych niezbędnych do sporządzenia wniosku o ukaranie, a prowadzone przez niego w powyższej sprawie czynności "wykrywcze" ograniczyły się faktycznie do sporządzenia pisma o udzielnie pomocy prawnej. Tym samym, w ocenie organu, zaniechanie obwinionego uznać należy za zawinione w rozumieniu art. 132a ustawy o Policji.
W zakresie naruszenia prawa obwinionego do obrony organ wskazał, iż orzeczenie, postanowienia, zawiadomienia i inne pisma, wydane w toku postępowania dyscyplinarnego były doręczane zarówno obwinionemu jak i ustanowionemu przez niego obrońcy, co potwierdzają dokumenty zgromadzone w aktach postępowania dyscyplinarnego, a wyższy przełożony dyscyplinarny nie dopatrzył się innych naruszeń procedury w stopniu, który mógłby mieć wpływ na wynik postępowania dyscyplinarnego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi R. B. wniósł o uchylenie orzeczeń organów I i II instancji. Wskazał, że kolejne zmiany stawianych mu zarzutów mają na celu jedynie umożliwienie ukarania go za wszelką cenę - nie wynikają z przyczyn obiektywnych, a jedynie ze zmiany swobodnej interpretacji przepisów przez organy. Podkreślił, iż w odwołaniu zwrócił uwagę na łamanie podstawowego prawa obwinionego do obrony przez rzecznika dyscyplinarnego, co było powodem wniosków o wyłączenie rzecznika dyscyplinarnego i przełożonego dyscyplinarnego I instancji, jednak jego argumenty nie zostały uwzględnione. Zdaniem skarżącego, w toku prowadzonego postępowania niewłaściwie postawiono mu zarzuty wydłużając w sposób sztuczny i nieuzasadniony okres trwania domniemanego przewinienia tak, aby za wszelką cenę doprowadzić do ukarania. Złamano także dyspozycję art. 135g ustawy o Policji prowadząc postępowanie nierzetelnie, nie uwzględniając pojawiających się wątpliwości i okoliczności przemawiających na korzyść obwinionego, a decyzje opierając na własnych poglądach, niepopartych obiektywnymi faktami.
Naruszono dyspozycję art. 135 ust 4 ustawy wymierzając obwinionemu karę dyscyplinarną po upływie roku od daty domniemanego przewinienia, gdyż zgodnie z ustaleniami postępowania okres przedawnienia karalności winien być liczony co najmniej od [...] r. Zlekceważono również podstawowe prawo do obrony obwinionego nie stosując się do zapisów art. 135f ust. 6 ustawy o Policji, mówiącego o obowiązku doręczania pism, postanowień i zawiadomień także obrońcy, czym uniemożliwiono udział w wielu czynnościach.
Skarżący zaznaczył, iż czas prowadzenia sprawy od [...] r. do [...]r jest kuriozalnie długi i nie pozwala na wyartykułowanie w skardze wszystkich nieprawidłowości, jakich dopuszczono się w toku prowadzenia postępowania.
W odpowiedzi na skargę Komendant Wojewódzki Policji w Ł. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), sądy administracyjne wykonują wymiar sprawiedliwości, poddając kontroli decyzje wydawane przez organy administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem, badając czy właściwie zastosowano przepisy prawa materialnego oraz przestrzegano przepisów proceduralnych w postępowaniu administracyjnym. Zadaniem sądu administracyjnego jest zatem kontrola zaskarżonych decyzji pod względem zgodności z przepisami prawa materialnego, a także procesowego obowiązującymi w czasie ich wydania, gdyż wyłącznie naruszenie prawa w toku postępowania przed organami administracji stanowić może o uwzględnieniu skargi.
Przedmiotem kontroli Sądu w rozpatrywanej sprawie było orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji w Ł. z dnia [...] roku nr [...], utrzymujące w mocy orzeczenie dyscyplinarne Komendanta Powiatowego Policji w T. M. z dnia [...] r. w przedmiocie wymierzenia R. B. kary nagany za to, iż w okresie czasu od [...] r. do [...] r. jako asystent Zespołu ds. Wykroczeń Prewencji Komendy Powiatowej Policji w T. M., prowadząc czynności wyjaśniające w sprawie o wykroczenie popełnione w dniu [...] r. przez kierującego pojazdem m-ki Nissan nr rej. [...] nie wykonał żadnej czynności, uniemożliwiając w ten sposób sporządzenie wniosku o ukaranie i skierowanie go do Sądu Rejonowego w T. M. to jest o czyn określony w art. 132 pkt. 1, 2 i 3 ust. 2 ustawy o Policji z dnia 6 kwietnia 1990r ze zm. w związku z art. 27 pkt. 1 ustawy o Policji w zw. z art. 54 § 1 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia i § 17 punkt 1 i 2 Zarządzenia nr [...] Komendanta Głównego Policji z dnia [...] r. w sprawie metodyki wykonywania przez Policję czynności administracyjno - porządkowych w zakresie wykrywania wykroczeń oraz ścigania ich sprawców.
Należy zaznaczyć, iż z dokumentów zgromadzonych w trakcie postępowania dyscyplinarnego (k. 3), wynika, że kierujący samochodem o nr rej. [...] popełnił wykroczenie w dniu [...] r., a nie jak podają organy obu instancji w dniu [...] r., jednak powyższe uchybienie potraktować trzeba jako oczywistą omyłkę, pozostającą w tym przypadku bez wpływu na treść rozstrzygnięcia.
Zgodnie z treścią art. 135 ust. 4 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (tj. Dz. U. z 2007 r., nr 43, poz. 277) kary dyscyplinarnej nie można wymierzyć po upływie roku od dnia popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, a zawieszenie postępowania dyscyplinarnego wstrzymuje bieg tego terminu.
Chwilą określającą lub wyznaczającą początek biegu przedawnienia jest, zgodnie z ogólną zasadą, czas działania lub zaniechania działania, do którego sprawca był zobowiązany.
W pełni zatem podzielając pogląd organu co do określenia początku biegu przedawnienia przy czynnościach dotyczących zaniechania Sąd zauważa, iż postawiony skarżącemu zarzut dotyczył właśnie zaniechania czynności, jaką było zakończenie postępowania wyjaśniającego w sprawie o wykroczenie drogowe zarejestrowane przez fotorejestrator Rapid w dniu [...] r., w terminie umożliwiającym sporządzenie wniosku o ukaranie kierującego samochodem marki Nissan nr rej. [...] i skierowanie tego wniosku do Sądu Rejonowego w T. M. Niespornym jest, że skarżący otrzymał materiały dotyczące opisanego wyżej wykroczenia drogowego w dniu [...] r., a w dniu [...] r. skierował pismo do Komendy Miejskiej Policji w K. z prośbą o udzielenie pomocy prawnej poprzez m.in. ustalenie osoby kierującej pojazdem i przesłuchanie jej w charakterze osoby podejrzanej o popełnienie wykroczenia. Do dnia przedawnienia orzekania w sprawie opisanego wyżej wykroczenia, tj. do dnia [...] r., nie zostały wykonane przez skarżącego żadne inne czynności.
Dopiero w dniu [...] r., a następnie [...] r. skarżący wysłał do KMP w K. pisma wzywające do zwrotu dokumentacji oraz udzielenia informacji o wynikach dokonanych przez funkcjonariuszy tej Komendy czynności. Materiały zostały odesłane przez Komendę w K. w dniu 23 lutego 2011 r., a w dniu [...] r. skarżący sporządził wniosek o odstąpienie od kierowania wniosku o ukaranie do Sądu Rejonowego w opisanej wyżej sprawie z uwagi na przedawnienie orzekania.
Istotnym zatem dla wyznaczenia początku biegu przedawnienia karalności czynu zarzuconego skarżącemu, było ustalenie, w jakim terminie skarżący był zobowiązany do działania. To ustalenie pozwoliłoby na określenie, od jakiego momentu można przyjąć, iż zaniechał wykonania obowiązków, które był zobligowany wykonać. jak zaznaczono bowiem wyżej, momentem wyznaczającym początek biegu przedawnienia jest czas działania lub zaniechania działania, do którego sprawca był zobowiązany.
W tym celu powinno posłużyć się treścią art. 54 § 1 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. z 2008 r. nr 133, poz. 848 ze zm.) z której wynika, iż w celu ustalenia, czy istnieją podstawy do wystąpienia z wnioskiem o ukaranie oraz zebrania danych niezbędnych do sporządzenia wniosku o ukaranie, Policja przeprowadza czynności wyjaśniające. Czynności te w miarę możności należy podjąć w miejscu popełnienia czynu bezpośrednio po jego ujawnieniu i zakończyć w ciągu miesiąca. Ponadto, z § 17 pkt 2 Zarządzenia nr [...] Komendanta Głównego Policji z dnia [...] r. w sprawie metodyki wykonywania przez Policję czynności administracyjno – porządkowych w zakresie wykrywania wykroczeń oraz ścigania ich sprawców wynika, że instrukcyjny termin ukończenia czynności wyjaśniających, określony w art. 54 § 1 k.p.w. można przekroczyć jedynie w przypadku konieczności wykonania czynności zmierzających do ustalenia, czy istnieją podstawy do wystąpienia z wnioskiem o ukaranie, a także zebrania danych niezbędnych do sporządzenia wniosku, jeżeli czynności tych nie można było wykonać w ustawowym terminie (np. z powodu niestawiennictwa sprawcy wykroczenia, oczekiwania na opinię biegłego, długotrwałego ustalania miejsca pobytu osoby podejrzanej o popełnienie wykroczenia itp.).
Nadto, z § 66 tego Zarządzenia - regulującego kwestie związane z odstąpieniem od wniesienia wniosku o ukaranie do sądu, wynika, że czynności wykrywacze prowadzi się do czasu przedawnienia karalności czynu.
Z uwagi na powyższe, należy zdaniem Sądu przyjąć, iż skarżący miał obowiązek podejmowania czynności wyjaśniających dotyczących wykroczenia z dnia [...] do dnia [...] r. Jest to zatem data od której zacząć należy liczyć bieg terminu karalności wynoszący 1 rok. Rozważania odnoszące się do wpływu pozostawania przez skarżącego na urlopie wypoczynkowym w okresie od dnia 9 sierpnia 2010 r. na datę od której należy liczyć początek terminu karalności należy uznać w niniejszej sprawie za zbędne wobec tego, że przyjęcie zarówno daty 6 sierpnia 2010 r. (ostatni dzień wykonywania obowiązków służbowych przez skarżącego przed pójściem na urlop wypoczynkowy), jak i 19 sierpnia 2010 r. powoduje uznanie, iż do przedawnienia karalności w niniejszej sprawie doszło.
Decyzja organu pierwszej instancji wydana została tymczasem w dniu [...] r., natomiast decyzja Komendanta Wojewódzkiego Policji w Ł. w dniu [...] r. - a zatem obydwa orzeczenia wydane były już po upływie terminu przedawnienia karalności w stosunku do skarżącego. Zawieszenie postępowania dyscyplinarnego w okresie: 25.11.2011 r. – 7.12.2011 r. należy uznać za pozostające bez wpływu na treść rozstrzygnięcia, z uwagi na fakt, iż zdarzenie to również miało miejsce po upływie terminu wynikającego z art. 135 ust. 4 ustawy o Policji.
W tym miejscu należy podnieść, iż przedawnienie karalności jest instytucją powodującą brak możliwości pociągnięcia sprawcy czynu do odpowiedzialności po upływie określonego czasu od popełnienia (zaniechania) tego czynu. W aspekcie materialnoprawnym przedawnienie jest okolicznością uchylającą karalność, natomiast skutkiem procesowym jest zakaz wszczynania postępowania i nakaz umorzenia postępowania wszczętego w sprawie o przestępstwo, którego karalności ustała (art. 135 ust. 1 pkt 2 i art. 135j ust. 4 ustawy o Policji). Ustanie karalności przestępstwa następuje z mocy prawa w rezultacie samego upływu czasu kalendarzowego odpowiadającego terminowi przedawnienia, a w wypadku zaistnienia ujemnej przesłanki procesowej, jaką jest przedawnienie karalności postępowanie to powinno zostać umorzone. Ujemna przesłanka procesowa, o której mowa w przytoczonym art. 135 ust. 1 pkt 2 ustawy o Policji ma charakter bezwzględny i musi być uwzględniana nie tylko na etapie postępowania dyscyplinarnego przed organem I instancji, lecz w toku postępowania, aż do jego prawomocności na każdym etapie postępowania dyscyplinarnego.
Podkreślić również należy, iż postępowanie dyscyplinarne toczące się w oparciu o ustawę o Policji jest postępowaniem dwuinstancyjnym (art. 135k ustawy o Policji), a cechy prawomocności, zgodnie z art. 135o ust. 1 pkt 1 i 2 wymienionego aktu prawnego nosi orzeczenie organu II instancji lub organu I instancji, w przypadku nie wniesienia od niego środka odwoławczego. Nadto, orzeczenie dyscyplinarne staje się wykonalne dopiero po jego uprawomocnieniu się.
Sąd nie zgodził się zatem z przyjętym w rozpoznawanej sprawie przez organy obu instancji takim sformułowaniem zarzutu wobec R. B., iż w okresie od [...] r. do [...] r. jako asystent Zespołu ds. Wykroczeń Prewencji Komendy Powiatowej Policji w T. M., prowadząc czynności wyjaśniające w sprawie o wykroczenie popełnione w dniu 18 (19) sierpnia 2009 r. przez kierującego pojazdem marki Nissan nr rej. [...] nie wykonał żadnej czynności, uniemożliwiając w ten sposób sporządzenie wniosku o ukaranie i skierowanie go do Sądu Rejonowego w T. M., to jest o czyn określony w art. 132 pkt. 1, 2 i 3 ust. 2 ustawy o Policji w związku z art. 54 § 1 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia i § 17 pkt 1 i 2 Zarządzenia nr [...] Komendanta Głównego Policji z dnia [...] r. w sprawie metodyki wykonywania przez Policję czynności administracyjno – porządkowych w zakresie wykrywania wykroczeń oraz ścigania ich sprawców.
Przyjęta przez organ końcowa data pozostawania przez skarżącego w bezczynności (niewykonania żadnej czynności zmierzającej do ukarania sprawcy wykroczenia), tj. [...] r. - dzień wystąpienia z wnioskiem o odstąpienie od kierowania wniosku o ukaranie do Sądu Rejonowego z całą pewnością nie może stanowić początku biegu przedawnienia karalności czynu zarzuconego stronie. Skoro bowiem zarzut ostatecznie polegał na niewykonaniu w okresie od [...] r. do [...] r. żadnej czynności w sprawie o wykroczenie popełnione w dniu [...] r., co uniemożliwiło sporządzenie wniosku o ukaranie i skierowanie go do Sądu Rejonowego w T. M., to z całą pewnością wykonanie przez skarżącego jakiejkolwiek czynności wyjaśniającej po dniu 19 sierpnia 2010 r. i tak nie mogło przyczynić się do skierowania takiego wniosku do sądu.
Ponadto, rację ma strona skarżąca, że opierając się na zgromadzonym w postępowaniu materiale dowodowym brak jest podstaw do twierdzenia, że skarżący nie wykonał żadnej czynności w sprawie do dnia [...] r., skoro w dniu [...] r., a następnie [...] r. R. B. wysłał do KMP w K. pisma wzywające do zwrotu dokumentacji oraz udzielenia informacji o wynikach czynności dokonanych przez funkcjonariuszy tej Komendy. Twierdzenie, że pisma te nie były czynnościami procesowymi lecz wyłącznie technicznymi, sprzeczne jest z uzasadnieniami orzeczeń organów obu instancji i treścią Zarządzenia nr [...] Komendanta Głównego Policji, z których wynika, że właśnie m.in. takiego działania oczekiwano od skarżącego po wysłaniu pisma do KMP w K. w dniu [...] r. Zarzut stawiany skarżącemu dotyczył ponadto niewykonania "żadnej czynności" a nie "żadnej czynności procesowej".
Na marginesie należy zwrócić uwagę, iż nawet uznając dzień [...] r. (dzień sporządzenia przez skarżącego drugiego pisma do KMP w K.) za początek biegu przedawnienia karalności czynu zarzuconego stronie, to również wówczas ostateczne orzeczenie o ukaraniu skarżącego wydane zostało po upływie terminu wskazanego w art. 135 ust. 4 ustawy o Policji.
Zasadny wydaje się zatem zarzut skargi, iż organy wydając w sumie sześć decyzji w niniejszej sprawie, ostatecznie dążyły do takiego sformułowania zrzutu wobec obwinionego, by nie dopuścić do przedawnienia karalności jego czynu. Pierwsza decyzja KPP w T. M. z dnia [...] r. w opisie czynu zawierała bowiem stwierdzenie, iż R. B. w okresie od [...] r. do 19 sierpnia 2010 r. nie wykonał żadnej czynności monitującej jednostkę realizującą pomoc prawną, kolejna z dnia [...] r. precyzowała okres bezczynności skarżącego na dzień 6 sierpnia 2010r. (ostatni dzień wykonywania czynności służbowych przed urlopem wypoczynkowym strony), a ostania wydłużyła ten okres aż do [...] r. - tak by nie został przekroczony termin z art. 135 ust. 4 ustawy o Policji.
Dodatkowo należy zwrócić uwagę na okoliczność, iż prowadząc postępowanie dyscyplinarne wobec R. B. organy obu instancji, przy ocenie związku przyczynowego pomiędzy brakiem działania skarżącego w okresie od [...] r. do [...] r. a przedawnieniem karalności wykroczenia z dnia [...] r., zignorowały całkowicie okoliczność, iż dokumenty dotyczące przedmiotowego wykroczenia przekazane zostały skarżącemu w celu prowadzenia czynności wyjaśniających dopiero w dniu [...] r., a zatem po 7 miesiącach od jego popełnienia, co w sposób radykalny skracało czas, jakim dysponował na zakończenie tej sprawy. Nie wyjaśniono przekonywująco zdaniem Sądu, dlaczego organy przyjęły, iż ponad siedmiomiesięczna bezczynność w przekazaniu sprawy funkcjonariuszowi w celu prowadzenia czynności wyjaśniających nie miała związku przyczynowego z przedawnieniem karalności wykroczenia z dnia [...] r. Organy nie wyjaśniły również, dlaczego przypadek skarżącego był tak wyjątkowy i drastyczny, że zdecydowano się na wymierzenie funkcjonariuszowi kary dyscyplinarnej nagany, w sytuacji, gdy z pism i wyjaśnień składnych przez obwinionego w toku postępowania wynikało, iż w omawianym okresie doszło w Komendzie Miejskiej w T. M. do przedawnienia karalności kilkudziesięciu wykroczeń, a tylko wobec skarżącego wszczęte zostało postępowanie dyscyplinarne.
Sąd nie podziela natomiast zarzutów skargi odnoszących się do pomijania pełnomocnika obwinionego w toku prowadzonego przez organy postępowania dyscyplinarnego. Z akt sprawy wynika bowiem, że wszystkie pisma doręczane były zarówno obwinionemu jak i jego obrońcy. W dniu [...] r. obwiniony skorzystał z prawa do odmowy składania wyjaśnień, podnosząc, iż domaga się, aby w trakcie tej czynności obecny był jego obrońca. Przesłuchanie obwinionego powtórzone zostało w dniu 9 grudnia 2011 r., w tym dniu obrońca jednak się nie stawił, a skarżący nie zgłaszał do protokołu, iż istnieją przeszkody do przeprowadzenia omawianej czynności bez udziału pełnomocnika. Nie ulega wątpliwości, iż pisma doręczane pełnomocnikowi skarżącego za pośrednictwem poczty resortowej docierały do niego niejednokrotnie po terminie wyznaczonym przez organ na dokonanie określonej czynności procesowej, jednak należy mieć na uwadze treść art. 135f ust. 6 ustawy o Policji, który stanowi, iż orzeczenia, postanowienia, zawiadomienia i inne pisma, wydane w toku postępowania dyscyplinarnego, doręcza się obwinionemu oraz obrońcy, jeżeli został ustanowiony.
W razie doręczenia obwinionemu i obrońcy w różnych terminach pisma, od którego przysługuje odwołanie lub zażalenie, termin do złożenia odwołania lub zażalenia liczy się od dnia doręczenia, które nastąpiło wcześniej. Przepis ten zakłada zatem, iż w przypadku, gdy pismo skutecznie doręczone zostanie obwinionemu wcześniej niż jego obrońcy, wywołuje ono skutki procesowe z chwilą doręczenia obwinionemu. Z uwagi na powyższe, rolą obwinionego w postępowaniu dyscyplinarnym jest jak najszybsze skontaktowanie się ze swoim obrońcą w celu poinformowania go o treści otrzymanego pisma.
Mając na uwadze wskazane powyżej okoliczności zachodziły podstawy do uchylenia zaskarżonego orzeczenia oraz poprzedzającego go rozstrzygnięcia organu I instancji w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c w związku z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ponownie rozpoznając sprawę organ obligowany będzie mieć na uwadze stanowisko Sądu wyrażone w uzasadnieniu niniejszego wyroku oraz fakt, iż przedawnienie karalności przewinienia dyscyplinarnego wyłącza możliwość prowadzenia wszczętego już postępowania, stanowiąc przeszkodę uwzględnianą z urzędu na każdym etapie postępowania dyscyplinarnego. Konsekwencją stwierdzenia, iż kontrolowane orzeczenie podjęte zostało z naruszeniem prawa mogącym mieć wpływ na wynik zawartego w nim rozstrzygnięcia mogło być jedynie jego uchylenie, ponieważ sąd administracyjny kontroluje wyłącznie legalność zaskarżonych aktów, nie rozstrzyga natomiast merytorycznie w danej sprawie.
W kwestii wykonalności orzeczono na podstawie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
A. B.