Uzasadnienie
J. R.wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi ze skargą na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 9 marca 2022 r. nr 530000/RW/00051218 w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia rehabilitacyjnego, wnosząc o stwierdzenie jej nieważności.
W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje
Skarga podlega odrzuceniu.
Na wstępie wyjaśnić należy, że merytoryczne rozpatrzenie zasadności skargi w postępowaniu przed sądem administracyjnym poprzedzone jest badaniem dopuszczalności jej wniesienia. Jednym z warunków dopuszczalności skargi jest pozostawanie sprawy w kognicji sądu administracyjnego. Stosownie do art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 383 ze zm., dalej: p.p.s.a.), jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego skarga podlega odrzuceniu.
Zgodnie z treścią art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:
- 1) decyzje administracyjne;
- 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;
- 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie;
- 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, 1491 i 2052), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540, 1598, 2076 i 2105), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2021 r. poz. 422, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw;
4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających;
- 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;
- 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;
- 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;
- 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a;
- 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.
Ponadto sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 2a i § 3 p.p.s.a.).
Wniesiona w niniejszej sprawie skarga dotyczy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o odmowie prawa do świadczenia rehabilitacyjnego. Zdaniem Sądu tak określony przedmiot zaskarżenia nie mieści się w katalogu rozstrzygnięć podlegających kognicji sądów administracyjnych, określonym w wyżej powołanych przepisach art. 3 § 2, § 2a i § 3 p.p.s.a.
Wyjaśnić należy, że świadczenie rehabilitacyjne jest świadczeniem pieniężnym z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa w rozumieniu art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2021 r., poz. 1133 z późn. zm.). W świetle art. 83 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 1009 z późn. zm., dalej: u.s.u.s.), ustalenie uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych następuje w drodze decyzji wydawanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Stosownie do treści art. 83 ust. 2 u.s.u.s. od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych należą zgodnie z art. 4778 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, dalej: k.p.c.) do właściwości sądów okręgowych, z wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość sądów rejonowych. Do właściwości sądów rejonowych należą m.in. sprawy o świadczenie rehabilitacyjne (art. 4778 § 2 pkt 2 k.p.c.).
Sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych należą zatem do kategorii spraw cywilnych, podlegających właściwości sądów powszechnych. W sprawach tych wyłączona jest właściwość sądów administracyjnych i nie przysługuje skarga sądowoadministracyjna. Wyjątkiem od powyższej reguły są decyzje wskazane w art. 83 ust. 4 u.s.u.s., tj. przyznające lub odmawiające świadczenia w drodze wyjątku, decyzje w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz decyzje w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru. Od tego rodzaju decyzji nie przysługuje odwołanie do sądu powszechnego, ale prawo wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Wówczas do tego wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji określone w Kodeksie postępowania administracyjnego i sprawy te podlegają zaskarżeniu do sądów administracyjnych. Sprawa niniejsza nie należy jednak do żadnej z kategorii spraw wymienionych w art. 83 ust. 4 u.s.u.s.
W związku z powyższym sprawa niniejsza, której przedmiotem jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie odmowy przyznania prawa do świadczenia rehabilitacyjnego, jest sprawą z zakresu ubezpieczeń społecznych, do rozpoznania której właściwy jest sąd powszechny. Jak wynika z akt sprawy, od zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 9 marca 2022 r. skarżąca złożyła odwołanie do sądu powszechnego. Obecnie w tej sprawie zgodnie z właściwością toczy się postępowanie przed Sądem Rejonowym w Łodzi. Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym, jak i żadne inne przepisy nie przewidują kontroli sądowoadministracyjnej tego rodzaju spraw. Sąd administracyjny nie jest zatem uprawniony do kontroli zaskarżonej decyzji. W konsekwencji nie ma również kompetencji do orzekania w przedmiocie stwierdzenia jej nieważności.
Dodatkowo zauważyć należy, że art. 83a ust. 2 u.s.u.s. przewiduje, że decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych art. 83a ust. 2 u.s.u.s. jest przepisem szczególnym w stosunku do art. 156 § 1 i art. 157 k.p.a. określających przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnych oraz określających właściwy organ (por. uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2011 r. sygn. akt I UZP 3/10). W rozpoznawanej sprawie zastosowanie przez organ powyższego przepisu nie było możliwe z uwagi na fakt, że od decyzji, której dotyczy wniosek o stwierdzenie nieważności, wniesiono odwołanie do sądu powszechnego.
Nadto zgodnie z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 czerwca 2013 r. sygn. akt I OPS 1/13, od decyzji ostatecznej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydanej na podstawie art. 83a ust. 2 u.s.u.s. w przedmiocie nieważności decyzji nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego.
Z powyższych przyczyn wniesiona przez skarżącą do sądu administracyjnego skarga na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia rehabilitacyjnego nie mieści się w katalogu spraw podlegających kognicji sądów administracyjnych. Tym samym skarga ta jest niedopuszczalna i stosownie do treści art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. podlega odrzuceniu.
Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
e.o.