Uzasadnienie
Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] decyzją Nr [...] z dnia [...] stwierdził u MK chorobę zawodową pylicę krzemową płuc wymienioną w poz. 3 pkt 1 wykazu chorób zawodowych określonego w przepisach w sprawie chorób zawodowych, wydanych na podstawie art. 237 art. 237§ 1 pkt 3-6 i § 1 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.
Uzasadniając wydaną decyzję organ administracji wyjaśnił, że MK zatrudniony był w narażeniu na pył zawierający wolną krystaliczną krzemionkę od 4 maja 2005 r. do 30 listopada 2005 r. w wytwórni [...] sp. j. w [...], a od 1 kwietnia 2006 r. do 30 listopada 2006 r. i od 15 marca 2007 r. do 13 stycznia 2017 r. [...] w [...], jako operator urządzeń produkcyjnych – operator wózka widłowego, operator urządzeń produkcyjnych.
Do jego obowiązków na ww. stanowiskach pracy w Wydziale produkcji mokrej należało: dowóz surowców płynnych i sypkich wózkiem widłowym z magazynu na wydział, to jest surowce sypkie mączkę kwarcową i dolomitową w Big Bag 1000 kg i np. Biel tytanowa, Fintalc w workach 25 kg i 50 kg.
Praca polegała na odważaniu odpowiedniej ilości surowca wg receptury i zasypaniu ręcznym do mieszalnika. Big Bag 1000 kg podnoszony był wózkiem widłowym do góry, pracownik rozcinał od dołu Big Bag i surowiec w ilości wg receptury grawitacyjnie zsypywał do metalowej beczki ustawionej na wadze. Worki 25 kg i 50 kg z surowcami sypkimi ręcznie rozcinał nad otworem leja zasypowego mieszalnika i następował grawitacyjny zsyp. Surowce płynne dozowane były ręcznie w ilościach 20-30 kg na jeden zestaw. Gotowe produkty w postaci płynnej konfekcjonowane były przy użyciu nalewarki do wiader o pojemności od 5 do 25 kg. Pracownik w trakcie wykonywania czynności narażony był na pył zawierający wolną krystaliczną krzemionkę.
Organ administracji I instancji stwierdził z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem pyłu zawierającego wolną krystaliczną krzemionkę o dokumentowanym działaniu zwłókniającym na tkankę płucną, występującym w środowisku pracy. Orzeczenie lekarskie zawiera informacje, iż według przyjętych kryteriów orzeczniczych pylica krzemowa może zostać rozpoznana jako choroba zawodowa jeśli obraz radiologiczny klatki piersiowej pozwala na stwierdzenie zmian charakterystycznych dla tego typu pylicy o odpowiednim stopniu zaawansowania (rodzaju i kategorii nie niższej niż 1/1 według ILO). W przypadku MK stwierdzone na zdjęciu klatki piersiowej zmiany spełniają powyższe kryteria orzecznicze. Przez cały okres pracy narażony był na pyły zawierające wolną krystaliczną krzemionkę w stężeniach 2% - 50%.
W związku z powyższym Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] stwierdził, że istnieją podstawy do uznania związku przyczynowego pomiędzy stwierdzonym schorzeniem, a wykonywaną pracą. Orzeczenie lekarskie Nr [...] o rozpoznaniu choroby zawodowej, wystawione przez Przychodnię Konsultacyjno-Diagnostyczną Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w [...], jest rzeczowe, spójne i logiczne, należy je uznać za środek dowodowy, wyjaśniający istotne dla rozstrzygnięcia sprawy kwestie wymagające wiedzy specjalistycznej.
[...] sp. z o.o. w [...] odwołała się od decyzji organu I instancji stwierdzając, że MK przez cały okres zatrudnienia zajmował stanowisko operatora wózków widłowych/urządzeń produkcyjnych w dziale produkcji mokrej, gdzie nie panuje środowisko zanieczyszczone krzemem i wolną krzemionką krystaliczną. Wykonywanie czynności w przypadku przygotowania mieszanki z sypem surowców sypkich przebiegało w następujący sposób:
- - przygotowane stanowiska pracy – 15 minut (bez kontaktu z pyłem)
- - pobór surowców z magazynu – 30 minut (bez kontaktu z pyłem),
- - przygotowanie i zsyp dodatków do sporządzenia mieszanki – 20-40 minut (czynność przy której mógł wystąpić kontakt z pyłem),
- - przygotowanie wyrobu gotowego 40-90 minut (bez kontaktu z pyłem),
- - pakowanie i foliowanie – pozostałe godziny pracy (bez kontaktu z pyłem).
W przypadku przygotowana wyrobów płynnych kontakt z pyłem nie występował. Dniówki robocze, podczas których pracownik przygotowywał mieszanki z zasypem surowców sypkich występowały przemiennie z dniówkami, w których konfekcjonowane były wyłącznie wyroby płynne.
Systematycznie wykonywane pomiary środowiska pracy potwierdziły, że w okresie zatrudnienia MK nie wystąpiły przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń. Pracodawca zapewniał i zapewnia pracownikom dostęp do środków profilaktycznej ochrony indywidualnej, m.in. masek ochronnych z pochłaniaczami oraz półmasek filtrujących FFP. Zdaniem strony skarżącej nie bez znaczenia pozostaje fakt, że poprzednio wydaną przez PPS w [...] decyzją nie stwierdzono u MK choroby zawodowej – pylicy krzemowej. W decyzji nr [...] z dnia [...] ([...]) wskazano, że obraz zmian w płucach pracownika nie jest charakterystyczny dla pylicy krzemowej oraz czas narażenia na pył w stężeniach nieprzekraczających normatywnych stężeń nie pozwalają na przyjęcie z pewnością ani nawet z przeważającym prawdopodobieństwem, że zmiany stwierdzone w płucach są wynikiem zawodowego narażenia na pył zawierający krystaliczną krzemionkę.
Zdaniem skarżącej spółki sam fakt zdiagnozowania u pracownika jednostki chorobowej wymienionej w wykazie chorób zawodowych nie jest wystarczający do wydania przez właściwego powiatowego inspektora sanitarnego pozytywnej decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej, gdyż niezbędne jest ustalenie związku przyczynowego pomiędzy chorobą a narażeniem zawodowym. Czas narażenia MK oraz brak narażenia na pył zawierający wolną krzemionkę w stężeniach nieprzekraczających dopuszczalnych norm nie daje podstaw do przyjęcia, że istnieje związek przyczynowy pomiędzy chorobowymi zmianami stwierdzonymi u tego pracownika, a jego zatrudnieniem w strony skarżącej.
[...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu administracji I instancji. Orzeczenie zapadło na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14.03.1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 59), art. 2351 i 2352 Kodeksu Pracy z dnia 26.06.1974 r. (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 1040 ze zm., dalej: k.p.), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30.06.2009 r. w sprawie chorób zawodowych (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 1367) oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a.
Organ odwoławczy uzasadniając wydaną decyzję stwierdził, że z karty oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej, protokołu postępowania w związku z podejrzeniem choroby zawodowej i świadectw pracy wynika, iż MK z czynnikiem, który wskazuje się jako przyczynę choroby zawodowej miał kontakt od chwili rozpoczęcia pracy w firmie [...] tj. od 04.05.2005 r. do 30.11.2005 r., od 01.04.2006 r. do 30.11.2006 r. oraz od 15.03.2007 r. do 02.03. 2016 r., ponieważ później przebywał już na zasiłku chorobowym i świadczeniu rehabilitacyjnym aż do rozwiązania umowy o pracę z dniem 13.01.2017 r. i przejścia na rentę. Przez cały okres zatrudnienia jako pracownik produkcji, operator wózka widłowego i operator urządzeń produkcyjnych na Wydziale Produkcji Mokrej i okresowo na Wydziale Produkcji Suchej podczas wykonywania czynności związanych z przemieszczaniem, odważaniem, zsypem surowców, a także pakowaniem wyrobów (napełnianie worków i pojemników, paletowanie) i pracami porządkowymi (przy uwzględnieniu, że częściowo surowce jak również wyroby były w postaci płynnej), był narażony na pył występujący na stanowisku pracy oraz w strefie roboczej bez przekroczenia jego normatywów higienicznych.
Źródłem zanieczyszczenia powietrza pyłem były czynności produkcyjne jakie wykonywał - określone technologicznym wymogiem - z suchymi materiałami sypkimi. Pyły są to cząstki ciał stałych zawieszonych w powietrzu (aerozol). Źródłem zanieczyszczeń pyłowych na stanowiskach pracy są pyłotwórcze procesy technologiczne, a także rozpylanie warstwy pyłu poprzez ruch powietrza (wywołany różnymi czynnościami) osiadłego na powierzchniach np. podłogi, maszyny, elementów wyposażenia pomieszczeń. Procesami technologicznymi gdzie powstaje pył jest m. in. przesypywanie i transport suchych materiałów sypkich. Wnikanie pyłu do układu oddechowego zależy w dużej mierze od stopnia jego rozdrobnienia - niezależnie od innych parametrów jak stężenie pyłu w powietrzu, ruchu powietrza, temperatury otoczenia, wilgotności względnej oraz wielkości wentylacji płucnej (która wzrasta wraz z wysiłkiem fizycznym i zwiększa ryzyko chorobotwórczego działania pyłu).
Najgłębiej wnikającą frakcją pyłu jest frakcja respirabilna - pył drobny najbardziej miałki o średnicy cząsteczki pyłu nie przekraczającej 5-7 um. Skutki zdrowotne wynikające z ekspozycji zawodowej na pył przemysłowy w głównej mierze zależą od rodzaju wdychanego pyłu, jego składu chemicznego, stężenia w powietrzu, rozdrobnienia cząsteczek, rozpuszczalności w ustrojowych płynach, czasu trwania tej ekspozycji (zawodowego narażenia), ciężkości wykonywanej pracy.
Z danych literatury medycznej wynika, że pylica wg definicji to "nagromadzenie pyłu w płucach i reakcja tkanki płucnej na jego obecność". W zależności od rodzaju zmian anatomopatologicznych pylice płuc dzieli się na kolagenowe i niekolagenowe - mniej szkodliwe. Pylica krzemowa jest skutkiem wdychania pyłu z zawartością krzemionki krystalicznej (czynnik przyczynowy SiO2) i należy do pylic kolagenowych charakteryzujących się patologicznym rozwojem tkanki łącznej (włókien kolagenowych) powodującej trwałe uszkodzenie pęcherzyków płucnych i zmiany bliznowate w płucach. Pan MK pracował z produktami sypkimi o dużej pylistości i w jego strefie roboczej występowało zapylenie. Źródłem emisji pyłu były wszelkie czynności zgodne z wymogiem procesu technologicznego - załadunek, transport, odważanie, rozsypywanie, zasyp, pakowanie, paletowanie, sprzątanie i porządkowanie miejsca pracy. Pyły surowców stosowanych do produktów jak i gotowe z nich wyroby charakteryzował duży stopień rozdrobnienia, co ułatwiało wzbijanie się i długie utrzymywanie się ich cząsteczek w powietrzu i pyły te zawierały w swoim składzie wolną krystaliczną krzemionkę od 2% do 50%.
Przeprowadzane kilkukrotnie pomiary zanieczyszczenia powietrza pyłem przy czynnościach wykonywanych przez MK nie wykazywały przekroczenia norm higienicznych dla pyłu i zmierzone wartości mieściły się w przedziale do 0,5 NDS, jednakże nie wykluczało to obecności tego czynnika we wdychanym powietrzu i ma to odniesienie do całej jego strefy roboczej tzn. wszystkich miejsc gdzie pracę wykonywał. W świetle literatury przedmiotu (m.in. K. Marek "Choroby zawodowe" PZWL W-wa oraz K. Marek "Pylice płuc" wyd. IMP i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu, "Wszystko o pylicy płuc" pod red. E. Wągrowskiej-Koski wyd. IMP w Łodzi, "Choroby zawodowe w Polsce" pod red. N. Szeszenia-Dąbrowskiej wyd. IMP w Łodzi) pylica krzemowa jest następstwem wdychania pyłu z obecnością krystalicznej krzemionki. Znaczenie ma stężenie pyłu, zawartość w tym pyle krzemionki, długość narażenia. Reakcja tkanki płucnej na obecność pyłu zależy w dużym stopniu od jego skumulowanej dawki i czasu zalegania.
Ryzyko wystąpienia pylicy potęguje wysiłek fizyczny towarzyszący wykonywanej pracy w narażeniu na pył, jak również podwyższona temperatura otoczenia (zwiększają wentylację płucną). Odrębnym i bardzo istotnym czynnikiem rozwoju zmian pyliczych jest różna wrażliwość osobnicza na działanie pyłu, z której wynika, że nie każda z osób narażonych wziewnie na pył zachoruje bez względu na stopień i czas trwania narażenia na ten czynnik. W rozpatrywanym przypadku ma to istotne znaczenie ponieważ, jeżeli reakcja organizmu na działanie pyłu zależy - jak wspomniano powyżej - od wielu ww. czynników, to należy uwzględniać również aspekt jakim jest obecność pyłu i jego stężenie do tylko połowy NDS, ale którego działania chorobotwórczego w kierunku tego schorzenia nie można wykluczyć oraz osobniczej wrażliwości narażonego pracownika. Do tego należy również uwzględnić wielkość wentylacji płucnej, która wzrasta z wysiłkiem fizycznym i zwiększa ryzyko chorobowe, a zwiększony wysiłek okresowo był konieczny, gdy MK przemieszczał ręcznie opakowania z surowcem i gotowymi wyrobami suchymi w workach 25 kg i 50 kg i płynnymi w opakowaniach o różnej pojemności i wadze 5-25 kg (Klasyfikacja jego pracy: ciągła, średnio ciężka, co potwierdza dokumentacja sprawy - charakterystyka stanowiska pracy oraz wszystkie wyniki badań zapylenia powietrza, gdzie do oceny warunków pracy dla tego stanowiska przyjęto zgodnie z informacją pracodawcy pracę ciągłą).
Większość pylic rozwija się powoli. Zwykle jest to kilkunastoletni okres narażenia i z reguły jest to około 10-15 lat, ale w niektórych przypadkach może być skrócony do kilku lat, a nawet kilku miesięcy w pylicach o ostrym przebiegu. Odnośnie zabezpieczenia układu oddechowego przed pyłem w postaci zapewnienia pracownikom przez pracodawcę masek ochronnych z pochłaniaczami oraz półmasek filtrujących FFP, [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny zauważył, że aby ten środek ochrony spełniał swoją funkcję musi być właściwie dobrany i użytkowany. W celu doboru środków ochrony układu oddechowego należy uwzględnić m.in. rodzaj i formę zanieczyszczenia powietrza czynnikiem szkodliwym, jego stężenie w powietrzu i wtedy dobierać typ pochłaniacza odpowiedniego dla danej substancji oraz klasę ochronną pochłaniacza.
Należy uwzględnić też m.in. rodzaj pracy i jej intensywność (stopień wysiłku wiąże się z ilością powietrza wdychanego), czas pracy, jak również indywidualne predyspozycje pracownika. Istotnym elementem takiego doboru jest zapewnienie właściwego rozmiaru maski, prawidłowej szczelności części twarzowej, zaś przed rozpoczęciem użytkowania pracownik powinien być przeszkolony i zobowiązany do jej stosowania i powinno to być udokumentowane. Takich informacji pracodawca nie przedstawił. MK miał w okresie zatrudnienia przeprowadzane badania okresowe w 2007 r., 2008 r., 2009 r., 2010 r., 2012 r. i 2015 r., których wyniki do 2015 r. nie dawały podstaw do przeciwwskazań wykonywanej pracy. Podczas ostatnich takich badań w grudniu 2015 r. stwierdzono zmiany w płucach, co zbiegło się z pierwszymi objawami dolegliwości układu oddechowego i Pan MK został skierowany do Poradni Pulmonologicznej w celu zdiagnozowania schorzenia i podjęcia leczenia oraz dało to podstawę do zgłoszenia do WOMP w [...] podejrzenia choroby zawodowej - pylicy krzemowej płuc.
Uprawniona jednostka orzecznicza upoważniona do orzekania o chorobach zawodowych - WOMP w [...] w wydanym orzeczeniu NR [...] z dnia [...] r. stwierdziła u MK chorobę zawodową pylicę krzemową płuc. Stwierdzenie w zaistniałym schorzeniu choroby zawodowej oparte zostało o informacje dotyczące narażenia zawodowego (z odniesieniem do wszystkich okresów zatrudnienia), analizy przebiegu i charakteru choroby, dokumentacji lekarskiej w tym dodatkowych specjalistycznych badań histopatologicznych, których wyniki jednoznacznie wskazują na związek dolegliwości z wykonywaną pracą na stanowisku pracownika produkcji, operatora wózka widłowego i urządzeń produkcyjnych. Kliniczne objawy choroby, potwierdzenie zależności pomiędzy narażeniem na czynnik sprawczy - pył z zawartością krzemionki krystalicznej (Si02), która ma bardzo silne działanie zwłókniające, dają podstawę aby z wysokim prawdopodobieństwem rozpoznać u MK pylicę krzemową płuc jako chorobę zawodową ujętą w poz. 3.1 wykazu chorób zawodowych.
Zgodnie z § 6 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30.06.2009 r. orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania wydaje się na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Właściwymi do rozpoznawania chorób zawodowych, zgodnie z przepisem § 5 ust. 1-3 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, są lekarze posiadający specjalistyczne kwalifikacje, zatrudnieni w poradniach chorób zawodowych, klinikach chorób zawodowych i w innych wymienionych w tym przepisie jednostkach medycznych, posiadający wiedzę i doświadczenie w zakresie medycyny pracy. Na wiedzę tę składają się wieloletnie obserwacje w zakresie skutków biologicznych, jakie w zdrowiu człowieka wywołuje wykonywanie pracy zawodowej w narażeniu na określony czynnik szkodliwy, które dają typowy dla tych skutków obraz kliniczny choroby.
Choroba zawodowa jest nie tylko pojęciem prawnym, ale jest także pojęciem medycznym oznaczającym, że określone w wykazie chorób zawodowych schorzenie, z co najmniej wysokim prawdopodobieństwem zostało spowodowane przez czynnik szkodliwy występujący w środowisku pracy. Biorąc zatem pod uwagę, że o rozpoznaniu choroby zawodowej decydują względy medyczne, inspektor sanitarny nie może kwestionować rozpoznania zawartego w orzeczeniu lekarskim, jeśli nie budzą one wątpliwości, a tak jest w niniejszej sprawie. Choroby wymienione w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do ww. rozporządzenia są chorobami które mogą występować również w populacji ogólnej i bez związku z warunkami pracy, zatem mogą wystąpić niezależnie od charakteru pracy i warunków w jakich praca ta jest wykonywana, gdyż przyczyny sprawcze tych chorób są różnorakiej natury. Z tego powodu prawodawca w art. 2351 Kodeksu pracy uzależnił możliwość stwierdzenia choroby zawodowej od wykazania bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy i ma to odniesienie do rozpatrywanej sprawy.
ŁPWIS podkreślił, że organ wydający decyzję związany jest z treścią orzeczenia lekarskiego, które określa, czy rozpoznane schorzenie odpowiada wymienionemu w wykazie chorób zawodowych, a także ocenia czy warunki pracy miały wpływ na powstanie tego schorzenia. Takie orzeczenie lekarskie stanowi podstawowy środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej.
Organ odwoławczy wskazał, że przesłanki warunkujące stwierdzenie choroby zawodowej określa art. 2351 Kp. Zgodnie z tym przepisem dla stwierdzenia choroby zawodowej wymagane jest wystąpienie łącznie 3-ch niezbędnych elementów:
* choroba rozpoznana u badanego musi być ujęta w wykazie chorób zawodowych,
* w środowisku pracy muszą występować czynniki szkodliwe dla zdrowia,
* musi istnieć co najmniej wysokie prawdopodobieństwo, że choroba ta została spowodowana tymi szkodliwymi czynnikami.
Analiza materiału dowodowego, w tym orzeczenia lekarskiego Przychodni Konsultacyjno-Diagnostycznej Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w [...] Nr [...] z dnia 18.09.2019 r. o rozpoznaniu choroby zawodowej wskazuje, że w przypadku MK istnieje z wysokim prawdopodobieństwem związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy warunkami pracy, w trakcie której był narażony na kontakt z czynnikiem jakim był pył z obecnością krzemionki krystalicznej, a zaistniałą chorobą - pylicą krzemową płuc, tak więc zostały spełnione wszystkie ww. przesłanki. Zasadne jest więc utrzymanie w mocy decyzji nr [...] Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...] [...] sp. z o.o. w [...] wniosła skargę na decyzję organu odwoławczego, zarzucając naruszenie przepisów: art. 7, art. 8, art. 77§ 1, art. 80 k.p.a. w związku z art. 2351 Kodeksu pracy poprzez błędne i dowolne przyjęcie, iż pylica krzemowa rozpoznana u MK spowodowana została zatrudnieniem w skarżącej spółce.
Podniosła brak wszechstronnego wyjaśnienia wszelkich istotnych w sprawie okoliczności. Wystąpiła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi powtórzyła zarzuty wcześniej przedstawione w odwołaniu od decyzji organu administracji I instancji.
[...] Państwowy Inspektor Sanitarny w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie jest uzasadniona.
Na wstępie wskazać należy, że sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz. U. 2019 r. poz. 2325, dalej zwanej: p.p.s.a.). W myśl tego przepisu sprawa może zostać rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie, a żadna z pozostałych stron w terminie 14 dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.
Strona skarżąca oraz uczestnik postępowania MK wnieśli o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, zaś organ administracji w terminie 14 dni od złożenia wniosków nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W tym zakresie kontrola sądowoadministracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy administracji wydając zaskarżoną decyzję nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ocena sprawy dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego orzeczenia, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego.
Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1) p.p.s.a.) Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Sąd może więc wyeliminować z obrotu prawnego zaskarżony akt także z powodów, które w skardze nie zostały podniesione, a stanowią o wydaniu aktu z naruszeniem prawa. Skarga podlega natomiast oddaleniu w przypadku braku uzasadnionych podstaw zaskarżenia (art. 151 p.p.s.a.)
Dokonując kontroli sądowoadministracyjnej w tak zakreślonej kognicji sąd nie stwierdził naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi.
Choroba zawodowa jest pojęciem prawnym zdefiniowanym w art. 2351 k.p. Zgodnie z tym przepisem, za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".
O stwierdzeniu choroby zawodowej decyduje zachowanie dwóch wymogów: zamieszczenie schorzenia w wykazie chorób zawodowych oraz ustalenie, że zostało ono spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy lub w związku ze sposobem wykonywania pracy. Jednocześnie art. 2352 k.p. stanowi, że rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. Choroba zawodowa jest zatem pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, które pozostaje w związku przyczynowym z pracą. Przyczyną ją wywołującą jest sama praca, jej rodzaj, charakter i warunki jej wykonywania. Z tego powodu choroby zawodowe są przewidywalne i zostały ujęte w tzw. wykazie chorób zawodowych.
Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 237 § 1 k.p., Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, którego postanowienia weszły w życie w dniu 3 lipca 2009 r. i obowiązywały w chwili wydawania przez organy obydwu instancji kontrolowanych decyzji.
Wskazane rozporządzenie ma charakter mieszany. Zawiera zarówno normy materialnoprawne, do jakich zaliczyć należy sam wykaz chorób zawodowych, jak i przepisy procesowe regulujące tryb postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych.
Zgodnie z § 6 ust. 1 rozporządzenia, orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, zwane dalej "orzeczeniem lekarskim" wydaje lekarz spełniający określone w § 5 ust. 1 rozporządzenia wymogi, na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego.
Zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia, właściwym do orzekania w zakresie chorób zawodowych jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w odrębnych przepisach, zatrudniony w jednostce orzeczniczej I lub II stopnia. Jednostkami orzeczniczymi II stopnia od orzeczeń wydanych przez lekarzy zatrudnionych w jednostkach orzeczniczych I stopnia są jednostki badawczo- rozwojowe w dziedzinie medycyny pracy (§ 5 ust. 3 rozporządzenia). Lekarze zatrudnieni w jednostkach orzeczniczych wydają orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, zwane "orzeczeniem lekarskim" (§ 6 ust. 1).
Decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika (§ 8 ust. 1 rozporządzenia). Jeżeli właściwy państwowy powiatowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia lub wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację oraz podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału (§ 8 ust. 2 rozporządzenia).
Każde orzeczenie lekarskie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej jest opinią kwalifikowaną, stąd organ jest takim orzeczeniem związany i nie ma prawa do dokonania samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do rozpoznania odmiennego schorzenia. Wynika to z faktu, że stanowi ono podstawowy, wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej. Związanie organu orzeczeniem właściwej placówki medycznej nie jest wprawdzie tożsame z bezkrytyczną akceptacją zawartych w nim informacji, tym niemniej nie oznacza to możliwości kwestionowania ujętego w orzeczeniu rozpoznania w sytuacji, gdy nie budzi ono wątpliwości w świetle pozostałych dowodów (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 1078/06, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 18 maja 2007 r., sygn. akt IV SA/Gl 794/06).
Przy czym podkreślenia wymaga, że orzeczenia lekarskie, o których mowa w § 5 i 6 rozporządzenia stanowią dowód w rozumieniu art. 75 k.p.a. w zw. z art. 84 § 1 k.p.a., podlegający ocenie organu administracji właściwego do stwierdzenia choroby zawodowej. Okoliczność, że organ administracji nie może we własnym zakresie, bez uzyskania orzeczenia lekarskiego, dokonać rozpoznania choroby i ustalenia, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych, nie zwalnia go od oceny tego orzeczenia stosownie do art. 80 k.p.a. Organ ma bowiem obowiązek kontrolować, czy wydane orzeczenia wyjaśniły istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności wymagające wiadomości specjalnych. Organ ma możliwość uzupełnienia materiału dowodowego, a w razie potrzeby może zwracać się do lekarzy jednostek orzeczniczych o wyjaśnienie wątpliwości, rozbieżności czy sprzeczności, które nie pozwalają mu na jednoznaczne rozstrzygnięcie i wydanie decyzji w sprawie.
Nie są wystarczające do rozstrzygnięcia sprawy orzeczenia lekarskie, które nie odnoszą się w sposób szczegółowy do całości zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie. Orzeczenie lekarskie musi w sposób wszechstronny i przekonujący wyjaśniać wszystkie wątpliwości. Opinia jednostki uprawnionej do rozpoznawania chorób zawodowych powinna zawierać merytoryczne uzasadnienie stanowiska z odniesieniem się nie tylko do wyników badań tej jednostki, ale również do innych zebranych dowodów.
Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 grudnia 2019 r. sygn. akt II OSK 221/18 (v. LEX nr 278378) w przypadku, gdy orzeczenie lekarskie jest prawidłowe pod względem formalnym, zawiera wyczerpujące uzasadnienie i jest zgodne z prawem organ administracyjny jest takim orzeczeniem związany. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wydający decyzję w sprawie choroby zawodowej, nie jest uprawniony do kontroli merytorycznej orzeczeń lekarskich uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych jednostek organizacyjnych, ani też dokonywania własnych ustaleń prowadzących do odmiennego rozpoznania jednostki chorobowej. W razie ustalenia przez właściwego lekarza, że rodzaj rozpoznanej u pracownika choroby mieści się w wykazie, a pracownik świadczył pracę w warunkach narażenia zawodowego, tak lekarz, jak i organy inspekcji sanitarnej obowiązane są uznać takie schorzenie za chorobę zawodową.
Domniemanie to upada, jeżeli zebrany materiał dowodowy pozwala, bezspornie, albo z wysokim prawdopodobieństwem wykluczyć taki związek przyczynowo-skutkowy, to znaczy wskazać inną, niż zawodowa etiologię choroby.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, w obecnym składzie, podziela stanowisko wyrażone przez NSA w powołanym wyroku.
MK został poddany badaniom w uprawnionej jednostce orzeczniczej – Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy Centrum Profilaktyczno-Leczniczym w [...], która wydała orzeczenie lekarskie nr [...] o rozpoznaniu choroby zawodowej pylicy płuc krzemowej - poz. 3.1. wykazu chorób zawodowych określonego w przepisach w sprawie chorób zawodowych.
Orzeczenie to spełnia wymagania rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. Zostało ono wydane przez lekarza zatrudnionego w jednostce orzeczniczej I stopnia wskazanej w § 5 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia. Spełnia również wymagania określone w § 6 rozporządzenia, gdyż zostało wydane na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich, dokumentacji medycznej pracownika, dokumentacji zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Uzasadnione jest logiczne i spójne. Nie budzi wątpliwości jakie czynniki zadecydowały o stwierdzeniu, że zdiagnozowana u pracownika choroba ma charakter zawodowy. W szczególności zawiera ono wyjaśnienie dlaczego orzeczono w sposób odmienny niż w roku 2017, gdy stwierdzono brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej pylicy krzemowej płuc. Wykonany wówczas radiogram klatki piersiowej pacjenta wykazywał zmiany mogące odpowiadać zmianom pylicznym jednakże ze względu na współistnienie zaburzeń hematologicznych oraz hepatopatii konieczna była dłuższa obserwacja i przeprowadzenie dalszych badań.
Obecnie, w związku z kolejnym zgłoszeniem choroby zawodowej, przeprowadzono ponowne postępowanie diagnostyczno-orzecznicze, w przebiegu którego wykonano badanie radiologiczne klatki piersiowej oraz dokonano analizy nowych wyników badań dostarczonych przez pacjenta (CT klatki piersiowej z dnia 11.01. 2018 r. i 26.11. 2018 r. oraz badania histopatologicznego fragmentu płuca z dnia 5.03.2018 r.). Wynik badań rtg płuc wykonany aktualnie w WOMP CP-L w [...] prezentuje obraz analogiczny jak w badaniu wykonanym podczas poprzedniego postępowania diagnostyczno– orzeczniczego. W badaniu histopatologicznym stwierdzono cechy rozedmy, ogniskowego włóknienia z drobnymi wylewami krwi oraz nielicznymi rozproszonymi ziarniniakami z komórkami wielojądrowymi typu "wokół ciała obcego" otaczającymi osełkowe krystaliczne złogi. Stwierdzono dodatkowo złogi pylicy węglowej i ogniska bronchiolizacji. Jednostka orzecznicza uznała, że według kryteriów orzeczniczych pylica krzemowa może zostać rozpoznana jako choroba zawodowa jeśli obraz radiologiczny klatki piersiowej pozwala na stwierdzenie zmian charakterystycznych dla tego typu pylicy o odpowiednim stopniu zaawansowania (rodzaju i kategorii nie niższej niż 1/1 według ILO). W przypadku badanego stwierdzone na zdjęciu klatki piersiowej zmiany spełniają powyższe kryteria orzecznicze zarówno pod względem rodzaju jak i kategorii.
Uwzględniając powyższe okoliczności Sąd uznał, że w sprawie brak jest podstaw do kwestionowania prawidłowości wydanego w stosunku do pracownika orzeczenia lekarskiego oraz zawartego w nim rozpoznania uznającego istnienie związku przyczynowego pomiędzy występującym schorzeniem a narażeniem na czynniki szkodliwe. Opinia lekarska nie była jedynym dowodem jaki został zgromadzony przez organy w toku postępowania wyjaśniającego. Podstawę wydania decyzji stanowiły także karta oceny narażenia zawodowego, zeznania pracownika na okoliczność wykonywanej pracy i warunków w niej panujących oraz świadectwa pracy.
Zgromadzony materiał dowodowy potwierdza, iż przez cały okres świadczonej pracy MK narażony był na pyły zawierające wolną krystaliczną krzemionkę w stężeniach 2% do 50%. Także z opisu czynności sporządzonego przez skarżącą wynika, iż kontakt z pyłem występował podczas przygotowywania i zasypywania dodatków do sporządzania mieszanki.
Na treść decyzji nie mogły mieć wpływu powołane w skardze okoliczności, iż pracodawca przeprowadzał systematycznie pomiary środowiska pracy, w tym również pyłów przy czynnościach wykonywanych przez MK, a pomiary i ich wyniki przez cały okres jego pracy nie wykazywały przekroczenia Najwyższych Dopuszczalnych Stężeń. Także trafności zaskarżonej decyzji nie podważa zapewnianie pracownikom środków profilaktycznej ochrony indywidualnej.
W świetle art. 2351 k.p. oraz przepisów rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych nie ma żadnych podstaw aby możliwość ustalenia, że w środowisku pracy występują warunki szkodliwe dla zdrowia pracownika uzależniona była od przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia. Nie ma także żadnych podstaw aby natężenie działania jakiegoś czynnika ustalać z uwzględnieniem zastosowanych indywidualnych środków ochrony. Przestrzeganie przez pracodawcę przepisów dotyczących NDS i zapewnienie pracownikom indywidualnych środków ochrony rzutuje na ustalenie winy bądź braku winy pracodawcy w powstaniu choroby zawodowej, nie ma natomiast znaczenia dla ustalenia istnienia związku przyczynowego pomiędzy schorzeniem, a warunkami pracy oraz nie jest równoznaczne z tym, że pracownik nie był narażony na zachorowanie na chorobę zawodową.
Zdaniem Sądu, nie zostały naruszone przez organy obu instancji reguły prowadzenia postępowania dowodowego określone w art. 7, art. 8 art., art. 77 § 1 i 80 k.p.a. Prawidłowo ustalono istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne, zaś wniosek organu wyprowadzony z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wykracza poza swobodną ocenę dowodów.
Do stwierdzenia istnienia choroby zawodowej istotne jest ustalenie, czy na stanowisku pracy pracownik był eksponowany na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia, a tym samym, czy podczas wykonywania pracy był narażony na powstanie konkretnej choroby. Występowanie zaś warunków szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, które powodują określone schorzenie, stwarza domniemanie istnienia związku między warunkami pracy, a chorobą (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 1039/06, oraz z dnia 7 czerwca 2006 r., sygn. akt II OSK 388/06).
W niniejszej zaś sprawie niewątpliwie wykazano, że w zakładzie skarżącej spółki istniały takie czynniki szkodliwe, które powodowały wystąpienie u pracownika pylicy płuc, zdiagnozowanej następnie przez uprawnioną jednostkę orzeczniczą jako pylica płuc – pylica krzemowa.
W ocenie Sądu w niniejszej sprawie organy obu instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny, z którego jednoznacznie wynika, że pracownik wykonywał czynności zawodowe w warunkach narażenia na powstanie pylicy płuc krzemowej tj. choroby zawodowej zdefiniowanej w art. 2351 k.p. i ujętej w wykazie chorób zawodowych pod pozycją 3 pkt 1.
Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.
ab/