Uzasadnienie
Wyrokiem dnia 28 września 2011 roku, sygn. akt III SA/Łd 406/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę Cz. W. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Ł. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie ujawnienia zmian w operacie ewidencji gruntów.
Odpis powyższego wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony skarżącemu w dniu 14 listopada 2011 roku.
W dniu 30 listopada 2011 roku skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, przedkładając wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na druku "PPF". W uzasadnieniu wniosku podniósł, że zarówno on jak i jego żona są osobami schorowanymi (wyliczył szereg schorzeń) i w związku z tym ponoszą zwiększone koszty zakupu leków oraz zapewnienia świadczeń lekarskich lekarzy specjalistów, wydając na powyższe ok. 800 - 1.000 zł miesięcznie. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. Jest właścicielem mieszkania o powierzchni 24,45 m2. Na dochody gospodarstwa domowego składają się świadczenia emerytalne skarżącego i jego żony w łącznej wysokości 3.652 zł. Określając swój stan majątkowy, skarżący podał także, że dysponuje świadectwami Towarzystwa Funduszy Inwestycyjnych PKO S.A. w ilości 245 sztuk, które – jak wskazał – posiadają szacunkową wartość ok. 118 zł za sztukę.
Postanowieniem z dnia 5 grudnia 2011 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjny w Łodzi, po rozpoznaniu wniosku Cz. W., odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw, w którym wskazał, iż posiada jedynie własnościowe mieszkanie o powierzchni 24,45 m2 i świadectwa udziałowe TFI PKO S.A.- 245 sztuk, które nabył za odszkodowanie, które uzyskał po tragicznie zmarłym synu. Podniósł, iż nabyte świadectwa udziałowe stanowią rezerwę finansową, a wykazany wspólny dochód w kwocie 3.652 zł jest dochodem brutto i obejmuje kwotę dodatku (rekompensaty) w wysokości 353,00 zł za przetrzymywanie skarżącego w wieku dziecięcym w hitlerowskich obozach. Po odjęciu wskazanej kwoty łączny dochód brutto wynosi 3.298 zł, co w przeliczeniu na jedną osobę stanowi kwotę 1.649 zł. Skarżący wskazał, iż wydając zaskarżone postanowienie referendarz sądowy nie wziął pod uwagę podeszłego wieku (72 i 73 lata) jego i jego żony, stanu zdrowia i związanych z tym wyższych niż przeciętne wydatków ponoszonych na leczenie. Podniósł, iż znacząca część uzyskiwanych wspólnie dochodów przeznaczana jest na pokrycie kosztów leczenia (zakup leków, dieta, wizyty lekarskie, opłaty sanatoryjne) i wydatki związane z bieżącym utrzymaniem mieszkania. Pokreślił, iż oszczędności, jakie posiada w postaci świadectw udziałowych TFI PKO S.A. stanowią rezerwę finansową i zabezpieczenie wobec pogarszającego się stanu zdrowia obojga małżonków.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.
Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych wypadkach. Zgodnie z treścią art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm, dalej p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym.
Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.).
Rozpoznając ponownie wniosek skarżącego Sąd miał na względzie treść art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., który stanowi, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy.
Wskazane powyżej unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów postępowania sądowego stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, a zwolnienie strony z ponoszenia kosztów postępowania sądowego winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych.
Istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu adwokata (radcy prawnego) jest nieodpłatne korzystanie strony z profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez Sąd ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona - ze względu na swój stan majątkowy - nie jest w stanie ponieść jej kosztów.
Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Sąd doszedł do przekonania, iż skarżący nie wykazał, że nie jest obecnie zdolny wygospodarować środków na opłacenie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej i wynagrodzenia adwokata (radcy prawnego) z wyboru. Przeciwnie, treść akt sprawy pozwoliła na stwierdzenie, że skarżący taką zdolność posiada.
Za odmową przyznania stronie skarżącej prawa pomocy przemawia przede wszystkim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach, z którego wynika, iż skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną – B. W., a ich wspólny dochód brutto wynosi 3.652 zł (w tym dodatek w kwocie 353,00 zł), który po pomniejszeniu o kwotę dodatku w przeliczeniu na jedną osobę stanowi kwota 1.649 zł. Ponadto skarżący wskazał, iż posiada własnościowe mieszkanie o powierzchni 24,45 m2 oraz oszczędności w postaci świadectw udziałowych TFI PKO S.A.- 245 sztuk o wartości szacunkowej około 118,00 zł za sztukę (po przeliczeniu ok. 29.000 zł), które nabył za odszkodowanie, które uzyskał po tragicznie zmarłym synu. Stałe wydatki na pokrycie kosztów leczenia stanowi kwota od około 800,00 do 1.000 zł miesięcznie, a posiadane świadectwa udziałowe, jak wskazał sam skarżący stanowią rezerwę finansową i zabezpieczenie wobec pogarszającego się stanu zdrowia obojga małżonków.
Zdaniem Sądu, przy uwzględnieniu wysokości wpisu sądowego w niniejszej sprawie (200,00 zł), której pochodną jest kwota wpisu sądowego od skargi kasacyjnej (100,00 zł) oraz zasad określania kwoty wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika procesowego, które w przedmiotowej sprawie kształtuje się na poziomie 240 zł (§ 18 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, Dz.U. Nr 163 poz. 1348 ze zm.), sytuację finansową skarżącego należy ocenić jako wystarczającą na opłacenie kosztów sądowych oraz usługi adwokata (radcy prawnego) z wyboru.
W konsekwencji wykluczone zostaje istnienie przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., tj. braku środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Oświadczenie wnioskodawcy świadczy bowiem, że posiada on takie środki.
Zdaniem Sądu posiadanie środków pieniężnych umożliwiających poniesienie kosztów sądowych i opłacenie adwokata (radcy prawnego) z wyboru pozwala na przyznanie prawa pomocy jedynie w sytuacji, gdy wnioskodawca przedstawi istotne powody przeznaczenia posiadanych środków pieniężnych na inne cele, niż opłacenie kosztów postępowania sądowego w tym kosztów zastępstwa procesowego. Nie stanowi zaś takiej okoliczności twierdzenie, że posiadane przez skarżącego oszczędności w postaci świadectw udziałowych o znacznej wartości stanowią rezerwę finansową i zabezpieczenie wobec pogarszającego się stanu zdrowia obojga małżonków, tym bardziej, że jak wykazano wyżej obciążenia z tytułu prowadzenia postępowania przed sądem nawet z udziałem profesjonalnego pełnomocnika nie naruszą w znacznym stopniu sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego.
Należy jeszcze raz podkreślić, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Udzielenie stronie prawa pomocy dotyczy wyłącznie osób na tyle ubogich, iż ich rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Dlatego też może być stosowane w takich sytuacjach, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy strony.
W tym stanie rzeczy, z uwagi na fakt, iż z przedstawionych dokumentów nie wynika, że obecna sytuacja finansowa skarżącego, w tym wykazane obciążenia mające wpływ na jego zdolność płatniczą nie pozwalają na poniesienie kosztów sądowych i opłacenie profesjonalnego pełnomocnika, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy i art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.
a.ł.