Uzasadnienie
Pismem z dnia [...] r., sprecyzowanym w dniu [...] r. A. B.wystąpił do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł o zwrot kwot zajętych z jego konta osobistego, tj. kwoty [...].
Postanowieniem z dnia [...] r., wydanym na podstawie art. 17 § 1, art. 64 e § 1, § 2 i § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. Nr 229 poz. 1954 z 2005r. ze zm.), Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł.postanowił odmówić umorzenia kosztów egzekucyjnych w wysokości [...] zł.
W uzasadnieniu organ egzekucyjny wyjaśnił, że w dniu [...] roku wszczął postępowanie egzekucyjne przeciwko A. B. na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł.z dnia [...], obejmującego zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002r. z tytułu przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych w kwocie należności głównej [...] zł poprzez zajęcie rachunku bankowego. Zobowiązanemu wraz z zawiadomieniem o zajęciu rachunku bankowego przesłano odpis przedmiotowego tytułu wykonawczego. Zobowiązany i dłużnik zajętej wierzytelności odebrali przedmiotową korespondencję w dniu [...] roku. W związku z zawiadomieniem o wstrzymaniu postępowania egzekucyjnego z mocy prawa postanowieniem z dnia [...]. zawieszono postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego o nr [...]. W dniu [...]. przesłano do dłużnika zajętej wierzytelności zawiadomienie o wstrzymaniu realizacji zajęcia.
Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. decyzją z dnia [...]. uchylił zaskarżoną decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł.nr [...] będącą podstawą wystawienia tytułu wykonawczego nr [...] w części przekraczającej wysokość zobowiązania w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002r. ponad kwotę [...] zł, w pozostałej części utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W dniu [...]. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł.dokonał aktualizacji tytułu wykonawczego z dnia [...]. Postanowieniem z dnia [...]. organ egzekucyjny podjął zawieszone postępowanie egzekucyjne. Powyższe postanowienie wraz z aktualizacją tytułu wykonawczego z dnia [...]. oraz zawiadomieniem o zmianie wysokości zajęcia z dnia [...]. zostało doręczone zobowiązanemu w dniu [...]. W dniu [...]. przesłano również do dłużnika zajętej wierzytelności zawiadomienie o wznowieniu realizacji zajęcia. Dokonanie ww. czynności egzekucyjnych spowodowało naliczenie przez organ egzekucyjny kosztów egzekucyjnych w wysokości [...] zł w sposób następujący: - na podstawie: art. 64 § 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych - (1% kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1,40zł) - w wysokości [...] zł; na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 ustawy - koszty egzekucyjne, powstałe z tytułu dokonanego zajęcia rachunku bankowego (5% - kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4,20 zł) - w wysokości [...] zł. Powyższe koszty zostały naliczone od należności głównej w wysokości [...] zł, które zgodnie z art. 64 c § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji obciążają zobowiązanego.
W dniu [...]. przedmiotowa zaległość wraz z kosztami egzekucyjnymi została wyegzekwowana, a postępowanie egzekucyjne umorzono. Pismem z dnia [...] r. A. B.złożył wniosek o umorzenie kosztów egzekucyjnych w kwocie [...] zł powstałych w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego o nr [...] motywując wniosek między tym, iż pobieranie pieniędzy z konta jest niezgodne z prawem, gdyż sprawa jest w toku. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł.postanowieniem z dnia [...]. uznał wniosek strony w części dotyczącej umorzenia kosztów egzekucyjnych za bezprzedmiotowy z uwagi na wyegzekwowanie przedmiotowej zaległości i umorzenie postępowania egzekucyjnego. Strona wniosła zażalenie na postanowienie. Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. postanowieniem z dnia [...]. uchylił w całości zaskarżone rozstrzygnięcie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.
Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł., ponownie analizując materiał zgromadzony w sprawie, wskazał, że w zakresie wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych mają zastosowanie przepisy art. 64 e § 2 i § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł.stwierdził, że brak jest dostatecznych podstaw do uznania, iż wnioskujący o przyznanie ulgi w zapłacie kosztów egzekucyjnych nie jest w stanie ich ponieść bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Świadczy o tym również fakt, że zastosowany środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunku bankowego był skuteczny i przedmiotowa zaległość obejmująca należność główną, koszty upomnienia, odsetki i koszty egzekucyjne została wyegzekwowana w całości jednorazowo. Zasadne było prowadzenie postępowania egzekucyjnego, gdyż Dyrektor Izby Skarbowej w Ł.decyzją z dnia [...] uchylił zaskarżoną decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł.nr [...] będącą podstawą wystawienia tytułu wykonawczego nr [...] w części przekraczającej wysokość zobowiązania w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002r. ponad kwotę [...] zł, w pozostałej części utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Ponadto organ egzekucyjny stwierdził, iż za umorzeniem przedmiotowych kosztów egzekucyjnych nie przemawia ważny interes publiczny. W niniejszej sprawie wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym, a należności z tytułu kosztów egzekucyjnych stanowią przychody Urzędu, należności te w sposób znaczny zasilają system finansowania Urzędu i przyczyniają się do unikania zaciągania zobowiązań w celu zapewnienia stałej płynności finansowej poszczególnych funduszy, którymi dysponuje Urząd, a w konsekwencji zapobiegają powiększaniu długu publicznego. Organ egzekucyjny wskazał, iż nie występują przesłanki związane z ważnym interesem społecznym. Brak jest również w sprawie szczególnych względów gospodarczych, które przemawiałyby za zastosowaniem instytucji umorzenia kosztów egzekucyjnych.
Również nie stwierdzono nieściągalności dochodzonego obowiązku, ani niewspółmiernych wydatków egzekucyjnych w przypadku ściągnięcia kosztów egzekucyjnych w wysokości [...] zł. Strona nie udokumentowała w żaden sposób, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych w wysokości [...] zł bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej.
Na powyższe postanowienie A.B. złożył zażalenie. Podał, że domaga się zwrotu kwoty [...] złotych wraz z odsetkami oraz kwoty [...] zł.
Postanowieniem z dnia [...], wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 64e § 1 i § 2 ustawy postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Dyrektor Izby Skarbowej w Ł.utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.
Organ II instancji wyjaśnił, że decyzją z dnia [...] Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł.odmówił zwrotu kwoty [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę w wysokości [...] zł, wyegzekwowanej w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...].
Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. stwierdził, że w sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych, o których mowa w art. 64e § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Za umorzeniem powstałych kosztów egzekucyjnych nie mogą przemawiać sformułowane przez A. B. zarzuty dotyczące prawidłowości decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 r. oraz podnoszona przez zobowiązanego okoliczność, iż poniósł koszty związane z zablokowaniem i ponownym uruchomieniem terminalu w kwocie [...] zł.
Ponadto organ II instancji wskazał, że z mocy art. 29 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. W toku postępowania egzekucyjnego brak jest zatem prawnych możliwości weryfikowania decyzji wymiarowej, stanowiącej podstawę wystawienia tytułu wykonawczego. Postępowanie egzekucyjne jest bowiem odrębnym postępowaniem, zmierzającym do wykonania obowiązku wynikającego z decyzji wymiarowej.
Wobec powyższego wniesienia przez zobowiązanego skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...]r. uchylającą decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł.z dnia [...] r. (stanowiącą podstawę wystawienia tytułu wykonawczego z dnia [...]r.) w części przekraczającej wysokość zobowiązania w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych ponad kwotę [...] zł oraz w pozostałej części utrzymującą w mocy zaskarżoną decyzję, nie wpływa na wymagalność kosztów postępowania egzekucyjnego. Za umorzeniem przedmiotowych kosztów nie może również przemawiać fakt, iż powyższa decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. została uchylona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 10 marca 2010 r. sygn. akt I SA/Łd 812/09. Powyższy wyrok jest nieprawomocny, natomiast ww. decyzja Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł.z dnia [...] r. nadal pozostaje w obrocie prawnym.
Ponadto organ wskazał, że w dniu [...]. A. B. odebrał upomnienie, w którym Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł.wskazał, iż należności w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 r. należy wpłacić w ciągu 7 dni, licząc od daty doręczenia upomnienia. Poinformował również zobowiązanego, iż w przypadku nieuregulowania zaległości we wskazanym terminie, zostanie wszczęte postępowanie egzekucyjne w celu przymusowego ściągnięcia należności w trybie egzekucji administracyjnej, co spowoduje dodatkowe obciążenie kosztami egzekucji. Wierzyciel po upływie 7 dni od doręczenia upomnienia, w przypadku niespłacenia należności, był więc zobligowany do wystawienia tytułu wykonawczego i skierowania go do przymusowej realizacji. Organ egzekucyjny w sposób uprawniony zastosował środek egzekucyjny w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego, co spowodowało powstanie kosztów egzekucyjnych w łącznej wysokości [...] zł.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący, podobnie jak we wniosku i w zażaleniu, podał, że nie zgadza się z "włamaniem się na jego konto" i pobraniem pieniędzy w kwocie [...] zł wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi. Powołał się na wyrok WSA w Łodzi z dnia 19 marca 2010 r. sygn. akt I SA/Łd 812/09.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wniósł o jej oddalenie argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy).
Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.
Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego postanowienia, czy jest ono zgodne z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Oznacza to, że sąd może czynić przedmiotem swoich rozważań i ocen wszystkie aspekty skargi, bez względu na treść zaskarżonego aktu lub czynności. Sąd ten ma natomiast prawo, a także obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Nie jest przy tym skrępowany sposobem sformułowania skargi, użytymi argumentami, a także podniesionymi wnioskami, zarzutami i żądaniami (patrz J.P. Tarno " Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo Lexis Nexis, Warszawa 2004, str. 197).
W niniejszej sprawie przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych, powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]
Podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 64e ustawy z 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. nr 36 z 1991r. poz. 161 ze zm.). Zgodnie z art. 64e § 1 powołanej ustawy organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli: 1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej;
- 2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny;
- 3) ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne (art. 64e § 2 ustawy). W myśl art. 64e § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, koszty egzekucyjne powstałe w egzekucji należności pieniężnych mogą być umorzone w przypadkach określonych w § 2 pkt 1, jeżeli obciążenie wierzyciela obowiązkiem uiszczenia tych kosztów byłoby gospodarczo nieuzasadnione.
W ocenie Sądu, zaskarżonemu postanowieniu oraz poprzedzającemu je postanowieniu Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.z dnia [...] r. można postawić skuteczny zarzut sprzeczności z prawem w rozumieniu art. 145 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
W niniejszej sprawie postępowanie administracyjne zostało wszczęte wnioskiem skarżącego z dnia [...] r., sprecyzowanym w dniu [...] roku. W powyższym wniosku skarżący wniósł o zwrot całej kwoty zajętej z jego konta osobistego, tj. kwoty [...] zł (odsetki) oraz [...] zł (koszty egzekucyjne).
Zgodnie z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.
Stosownie do treści art. 61 § 1 k.p.a. żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego określa przedmiot tego postępowania, a w razie wątpliwości sprecyzowanie żądania należy do strony, nie zaś do sfery ocennej organu administracji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 1990 r., sygn. akt I SA 367/90, ONSA z 1990, Nr 2-3, poz. 47). Zasadniczym obowiązkiem organu administracji jest więc właściwe, precyzyjne ustalenie treści wniosku (podania) strony zwracającej się do niego o wydanie decyzji. Konieczność ustalenia tego wynika z zasady, że jednostka rozporządza swoim prawem. W tym zakresie strona dysponuje inicjatywą wszczęcia postępowania wynikającą z art. 61 § 1 k.p.a. Organ nie może zastępować strony w określeniu przedmiotu postępowania, gdyż tylko strona może rozporządzać swoim prawem (zasada dyspozycyjności), chyba że następuje wszczęcie postępowania z urzędu.
Wobec powyższego wniosek wszczynający postępowanie administracyjne, w przypadku wątpliwości co do treści żądania, stanowi podstawę do podjęcia przez organ ustaleń w zakresie rzeczywistej woli osoby, od której pochodzi. Postępowaniu temu towarzyszy należyte i wyczerpujące poinformowanie strony o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego.
W ocenie Sądu, wniosek skarżącego z dnia [...]r., sprecyzowany w dniu [...] r. dotyczył m.in. zwrotu kosztów egzekucyjnych w kwocie [...] zł, a nie ich umorzenia na podstawie art. 64e ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Potwierdzeniem powyższego jest zażalenie skarżącego z dnia [...] r., w którym wnosił o zwrot "zgarniętej" z rachunki bankowego m.in. kwoty [...]zł kosztów egzekucyjnych, zażalenie z dnia [...] r. oraz z dnia [...] r., w których skarżący wskazał, że domaga się zwrotu kwoty głównej oraz kosztów egzekucyjnych, gdyż nie zgadza się z decyzją stanowiącą podstawę prowadzenia postępowania egzekucyjnego oraz postanowieniami wydanymi w tym postępowaniu.
W tym miejscu zauważyć należy, że skarżący we wniosku skierowanym do organu egzekucyjnego oraz w kolejnych pismach nie powoływał się na żadną z przesłanek umorzenia określoną w art. 64e § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Jeśli organ po tak sformułowanym wniosku miał wątpliwości co do prawnego charakteru żądania strony, to mając na uwadze art. 7, 9 i 61 § 1 k.p.a. powinien zwrócić się do niej o sprecyzowanie żądania. Rzeczą organu było przy tym wyjaśnienie skarżącemu prawnych i faktycznych konsekwencji określonego stanowiska. Postępowanie, w wyniku którego wydane zostało postanowienie w I instancji, zostało przeprowadzone bez należytego wyjaśnienia treści żądania strony.
Przy ustalaniu, jaki charakter ma pismo procesowe strony nie ma decydującego znaczenia jego tytuł ani nawet dosłowne powołanie poszczególnych zawartych w nim zwrotów, ale ocena intencji strony dokonana w oparciu o całokształt podniesionych okoliczności. O tym, jaki charakter ma mieć ostateczne pismo decyduje strona, ale w razie wątpliwości w tym zakresie obowiązkiem organu administracji publicznej jest przekazanie stronie stosownych informacji w ramach obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a., o jej sytuacji procesowej, przysługujących środkach obrony jej praw oraz uwarunkowaniach ich złożenia - w tym celu, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 września 2006 r. I OSK 1296/05, LEX nr 321213).
Z powyższych względów postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł.z dnia [...]roku oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł. [...], wydane na podstawie art. 64e § 1 i 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie mogły ostać się w obrocie prawnym, uzasadnione było zatem ich uchylenie. Skoro w ocenie organu istniały wątpliwości co do treści żądania strony, czy żąda ona umorzenia kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64e ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, czy też ustalenia wysokości kosztów na podstawie art. 64c § 7 powołanej ustawy lub zwrotu kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64c § 3 ustawy, to obowiązkiem organów było ustalenie rzeczywistej woli strony. Potraktowanie przez organy wniosku strony o umorzenie kosztów egzekucyjnych, bez usunięcia wątpliwości co do jego treści, stanowiło nieuprawnione wkroczenie w uprawnienia procesowe strony.
Dla prawidłowego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy konieczne jest wyjaśnienie faktycznego żądania strony, po odpowiednim pouczeniu strony - zgodnie z art. 9 k.p.a. - o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw będących przedmiotem postępowania. Dopiero wówczas będzie możliwe dokonanie pełnej analizy stanu faktycznego i wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 250 powyższej ustawy.
t.p.