Uzasadnienie
Decyzją z 1 czerwca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach utrzymało w mocy decyzję Starosty Rawskiego z 25 kwietnia 2022 r. nakładającą na Z. B. karę pieniężną w wysokości 200 zł z tytułu naruszenia obowiązku zgłoszenia zbycia pojazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w terminie 60 dni od dnia jego sprzedaży.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.
10 sierpnia 2021 r. Z. B. zbył używany pojazd marki Thule Trailergruppen LS 0750 o nr VIN: [...], nr rej. [...] na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W oparciu o brzmienie art. 78 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (tekst. jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 988 ze zm.) – dalej: "p.r.d.", do dnia 11 października 2021 r., strona miała obowiązek zgłosić zbycie przedmiotowego pojazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Obowiązku tego w wymaganym terminie nie dopełniła.
4 kwietnia 2022 r. Starosta Rawski wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w przedmiocie ww. naruszenia.
Decyzją z 25 kwietnia 2022 r. Starosta Rawski nałożył na Z.B. karę pieniężną w wysokości 200 zł z tytułu uchybienia art. 78 ust. 2 pkt 1 p.r.d.
Odwołanie od decyzji, w ustawowym terminie, złożył Z. B. wskazując, że na stałe mieszka w Szwecji. Dodał, że z uwagi na obostrzenia związane z pandemią COVID-19 nie miał żadnych szans na powiadomienie organu o zbyciu pojazdu. Jedynie drogą telefoniczną zawiadomił o tym fakcie Wydział Komunikacji i firmę ubezpieczeniową.
Przywołaną na wstępie decyzją z 1 czerwca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach utrzymało w mocy decyzję Starosty Rawskiego z 25 kwietnia 2022 r. nakładającą na Z. B. karę pieniężną z tytułu naruszenia obowiązku zgłoszenia zbycia pojazdu.
Przytaczając treść art. 78 ust. 2 pkt 1, art. 140mb pkt 2 oraz art. 140n ust. 4 p.r.d. oraz art. 31ia ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2021 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst. jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.) organ odwoławczy wskazał, iż do zastosowania sankcji w postaci administracyjnej kary muszą łącznie wystąpić dwie przesłanki, tj. po pierwsze, musi nastąpić zbycie lub nabycie pojazdu, po drugie niezgłoszenie tego faktu w terminie 60 dni. W przedmiotowej sprawie Z. B. na podstawie umowy sprzedaży z 10 sierpnia 2021 r. zbył przedmiotowy pojazd. W ustawowym terminie 60 dni nie poinformował o powyższym właściwego organu.
Odnosząc się do wysokości kary Kolegium zwróciło uwagę, że została ona nałożona na stronę w wysokości 200 zł, a więc w najniższej wysokości, przewidzianej w przepisach p.r.d. Kolegium wyjaśniło, że omawiana kara jest nakładana obligatoryjnie, nie zależy od uznania (woli) organu właściwego. Zatem przekroczenie 30-dniowego terminu skutkuje obowiązkiem nałożenia tej kary. Termin na dokonanie zgłoszenia zbycia pojazdu jest terminem ustawowym, brak jest możliwości jego przywrócenia. Kolegium wyjaśniło dodatkowo, że zarówno nabywca, jak i zbywca pojazdu musi poinformować o powyższym właściwy organ. Może tego dokonać w szczególności za pośrednictwem platformy e-Puap, listownie itp.
Jednocześnie Kolegium zwróciło uwagę, że organ I instancji w uzasadnieniu decyzji nie rozważył na podstawie art. 189f k.p.a. możliwości odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary. Zgodnie z tym przepisem organ administracji publicznej, w drodze decyzji, odstępuje od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestaje na pouczeniu, jeżeli: 1) waga naruszenia prawa jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa lub 2) za to samo zachowanie prawomocną decyzją na stronę została uprzednio nałożona administracyjna kara pieniężna przez inny uprawniony organ administracji publicznej lub strona została prawomocnie ukarana za wykroczenie lub wykroczenie skarbowe, lub prawomocnie skazana za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe i uprzednia kara spełnia cele, dla których miałaby być nałożona administracyjna kara pieniężna. Dla odstąpienia od nałożenia kary wymagane jest więc wystąpienie dwóch przesłanek, tj. znikomej wagi naruszenia oraz zaprzestania naruszenia prawa.
Zdaniem Kolegium przesłanki określone w cyt. przepisie nie zostały spełnione. Odwołujący nie dokonał zgłoszenia zbycia pojazdu. Ponadto wykonanie przez właściciela pojazdu obowiązku zawiadomienia o jego zbyciu lub nabyciu ma na celu zabezpieczenie przed sytuacjami, w których mimo przeniesienia własności samochodu, pojazd ten nadal jest zarejestrowany na zbywcę i to on figuruje w Centralnej Ewidencji Pojazdów i innych dokumentach urzędowych jako właściciel tego pojazdu. W przypadku obrotu pojazdami na rynku wewnętrznym wtórnym na podstawie umów dwustronnych obowiązek zawiadomienia o nabyciu lub zbyciu pojazdu zarówno przez nabywcę, jak i zbywcę pojazdu we wskazanym nieprzekraczalnym terminie 30 dni służy również zaewidencjonowaniu zmiany właściciela pojazdu i identyfikacji podmiotu odpowiedzialnego za pojazd (por. wyrok WSA w Łodzi z 14 października 2021 r. sygn. akt III SA/Łd 427/21 – opubl. na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Omawiane uchybienie nie ma zatem wpływu na wynik podjętego rozstrzygnięcia.
Na ostateczną decyzję skargę do sądu administracyjnego złożył Z. B. podnosząc, iż organy zupełnie pominęły jego wyjaśnienia dotyczące utrudnionej możliwości skontaktowania się z organem z uwagi na obostrzenia wprowadzone w związku z pandemią COVID-19. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Organ administracji w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Postanowieniem z 9 grudnia 2022 r. sygn. akt III SPP/Łd 84/22 starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi przyznał skarżącemu prawo pomoc poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.
Pismami z 9 stycznia i 25 stycznia 2023 r, pełnomocnik skarżącego z urzędu poparł w całości stanowisko wywiedzione w skardze. Podniósł, iż Z. B. na stałe zamieszkuje poza granicami kraju - w Szwecji. W okresie zbywania przez niego przyczepy na terenie Rzeczypospolitej Polskiej obowiązywał stan epidemii COVID-19, który został ogłoszony 20 marca 2020 r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 491 ze zm.) i trwał do 16 maja 2022 r., w związku z jego odwołaniem, na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z 12 maja 2022 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 1027). Z tych też względów, w ocenie pełnomocnika, winien mieć w sprawie zastosowanie art. 15zzzzzn² ust. 3 ustawy COVID-19, który znajduje zastosowanie również w przypadku uchybienia terminowi przewidzianemu w art. 78 ust. 2 pkt 1 p.r.d., który jest terminem zawitym, w przypadku niezachowania którego, następują ujemne skutki dla strony, w postaci nałożenia kary pieniężnej przewidzianej w art. 140mb pkt 2 p.r.d.
Organ I instancji powinien zatem uprzednio zawiadomić stronę o uchybieniu terminu do zgłoszenia zbycia pojazdu i wyznaczyć stosowny termin do złożenia ewentualnego wniosku o jego przywrócenie. Taka czynność nigdy jednak ze strony organu nie miała miejsca, co stanowi naruszenie przepisów postępowania, mających istotnych wpływ na wynik przedmiotowej sprawy. Ponadto zdaniem skarżącego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach utrzymując w mocy decyzję Starosty Rawskiego zupełnie pominęło także tło sprawy, a więc zbycie pojazdu w okresie obowiązywania na terenie Rzeczypospolitej Polskiej epidemii COVID-19, co wiązało się z wysoce utrudnionym dostępem do urzędów w całym kraju. Nie wziął także pod uwagę faktu zgłoszenia zbycia pojazdu przez Z. B. drogą kontaktu telefonicznego z Urzędem Miast Rawa Mazowieckiego bezpośrednio po sprzedaży przyczepy. Organ pominął także kwestie zamieszkiwania przez skarżącego na terenie Szwecji, a także jego wiek emerytalny.
Kwestie te, jako istotne podnoszone były przez Z. B. od początku przedmiotowej sprawy, co również w jej całościowym obrazie przemawiało za koniecznością uprzedniego zawiadomienia strony o uchybieniu terminu i możliwości złożenia w wyznaczonym terminie wniosku o jego przywrócenie w myśl art. 15zzzzzn² ust. 3 ustawy COVID-19.
Na tej podstawie pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego udzielonego stronie z urzędu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wskazać trzeba, że skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 259) – dalej: "p.p.s.a.", na wniosek organu, wobec braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez skarżącego.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Dokonując oceny w granicach tak zakreślonej kognicji sąd uznał, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z 1 czerwca 2022 r., jak i poprzedzająca ją decyzja Starosty Rawskiego z 25 kwietnia 2022 r. naruszają przepisy postępowania, w stopniu który może mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uzasadnia ich wyeliminowanie z obrotu prawnego.
Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia organu były przepisy art. 78 ust. 2 pkt 1 i art. 140mb pkt 2 p.r.d. Pierwszy z nich stanowi, że właściciel pojazdu zarejestrowanego jest obowiązany zawiadomić w terminie nieprzekraczającym 30 dni starostę o nabyciu lub zbyciu pojazdu. Z kolei art. 140mb pkt 2 p.r.d. przewiduje, że kto będąc właścicielem pojazdu zarejestrowanego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wbrew przepisowi art. 78 ust. 2 pkt 1 nie zawiadamia starosty o nabyciu lub zbyciu pojazdu - podlega karze pieniężnej w wysokości od 200 do 1000 zł.
Na gruncie przywołanych przepisów organy prawidłowo przyjęły w przedmiotowej sprawie, że strona nie wywiązała się z ciążącego na niej obowiązku poinformowania Starosty Rawskiego o zbyciu pojazdu. Poza sporem pozostaje, że skarżący 10 sierpnia 2021 r. zbył pojazd wskazany w osnowie decyzji organu I instancji, a obowiązek zawiadomienia o jego zbyciu nie został dopełniony w terminie, z przyczyn niezależnych od strony, a wynikających z panującej w kraju sytuacji związanej z pandemią koronawirusa i z faktu zamieszkiwania przez stronę na stałe w Szwecji.
W tym miejscu należy wyjaśnić, że w związku z panującą od 2020 r. pandemią ustawodawca przyjął ustawę COVID-19, która weszła w życie z dniem 8 marca 2020 r. Zgodnie z art. 31i ust. 1 tej ustawy, w okresie od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy COVID-19 do dnia 31 grudnia 2020 r.: 1) wydłuża się do 180 dni terminy określone w art. 71 ust. 7 i art. 78 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym;
- 2) art. 140mb ustawy, o której mowa w pkt 1, stosuje się z uwzględnieniem terminu określonego w pkt 1. Natomiast art. 31ia ustawy COVID-19 stanowi, że w okresie od dnia ogłoszenia ustawy z dnia 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy COVID-19 (która w tym zakresie weszła w życie z dniem 1 lipca 2021 r. – patrz: art. 1 pkt 29 i art. 15 pkt 1 ustawy z dnia 24 czerwca 2021 r. – tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 1192) do dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19: 1) wydłuża się do 60 dni terminy określone w art. 71 ust. 7 i art. 78 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym;
- 2) art. 140mb ustawy, o której mowa w pkt 1, stosuje się z uwzględnieniem terminu określonego w pkt 1.
W rozpatrywanej sprawie skarżący dokonał zbycia przedmiotowego pojazdu 10 sierpnia 2021 r., a zatem 30-dniowy termin przewidziany w art. 78 ust. 2 pkt 1 p.r.d., na zgłoszenie zbycia pojazdu uległ, zgodnie z art. 31ia pkt 1 ustawy COVID-19, wydłużeniu do 60 dni. Organ zatem słusznie przyjął, że skarżący zobowiązany był do zachowania 60-dniowego terminu przewidzianego do zrealizowania obowiązku zgłoszenia zbycia pojazdu. Stwierdzając powyższe organy jednak całkowicie pominęły instytucję przywrócenia terminu wprowadzoną w art. 15zzzzzn² ustawy COVID-19 (przepis ten został dodany do ustawy szczególnej 16 grudnia 2020 r. na podstawie art. 1 pkt 24 w zw. z art. 10 ustawy zmieniającej z dnia 9 grudnia 2020 r. – tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 2255).
Zgodnie z art. 15zzzzzn² ust. 1 ustawy COVID-19, w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu.
W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu (art. 15zzzzzn² ust. 2). Natomiast w myśl art. 15zzzzzn² ust. 3 ustawy COVID-19 w przypadku, o którym mowa w art. 58 § 2 k.p.a., prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w terminie 30 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu.
Powyższa regulacja, obejmująca szerokie spektrum terminów o charakterze procesowym i materialnym, odnosi się do zdarzeń, które miały miejsce w okresie obowiązywania stanu epidemii COVID-19. Stan epidemii został zaś ogłoszony 20 marca 2020 r. na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 491 ze zm.) i trwał do 16 maja 2022 r., w związku z jego odwołaniem w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 12 maja 2022 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 1027).
Omawiany przepis ustawy szczególnej znajduje zastosowanie również w przypadku uchybienia terminu przewidzianego w art. 78 ust. 2 pkt 1 p.r.d., który jest materialnoprawnym terminem zawitym, w przypadku niezachowania którego następują ujemne skutki dla strony w postaci nałożenia kary pieniężnej przewidzianej w art. 140mb pkt 2 p.r.d. Stwierdzając zatem uchybienie 60-dniowego terminu dotyczącego zgłoszenia przez skarżącego zbycia pojazdu, które miało miejsce 10 sierpnia 2021 r., organ powinien był w pierwszej kolejności zawiadomić stronę o tym uchybieniu i wyznaczyć jej 30-dniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Spełnienie tego obowiązku przez organ miało istotne znaczenie, zważywszy na argumentację strony skarżącej dotyczącą okoliczności, które także powinny być przedmiotem rozważań organu, tj. zamieszkiwanie na stałe w Szwecji i obostrzenia związane z pandemią COVID-19.
Powyższe działania nie zostały jednak przez organ podjęte przed rozstrzygnięciem sprawy, przez co doszło do istotnego naruszenia art. 7, art. 8 § 1 oraz art. 9 k.p.a. – tj. przepisów o randze zasad ogólnych.
Przypisane organowi zaniechanie nie tylko stanowi uchybienie w zakresie spoczywającego na nim obowiązku należytego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania (art. 9 zd. pierwsze k.p.a.), ale również wskazuje na naruszenie obowiązku prowadzenia postępowania administracyjnego w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.). Ewentualne przywrócenie przedmiotowego terminu spowoduje bowiem, że skarżącemu nie będzie można przypisać naruszenia art. 78 ust. 2 pkt 1 p.r.d.
Sąd zarazem wyjaśnia, że wobec stwierdzenia powyższych uchybień, przedwczesne byłoby odnoszenie się do zarzutów skargi. Dopiero jednoznaczne wykazanie, że skarżący co do zasady powinien ponieść odpowiedzialność z art. 140mb pkt 2 p.r.d., co nie nastąpiło w kontrolowanej sprawie, pozwoli na dalsze rozważenie kwestii merytorycznych. Konieczne zatem pozostaje, zgodnie z art. 15zzzzzn² ust. 2 ustawy COVID-19, otwarcie skarżącemu terminu do wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie terminu z art. 78 ust. 2 pkt 1 p.r.d. i w przypadku złożenia takiego wniosku rozstrzygnięcie w sprawie przywrócenia terminu.
Ponownie rozpatrując sprawę organ administracji zastosuje się do oceny prawnej zawartej w niniejszym uzasadnieniu i wynikającej z niej wskazań do dalszego postępowania.
Mając powyższe na względzie sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.
O kosztach niepłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2019 r., poz. 18).
a.l.