Uzasadnienie
T. F. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o ustanowienie mu adwokata, w sprawie z jego skargi na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym.
Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z ojcem i bratem. Skarżący mieszka w 150-metrowym domu, nie osiąga żadnych dochodów, utrzymuje go ojciec.
Z uwagi na fakt, że oświadczenie wnioskodawcy okazało się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, zarządzeniem starszego referendarza sądowego z dnia 30 sierpnia 2016 r. wnioskodawca został wezwany do złożenia:
1/ odpisów zeznań rocznych o wysokości dochodu osiągniętego przez skarżącego, jego ojca i brata w 2015 r., 2/ zaświadczeń o wysokości dochodów uzyskiwanych przez ojca i brata skarżącego w ciągu ostatnich 3 miesięcy, 3/ wyciągów i wykazów z posiadanych przez skarżącego, jego ojca i brata rachunków i lokat bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, 4/ zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o posiadaniu przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej, z prawem (bądź bez prawa) do zasiłku dla bezrobotnego w terminie 14 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy.
Wezwanie doręczone zostało wnioskodawcy w dniu 2 września 2016 r. Z uwagi na fakt, że wnioskodawca nie złożył wymaganych dokumentów i informacji, postanowieniem z dnia 11 października 2016 r. referendarz odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Pismem z dnia 25 października 2016 r. T. F. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu wskazał, że w dniu 28 kwietnia 2016 r. zmarła jego mama, w której firmie był zatrudniony. Po śmierci mamy firma została zamknięta. Od tego czasu szuka nowej pracy. Ma ciężką sytuację materialną i nie stać go na adwokata. Od ojca i brata nie otrzymuje pomocy finansowej, jedynie wyżywienie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.
W punkcie wyjścia przypomnieć należy, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.).
Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że osobie fizycznej prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje.
W orzecznictwie słusznie zwraca się uwagę, że brak pokrycia w aktach sprawy dla faktów podanych we wniosku sprawia, że istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 9 września 2004 r., FZ 360/04 dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/ – dalej: CBOSA oraz postanowienie NSA z 29 lipca 2005 r., II FZ 470/05, niepubl.).
Nie budzi również wątpliwości, że uchylenie się strony od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, w szczególności w uzupełniającym postępowaniu, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (postanowienie NSA z 8 listopada 2006 r., II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79).
W niniejszej sprawie z treści złożonego formularza wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z ojcem i bratem. Skarżący mieszka w 150-metrowym domu, nie osiąga żadnych dochodów, utrzymuje go ojciec. Powyższe twierdzenia nie zostały jednak poparte przez stronę żadnymi dowodami. W tej sytuacji referendarz był w pełni uprawniony wezwać stronę do wykazania twierdzeń zawartych we wniosku. W swoim wezwaniu referendarz szczegółowo wymienił dowody, które mogły uwiarygodnić wniosek strony. Mimo czytelnego wezwania, nie zostały przedstawione sądowi ani odpisy zeznań rocznych o wysokości dochodu osiągniętego przez skarżącego, jego ojca i brata w 2015 r., ani zaświadczenia o wysokości dochodów uzyskiwanych przez ojca i brata skarżącego w ciągu ostatnich 3 miesięcy, wyciągi i wykazy z posiadanych przez skarżącego, jego ojca i brata rachunków i lokat bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy ani też zaświadczenie z właściwego urzędu pracy o posiadaniu przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej, z prawem (bądź bez prawa) do zasiłku dla bezrobotnego.
Co więcej, do rozpatrywanego obecnie sprzeciwu skarżący również nie załączył żadnych dokumentów, które mogłyby potwierdzić twierdzenia zawarte we wniosku, jak i w samym sprzeciwie. Twierdzenia zawarte w rozpatrywanym wniosku uznać zatem należy za gołosłowne, a sam wniosek za nieuzasadniony.
Podkreślić należy, że przepisy postępowania przed sądem administracyjnym nie zobowiązują sądu do bezkrytycznego przyjmowania wszystkich twierdzeń i wyjaśnień strony postępowania. Przeciwnie, z treści art. 255 p.p.s.a. wypływa nakaz badania oświadczenia wnioskodawcy oraz jego oceny pod kątem wiarygodności. Sąd nie jest zobowiązany przyjmować wszystkich wyjaśnień strony, lecz może je oceniać przez pryzmat logiki i doświadczenia życiowego.
Powyższe uwagi prowadzą do wniosku, że w niniejszej sprawie skarżący uchyla się od przedstawienia swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. Podzielić zatem należy wniosek zawarty w uzasadnieniu postanowienia referendarza sądowego, co do tego, że brak jest praktycznie możliwości przeprowadzenia kompleksowej oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy w celu ustalenia czy rzeczywiście jego sytuacja uzasadnia przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W konsekwencji należy uznać, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z uwagi na wskazane powyżej okoliczności Sąd uznał, że referendarz sądowy trafnie ocenił, iż przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie została spełniona. W związku z tym sąd, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z 11 października 2016 r. i orzekł jak w sentencji.
R.T.