Uzasadnienie
III SA/Łd 583/17
P.P.i zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 19 kwietnia 2017 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2013 r.
Jak wynika ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką. Skarżący wskazał, że utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1700 zł, matka otrzymuje emeryturę w kwocie 1135 zł. Skarżący nie zadeklarował posiadania żadnego majątku ani oszczędności. Skarżący oświadczył, że zamieszkuje w mieszkaniu komunalnym, opłacając czynsz w kwocie 750 zł. Inne miesięczne wydatki to: media – 70 zł, telefon – 70 zł, leki – 300 zł, wyżywienie 300 zł. Strona oświadczyła również, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem i radcą prawnym.
W wykonaniu zarządzenia z dnia 26 lipca 2017 r. skarżący został wezwany do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych, których skarżący i członkowie jego rodziny, pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym są posiadaczami lub współposiadaczami za ostatnie 3 miesiące, informacji o posiadanym majątku w postaci nieruchomości, w szczególności nabytych w drodze spadkobrania oraz dokumentu, potwierdzającego fakt objęcia mieszkania komunalnego.
W wykonaniu wezwania skarżący nadesłał wyciągi z rachunków bankowych oraz umowę o najem lokalu mieszkalnego.
Referendarz sądowy zważył, co następuje
Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały.
Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, System Informacji Prawnej LEX nr 75481).
Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369) - dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym).
Ustosunkowując się do wniosku skarżącego stwierdzić należy, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a tym samym wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.
Przede wszystkim zauważyć należy, że warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie przez nią, że spełnia ustawowe przesłanki. W interesie strony leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się bowiem tylko do stwierdzenia, że wnioskodawca uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04).
Tymczasem oświadczenie skarżącego, zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, uznać należało za niewystarczające, zasadne było wezwanie wnioskodawcy do uzupełnienia wniosku o dane, które pozwoliłyby na dokładną ocenę jego realnych możliwości płatniczych. Jednakże przedstawione przez skarżącego wyjaśnienia wyciągi z rachunków bankowych nie potwierdzają trudnej sytuacji skarżącego.
Analiza wyciągów z rachunków bankowych wskazuje, że skarżący często przebywa w restauracjach (stały klient Rajskiego Jadła, pizzerii Solo), bywa w lokalach (Infinity, Pasta Go, McDonald’s, Kebab Zahir, Dominos Pizza), w Cinema City. Skarżący dokonuje zakupów sklepach takich jak Zara (27.06.2017 r. - 49,90 zł), Peek&Cloppenburg (15.07.2017 r. - 169,98 zł), Only (29.06.2017 r. - 190 zł), jest klientem Brush Barber Shop (11.06.2017 r. – 121 zł). Jak wynika z zestawienia operacji na rachunku bankowym skarżący przebywał w lipcu 2017 r. w Kołobrzegu, gdzie m.in. wydał jednorazowo kwotę 150,60 zł w smażalni ryb.
Czynione wydatki pozostają w sprzeczności z twierdzeniem skarżącego o trudnej sytuacji materialnej. Wysokość powyższych wydatków, których niezbędność budzi wątpliwości daje podstawę do przyjęcia, że ich kwota pozwoliłaby stronie na uiszczenie wpisu sądowego od wniesionej skargi oraz uzyskanie pomocy prawnej. Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sposób wydatkowania środków przez skarżącego nie wskazuje natomiast na fakt pozostawania w ubóstwie, które determinuje przyznanie stronie prawa pomocy przed sądem administracyjnym.
Skarżący, mimo wezwania, nie wyjaśnił również kwestii posiadania nieruchomości, co było o tyle istotne przy ocenie jego sytuacji majątkowej, iż z akt administracyjnych wynika, że stał się on właścicielem nieruchomości rolnych (spadek po ojcu), które wydzierżawia.
Reasumując - strona dla wydatków związanych z postępowaniem sądowym jest w stanie znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków niebędących koniecznymi dla utrzymania oraz poczynienie oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania własnego.
Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu.
bg