Uzasadnienie
W dniu 9 czerwca 2004 r. B.A.-P. wniosła skargę na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nr [...] w sprawie odmowy zmiany nazwiska «A.-P.» na «A.-P.».
Jak wynika z akt sprawy w dniu 25 marca 2003 r. skarżąca złożyła w Urzędzie Stanu Cywilnego Ł.-C. wniosek o wpisanie do polskich ksiąg stanu cywilnego sporządzonego w Niemczech aktu małżeństwa. Do wniosku dołączyła uwierzytelniony odpis – wyciąg z "książki rodzinnej" sporządzony przez Urząd Stanu Cywilnego w W. (Niemcy) z 1993 r. nr [...], z którego wynika, iż skarżąca zawarła w dniu 8 września 1993 r. związek małżeński ze S.P. oraz że "małżonkowie noszą nazwisko «P.»" a skarżąca od dnia zawarcia związku małżeńskiego "do nazwiska małżeńskiego dodała swoje nazwisko rodowe i nosi obecnie nazwisko «A.-P.»". Przedmiotowy wniosek zawiera oświadczenie skarżącej, iż "posługuje się nazwiskiem A.-P. od dnia 8 września 1993 r." oraz dopisek uczyniony przez skarżącą w dniu 1 kwietnia 2003 r., iż rezygnuje ze sprostowania aktu małżeństwa. Decyzją z dnia [...] nr [...] Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego Ł.-C. wpisał do księgi małżeństw roku 2003 Urzędu Stanu Cywilnego Ł.-C. ww. akt małżeństwa przy czym jako nazwisko żony, noszone po zawarciu związku małżeńskiego, wpisał nazwisko «A.-P.».
W dniu 1 marca 2004 r. skarżąca wystąpiła z wnioskiem o zmianę drugiego członu nazwiska z «P.» na «P.». W uzasadnieniu wniosku podniosła, iż od 11 lat zamieszkuje w Niemczech i od tego czasu posługuje się nazwiskiem «P.». Nazwisko w takiej formie wpisane zostało do paszportu, a także innych dokumentów w postaci aktów własność nieruchomości oraz różnego rodzaju umów. Na potwierdzenie powyższych faktów załączyła do wniosku kserokopię strony paszportu (zawierającej dane personalne), kserokopię aktów własności oraz kopię karty ubezpieczeniowej. Podkreśliła, że nadanie polskiego brzmienia drugiemu członowi nazwiska "P." nastąpiło w wyniku wpisania jej zagranicznego aktu małżeństwa do polskich ksiąg stanu cywilnego.
Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta Ł., na podstawie art. 2 i art. 9 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. r zmianie imion i nazwisk (Dz.U. z 1963 r. Nr 59, poz. 328 ze zm.), odmówił zamiany nazwiska «B.J.A.-P.» (...) na nazwisko «A.-P.». W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, iż zgodnie z § 4 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 października 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad sporządzania aktów stanu cywilnego, ich kontroli, przechowywania i zabezpieczenia oraz wzorów aktów stanu cywilnego, ich odpisów, zaświadczeń i protokołów nazwisko zakończone na -ski, -cki,
- - dzki wpisuje się z zachowaniem rodzaju żeńskiego lub męskiego w zależności od tego, czy nazwisko dotyczy kobiety, czy mężczyzny. W ocenie Prezydenta Miasta L. zmiana końcówki nazwiska z żeńskiej na męską dla kobiety nie jest zmianą nazwiska w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy o zmianie imion i nazwisk, co skutkuje odmową uwzględnienia wniosku skarżącej.
W odwołaniu od powyższej decyzji B.A.-P. wystąpiła z prośbą o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu podniosła argumenty przedstawione wcześniej we wniosku, a ponadto wskazała, iż powołane w decyzji organu I instancji rozporządzenie MSWiA obowiązuje od dnia 26 października 1998 r., a zatem nie ma zastosowania do sytuacji skarżącej, która związek małżeński zawarła w 1993 r., a więc w czasie obowiązywania innych przepisów prawa.
Zaskarżoną decyzją z [...] nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z [...]. W uzasadnieniu organ II instancji wyjaśnił, iż zmiana nazwiska lub imienia obywatela polskiego na inne wskazane imię lub nazwisko może nastąpić zgodnie z zasadami określonymi w przepisach ustawy zmianie imion i nazwisk. W ocenie Wojewody [...] wniosek skarżącej nie jest w istocie żądaniem zmiany nazwiska, bowiem nazwiska «P.» i «P.» stanowią to samo nazwisko ze zmienioną końcówką rodzajową, "przynależną zgodnie z zasadami języka polskiego mężczyźnie lub kobiecie". Wojewoda podniósł ponadto, iż sporządzenie polskiego aktu musi być zgodne z obowiązującymi przepisami prawa, w tym z przepisami ustawy o aktach stanu cywilnego oraz rozporządzenia wykonawczego do ww. ustawy. W niniejszej sprawie, wpisanie niemieckiego aktu małżeństwa do polskich ksiąg stanu cywilnego nastąpiło w 2003 roku, a więc w okresie obowiązywania rozporządzenia MSWiA z 26 października 1998 r. Przepis § 4 tego rozporządzenia, na którym oparto transkrypcję aktu małżeństwa skarżącej, jest odzwierciedleniem zapisów ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz.U. z dnia 8 listopada 1999 r. Nr 90, poz. 999 ze zm.) która stanowi, że język polski jest podstawowym elementem narodowej tożsamości.
Ustawodawca uznał, iż istnieje konieczność ochrony języka polskiego i powierzył sprawowanie tej ochrony wszystkim organom i instytucjom publicznym Rzeczypospolitej Polskiej. Wypełnienie tego obowiązku polegało w niniejszej sprawie na zastosowaniu § 4 ww. rozporządzenia MSWiA. Polskie akty stanu cywilnego są wydawane wyłącznie na potrzeby spraw załatwianych przed organami polskimi i nie istnieje prawna możliwość dostosowania ich treści do potrzeb innych państw. Wojewoda wskazał również, że decyzję o wpisaniu zagranicznego aktu zawarcia małżeństwa do polskich ksiąg stanu cywilnego skarżąca mogła zaskarżyć wnosząc do Wojewody [...] odwołanie w terminie 14 dni od dnia jej otrzymania. Z możliwości takiej nie skorzystała, co oznacza, że decyzja stała się ostateczna.
W skardze na powyższą decyzję Wojewody [...] B.A.-P. wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez sprostowanie aktu stanu cywilnego nr [...] i wpisanie prawidłowego brzmienia jej nazwiska – «A.-P.». Skarżąca ponownie wskazuje, iż związek małżeński zawarła w Niemczech w 1993 r. i na podstawie aktu małżeństwa sporządzonego przez niemiecki urząd stanu cywilnego, został jej wydany przez władze Rzeczypospolitej Polskiej paszport na nazwisko «A.-P.». Paszport ten jest, zdaniem skarżącej, dokumentem, który potwierdza uznanie jej nazwiska za zgodne z prawem polskim. Skarżąca posługuje się nazwiskiem «A.-P.» od chwili zawarcia związku małżeńskiego do chwili obecnej. Zmiana końcówki rodzajnikowej oznacza w Niemczech, gdzie mieszka, zmianę całego nazwiska. Skutkiem tego są problemy skarżącej zarówno w życiu zawodowym, jak i prywatnym.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto Wojewoda wskazał, iż zarzuty podnoszone w skardze nie odnoszą się do merytorycznego rozstrzygnięcia – stanowią nowe żądanie nie będące przedmiotem rozstrzygnięcia organów administracji obu instancji. Żądanie sprostowania błędu w końcówce rodzajnikowej nazwiska w akcie stanu cywilnego może być natomiast przedmiotem kolejnego postępowania, o ile skarżąca wystąpi z takim wnioskiem do kierownika urzędu stanu cywilnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153 poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ww. ustawy). Sąd administracyjny nie rozpoznaje sprawy merytorycznie, a sprawuje jedynie kontrolę administracji publicznej pod kątem legalności jej działalności oraz dokonuje oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji.
Oceniając decyzję Wojewody [...] w omówionym zakresie, Sąd nie stwierdził, aby została ona wydana z naruszeniem prawa.
Zmiana imienia lub nazwiska obywatela polskiego na inne wskazane przez niego imię lub nazwisko może nastąpić na jego wniosek na zasadach określonych w przepisach ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. r zmianie imion i nazwisk (Dz.U. z 1963 r. Nr 59, poz. 328 ze zm.). Wniosek o zmianę nazwiska podlega uwzględnieniu, jeżeli jest uzasadniony ważnymi względami, w szczególności jeżeli wnioskodawca pragnie zmienić swoje nazwisko na nazwisko, którego od wielu lat używa (art. 2 ust. 1 i 2 ustawy o zmianie imion i nazwisk). W kontekście niniejszej sprawy należy podzielić pogląd prezentowany przez organy obu instancji, iż wniosek skarżącej o zmianę nazwiska jest bezprzedmiotowy. Wniosek ten nie jest bowiem żądaniem zmiany nazwiska, ponieważ dotychczasowe nazwisko skarżącej «P.» i proponowane – «P.» stanowią w istocie jedno nazwisko, w dwóch różnych formach rodzajowych: żeńskiej i męskiej.
Podniesiony w skardze wniosek o sprostowanie aktu stanu cywilnego nr [...], jak trafnie zauważył organ II instancji, stanowi nowe żądanie nie będące przedmiotem rozstrzygnięcia organów administracji obu instancji. Nie może zatem, stosownie do powołanego art. 1 prawa o ustroju sądów administracyjnych, stanowić przedmiotu rozstrzygnięcia Sądu w niniejszym postępowaniu, ponieważ jego rozpoznanie nie należy do kompetencji sądów administracyjnych.
Skarżąca może natomiast wystąpić z wnioskiem o sprostowanie aktu stanu cywilnego do sądu powszechnego w trybie art. 31 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 161, poz. 1688). Prawo do używania nazwiska w brzmieniu ojczystym jest bowiem konstytucyjnie chronionym prawem każdego obywatela (art. 47 Konstytucji RP). Zmiana pisowni nazwiska, dokonana przy wpisywaniu aktu małżeństwa skarżącej do polskich ksiąg stanu cywilnego, stanowi niezgodną z prawem ingerencję władzy publicznej w sferę jej życia prywatnego i rodzinnego (por. postanowienie SN z 8 sierpnia 2003 r., V CK 6/02, OSNC 2004/7-8/131; wyrok NSA z 18 stycznia 1994 r., SA/Gd 1114/93, ONSA 1995/2/56).
Mając na uwadze, iż zaskarżona decyzja odpowiada prawu, Sąd w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270), orzekł jak w sentencji.